Cubat

Kangë e parë

Nihmo, Zot, si m’ké nihmue!
Pesqind vjet kishin kalue,
Se të bukren ket Shqypní
Turku e mbate në robní,
Krejt tue e lá t’mjeren në gjak,
Frymen tue i zanun njak,
E as tue e lânë, jo, dritë me pá:
Kurr të keqen pa i a dá:
Rrihe, e mos e lên me kjá:
Me i u dhimtë, po, minit n’múr,
Me i u dhimtë gjarpnit nen gúr!
Veç si ‘i dêm, vû n’laver s’pari,
Qi, ka’ e vret zgjedha e kulari,
Kah nuk bán m’e thekë strumllari,
S’ndigjon me terhjekun m’pluer:
E tue dhânë kryq e terthuer,
Tue i dhânë bulkut shum merzí,
Me u vû s’ryset per hullí
E as me shoq aj pendë me shkue:
Kshtu Shqyptarët, të cillt mësue
S’i’n me ndêjë rob nen zgjedhë të huej,
Pagë e t’dhetta me i lá kujë:
Por të lirë me shkue atà motin,
Mbí vedi tue njoftë por Zotin,
E askurrkujë n’kto troje t’veta
Mos me i bâ kurr tungiatjeta,
N’braz me Turk kurr nuk kan rá
E as kurr pushken s’i a kan dá;
Por t’janë grî me tê e t’janë vrá,
Si me kênë tue u vrá me Shkjá.
E prandej, si pat fillue
Turkut Ora m’i u ligshtue,
E nisë pat m’i u thye atij hovi,
M’qafë per ditë tue i mbetë Moskovi:
E ato fiset e Balkanit
Zûn me i dalë dore Sulltanit,
Nisë Shqyptarët kan me u mendue,
Si Shqypnín me e skapullue
Zgjedhet t’Turkut: qi si motit
N’ato kohët e Gjergj Kastrjotit,
Krejt e lirë kjo t’ishte, e askujë
Nji Krajlit a ‘i Mbretit t’huej,
Me i bâ mâ kurr tungiatjeta,
Kurr me i lá mâ pagë e t’dheta:
Edhè flamuri i Shqypnís,
Si fletë Englli t’Perendís,
Si ajo flaka e rrfés zhgjetare,
Me u suvalë prap m’tokë shqyptare.
Kúr, qe, aj Knjazi i Malit t’Zí,
Knjaz Nikolla, ‘i gerxhelí:
Gerxhelí, por belaçí:
Na dyndë top, na dyndë ushtrí
Edhè del e bjen n’Shqypní,
Per me shtrue do bjeshkë e vrrî,
Shka mêrr Drinit per s’të giatit
Dér m’Kalá të Rozafatit,
Kû aj me ngulë do «trobojnicen»,
Do Shkoders m’i a vû «kapicen»:
Me bâ Shkodren Karadak,
Mbasì ‘i herë t’a kisht’ lá aj n’gjak!
Ká ndejë Turku e kqyrë harû,
Pika pika lott tue i shkue,
Kah s’ká Shkjaut: si me i qindrue;
Se Moskovi e ká rrethue:
Ká Stambollen muhasere!
Bâjn shtatë Krajlat muzhavere
Shoq me shoq, tue shartue zí
—Si atà e zèza m’i pasët mblue!—
Per të bukren ket Shqypní,
Si m’i a lshue n’dorë Malit t’Zí.
M’ kamë Shqyptarët atëherë t’janë çue.
Sa mirë n’armë na janë shterngue!
T’ fortë kan lidhë nji besë të Zotit,
Si të Parët qi u a lidhshin motit
N’ato kohët e Gjergj Kastrjotit:
E 'i kamë mbathë e tjetren dathë,
Gjân e gjallë pá grazhd mbyllë n’vathë,
Dikû ngranë, dikû pa ngranë,
Harrue grue, moter e nanë,
Sŷ’n agzot, zêmren barot,
E si aj plajmi me furí,
T’kan rrâ n’ndesh Malit të Zí,
Per t’giatë t’Cemit n’at kufî,
Kû edhè trimat t’janë perlá:
T’janë perlá Shqyptarë e Shkjá,
Ballë per ballë atà tue u vrá,
Fytafyt, ofshe! tue u pré:
Tue mbetë shakull permbi dhé,
Mish per shpêz e kaçabeta,
Gjithkû kje ajo pikë e djalit,
Gjithkû kjenë sokola malit,
Pa kjá m’ta as nanat e shkreta.
Veç se, po, me parzme t’veta
Atŷ Shkjaut sulmin kan thye.

Mbasì Shkjaut sulmin kan thye,
Bâjn kuvend Shqyptarët n’mjet vetit
E ‘i fjalë t’madhe çuekan Mbretit:
Se jo veç qi Knjazë Nikollës
Nuk i lajn kurr pagë e t’dhetta,
Por se as Mbretit të Stambollës
S’duen me i bâ mâ tungiatjeta,
E se dore duen me i dalë:
Se Shqypnín nuk po e kisht’ falë
Perendija per çerkez,
Turq, manovë, likurazez;
Por per do sokola mali,
Qi «Shqyptarë» bota po i quete,
Per t’a gzue kta djalë mbas djali,
Dér qi jeta mos t’u shuete.

Turku fjalen e ká ndie:
Se ç’âsht mbushë aj me mëní!
Se edhè lshue ç’ká mbí Shqypní,
Gjallë Shqyptarët aj me i perpî!
Por Shqyptari gjallë s’perpihej
E as me u shkelë, besa, s’po lîhej,
Kúr po i mbushej mendja e vet,
Per Shqypní me bâ aj gajret,
N’dashtë t’a msŷjn Krajl edhè Mbret.
Edhè kshtû t’janë kaperthye
Grykë per grykë Turq e Shqyptarë,
Pa dhimë krenash tuj u thye
Si me thye kunguj nper arë.

T’i u dha zjarmi atëherë Balkanit.
Shkjau: kah drote se Shqypnija
Nji herë shkputë dore s’Sulltanit,
Mâ s’do t’bijte n’kthetra t’tija,
Si atij hanger i a kisht’ palla:
Mêrr e msŷn m’Turk fulikare,
E si derrat me çakalla
T’janë mberthye, t’janë kaperthye:
Haju, ngaju, çaju, vraju,
M’pushkë e m’top gjuju batare,
Gjaku rrmè nper rrahe e qare,
E nper fusha e nper gajusha,
Dér qi s’mbrami, n’p’r at zhumhúr,
Zgjedhe s’Turkut pshtoi Shqypnija
E duel m’vedi, si dikúr:
Si premtue e kisht’ Perendija;
Por si dashtë, besa, lum vllau,
S’do t’kisht’ pasë as Turku, as Shkjau.
Se s’ká dashtë Turku lirí,
M’a mêrr mendja; veç un s’dij
Knjazë Nikollës kah gjith kjo zêmer
Ardhë i paska, qi nen thêmer
Rob Shqyptarët po do me i shtrue,
Edhè at tokë aj me pushtue,
Per të cillen vetoi motit
Shpata rrfé e nji Gjergj Kastrjotit?
E qi s’paska dert aspak,
Se Shqypní edhè Karadak
Krejt me at punë po i late n’gjak?
Zêmra i ardhka prej Moskovit!
N’Petrograd Cari i Moskovit
Nji bé t’madhe po e kisht’ bâ:
M’e ndie plak e kalamâ:
Se aj natë t’madhe s’do t’kremtote,
Se aj kumarë as krushk s’do t’shkote:
Gostë as darsem nuk do t’ngrifte,
S’do t’u láte as do t’u krifte,
As do t’dilte n’log t’kuvendit,
Per pá i hî Stambollës permbrendit,
Per pá kcye mbi post të Mbretit,
Me u bâ aj zot i tokës e i detit:
Edhè Europës tregun m’i a pré,
Mos m’e lânë me shitë, me blé,
Mos m’e lânë me çilë kund pûnë;
Por me bâ qi ajo perdhûnë,
Per me çue ‘i grimë bukë te shpija,
Rob të ngelte n’kthetra t’tija:
N’ato kthetra me gjak zhye,
Msue gjithmonë n’gjâ t’huej me grrye!
Por, persè ishte ‘i shkile e vjeter,
Si per fjalë ashtû per leter,
Mos m’i u gjetë kund nji shoq tjeter,
Aj po e dijte mirë e hollë,
Se isht’ do pûnë me hî n’Stambollë:
Se isht’ do punë Turkun me e thye,
Pa sharrue vetë mbrendë me krye.
Prandej xên aj me trillue,
M’shpînë Shkjenín Turkut m’i a lshue:
M’i a lshue m’shpînë Shkjét e Balkanit,
Qi me i qitë kta pûnë Sulltanit:
Me i qitë punë kta 'i herë mâ para
Me trazime e pûnë t’pambara,
E mandej vetë prej Rusijet,
Si harusha prej pusijet,
Me i rá Turkut fulikare,