Dora d’Istria (1828–1888) ishte një nga gratë më të njohura të Evropës së kohës së saj. Emri i saj i vërtetë ishte Elena Gjika. Shkroi në frëngjisht, udhëtoi shumë dhe mbrojti të drejtat e grave. Ishte edhe ndër zërat e parë që e mbrojtën kombin shqiptar në Evropë.
Sot, vepra e saj Për gratë, nga një grua është pjesë e Fletoreve.
Libri
Libri doli në Paris më 1865, në dy vëllime. Janë 26 letra që autorja i shkruan një mikeshe në Aleksandri të Egjiptit. Në to flet për jetën e grave në Perëndim. Vëllimi i parë merret me Francën, Italinë dhe Spanjën. I dyti me Gjermaninë, Anglinë dhe vendet skandinave.
Dora d’Istria mbron barazinë mes burrit dhe gruas, të drejtën e divorcit dhe shkollimin e vajzave. Për vitin 1865, këto ishin ide të guximshme.
Pse pikërisht ky libër? Në domenin publik ka pak vepra të shkruara nga gra. Ndaj është bukur, dhe frymëzuese, kur ato pak që kemi janë edhe libra kaq tërheqës, kaq përpara kohës së tyre.
Një vepër e rrallë
Sa dimë ne, ky libër nuk ishte përkthyer kurrë në shqip. As origjinali frëngjisht nuk gjendej si tekst dixhital. Kishte vetëm skanime të kopjeve të vjetra, të vështira për t’u lexuar dhe pa mundësi kërkimi.
Tani vepra lexohet e plotë, falas, në shfletues ose si e-book. Kjo vlen për të dyja gjuhët.
Dy botime
- Për gratë, nga një grua: përkthimi i ri shqip, rreth 185 000 fjalë.
- Des femmes, par une femme: teksti origjinal frëngjisht, rreth 178 000 fjalë.
Teksti frëngjisht u rishkrua nga skanimet e botimit të parë dhe u krahasua faqe për faqe me to. Ky tekst shërbeu si bazë për përkthimin. Në faqen e librit kalon nga njëri botim te tjetri me një klikim.
Përkthimi është bërë me ndihmën e AI-së dhe është rishikuar. Kemi zgjedhur një shqipe të thjeshtë e të rrjedhshme, jo fjalë për fjalë. Shënimet e përkthyesit shpjegojnë emrat, vendet dhe aludimet që sot mund të mos njihen.
Na ndihmo
Përkthimi është i ri, ndaj mund të ketë gabime. Edhe skanimit të vetëm që gjetëm për vëllimin e dytë i mungojnë 12 faqe (245–256). Ato i morëm vetëm nga OCR-i. Nëse ndesh një fjali të paqartë, ose ke një kopje të atyre faqeve, na shkruaj te GitHub.
Dora d’Istria vdiq më 1888. Vepra e saj është e të gjithëve.