Deri dje, Fletoret lexoheshin vetëm në shfletues. Sot çdo vepër e plotë në faqe ka edhe një buton të ri: Shkarko e-book. Shtype, dhe libri të vjen si një file i vetëm EPUB, gati për Kindle, Kobo, Apple Books, Google Play Books ose çdo aplikacion tjetër leximi. Pa llogari, pa reklama, pa pagesë.
EPUB-i është formati standard i librave elektronikë. Ndryshe nga një faqe interneti, ai lexohet pa internet, e mban mend ku ke mbetur, dhe të lë të zgjedhësh vetë shkronjat, madhësinë dhe ngjyrën e faqes. Një libër i gjatë si Lahuta e Malcís lexohet më mirë në një lexues elektronik se sa në telefon.
Në shifra
| Vepra | 20 |
| Autorë | 14 |
| Fjalë gjithsej | mbi 560 000 |
| Kapituj | 482 |
| Shënime në fund të librit | 262, të lidhura në të dy drejtimet |
| Vepra më e vjetër | Apologjia e Skënderbeut, Frang Bardhi, 1636 |
| Vepra më e re | Albumi, Fan Noli, 1948 |
| Faqe skanimesh të lexuara për kontroll | mbi 1 500 |
| Ndreqje teksti | mbi 4 000 |
| Madhësia e të gjithë librave bashkë | 3,6 MB — më pak se një foto telefoni |
| Gabime në kontrollin zyrtar (EPUBCheck) | 0 |
Mbi gjysmë milioni fjalë janë rreth 1 870 faqe libri të shtypur, ose 37 orë lexim pa pushim.
Librat
| Vepra | Autori | Viti | Fjalë |
|---|---|---|---|
| Apologjia e Skënderbeut | Frang Bardhi | 1636 | 34 497 |
| Proverba | Sami Frashëri | 1878 | 29 682 |
| Bagëti e Bujqësija | Naim Frashëri | 1886 | 4 317 |
| Shqipëria – ç’ka qënë, ç’është e ç’do të bëhetë? | Sami Frashëri | 1899 | 25 077 |
| Lirija | Ndre Mjeda | 1901–1911 | 574 |
| Agimi i Gjytetniis | Shtjefën Gjeçovi | 1910 | 27 273 |
| Mrizi i Zânavet | Gjergj Fishta | 1913 | 24 236 |
| Lotët e dashtniës | Hil Mosi | 1916 | 13 380 |
| Juvenilja | Ndre Mjeda | 1917 | 11 322 |
| Gomari i Babatasit | Gjergj Fishta | 1923 | 23 364 |
| Doktor Gjilpëra | Faik Konica | 1924 | 25 617 |
| Kryengritja shqiptare | Mihal Grameno | 1925 | 55 720 |
| Vjersha | Zef Serembe | 1926 | 9 073 |
| Kanuni | Lekë Dukagjini, mbledhur nga Shtjefën Gjeçovi | 1933 | 56 719 |
| Vargjet e lira | Migjeni | 1936 | 7 240 |
| Novelat e qytetit të veriut | Migjeni | 1936 | 30 821 |
| Sikur t’isha djalë | Haki Stërmilli | 1936 | 56 313 |
| Lahuta e Malcís | Gjergj Fishta | 1937 | 92 089 |
| Ese | Faik Konica | 1938 | 31 160 |
| Albumi | Fan Noli | 1948 | 3 447 |
Më shumë se një eksport
Mund ta kishim bërë këtë me një klikim: merr tekstin, ktheje në EPUB,
mbaro. Por një e-book e nxjerr në pah çdo gabim që në faqe interneti
kalon pa u vënë re. Një ë e humbur, një fjalë e ndarë në dysh, një
paragraf i ngjitur me tjetrin — në një libër të mirëfilltë duken
menjëherë.
Prandaj, para se të dilte si e-book, çdo vepër u lexua nga fillimi në
fund. Aty ku kishim skanimet e botimit origjinal, teksti u krahasua
faqe për faqe me to — dhe fjala e fundit i takoi gjithmonë skanimit,
jo kujtesës së dikujt. Mbi 1 500 faqe të skanuara u lexuan kështu.
Gjithsej, më shumë se 4 000 ndreqje: shkronja të ngatërruara nga OCR-i
(b e lexuar si ta, F si P, yy si yp), rreshta vargu të
ngjitur, kapituj të renditur së prapthi, shënime që kishin humbur fare.
Disa gjetje ia vlejnë të tregohen:
- Kanuni ishte i paplotë kudo në internet. Çdo kopje dixhitale që gjetëm — edhe PDF-të që qarkullojnë prej vitesh — kalonte nga § 87 drejt e te § 99. Paragrafët 88–98, ata mbi trashëgiminë, mungonin. I gjetëm te skanimi i botimit të parë, Shkodër 1933, në Bibliotekën Kombëtare Dixhitale[1]. Tani i gjithë Kanuni është rishkruar nga ai botim: me theksat e tij, me rreth 90 shënimet në latinisht e italisht që kishin humbur, me Parathânjen e Fishtës, biografinë e Gjeçovit dhe kujtimet e Konicës për të. Dhe meqë Gjeçovi e mblodhi e e kodifikoi, Kanuni tani del edhe te faqja e tij.
- Apologjia e Skënderbeut ka 228 shënime të redaktorit. Në faqe hapen me një buton; tani hapen me një prekje edhe në e-book.
Gjithmonë teksti i fundit
E-book-ët nuk ruhen si file të ngrirë. Ndërtohen nga i njëjti tekst që lexon në faqe, sa herë që faqja përditësohet. Kur dikush ndreq një gabim në një kapitull, ndreqja hyn vetvetiu edhe në e-book. Shkarkimi nuk mbetet kurrë pas faqes.
Si model morëm Standard Ebooks, një projekt vullnetar që bën e-book-ët më të kujdesshëm në anglisht: faqe titulli, shënime që hapen si dritare e vogël, thonjëza e viza të sakta tipografike, dhe asnjë ngjyrë apo shkronjë e imponuar — i zgjedh vetë lexuesi. Çdo libër kalon edhe nga EPUBCheck, kontrolli zyrtar i formatit. Rezultati për të 20 librat: zero gabime, zero paralajmërime.
Si ta lexosh
- Apple Books, Google Play Books, Kobo: hape file-in e shkarkuar; libri shtohet vetë në bibliotekë.
- Kindle: dërgoje me Send to Kindle. Amazon e pranon EPUB-in dhe e kthen vetë.
- Kompjuter: çdo lexues EPUB, p.sh. Calibre ose Thorium.
Na ndihmo
Gabime mbeten gjithmonë. Nëse ndesh një, na e trego te GitHub — ndreqja do të dalë në faqe dhe në e-book njëherësh.
Mënyra si i përgatitëm librat është e hapur për këdo, hap pas hapi, te skills/epub.
Veprat e autorëve që kanë vdekur para më shumë se 70 vjetësh janë të të gjithëve[2]. Tani mund t’i mbash edhe në xhep.
bibliotekadigjitale.bksh.al. Për mënyrën si i nxjerrim librat prej aty kemi shkruar te Si të shtosh një libër nga BKSH Dixhitale. ↩︎
Sipas ligjit Nr. 35/2016: Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to, veprat e shkrimtarëve që kanë vdekur para 70 vjetësh janë pasuri publike (domen publik). — kultura.gov.al ↩︎