Punërat' e përgjithçime

Pas diturisë kujdes’ e Shqipëtarëvet e m’e madhe nevoj’ e tyre do të jetë për punërat’ të përgjithçime, të cilatë do të sjellinë begati e pasje të madhe në Shqipëri. Udhëtë, udhët’ e hekurta, limanetë, të hapurit’ e lumenjet e të kënetavet, metaletë, pyjetë etj. janë më të nevojshimet’ e më të vyerat’ e punëravet që do të bënjë Shqipëria, me të pasurë duart’ e këmbëtë xgjidhurë. Udhëtë për të cilat tani Shqipëtarëtë paguajn’ aqë sa muntte me to të farkohëshinë gjithë udhët’ e Shqipërisë me e[r]gjent, munt të goditenë më fort më pakë ergjent prej një qeverije së drejtë e me nder, e të punojnë njerëzit’ e kafshëtë pa rezik me të gjith’ anëtë.

Një udh’ e hekurtë të nisetë prej Manastiri, e si të shkonjë nga Korça, të ndahetë më dy dega, nga të cilatë njëra të sosetë në Prevezë duke shkuarë nëpër Janinë, e tjatera të shkonjë në Berat e në Skenderbegas, edhe s’andejmi të ndahetë prapë më dy për të sosurë njëra në Vlorë, tjatra në Durrësë, duke xgjaturë edhe një degë gjer n’Elbasan. Një tjatrë udhë nga Manastiri të shkonjë n’Ohri e s’andejmi, duke marrë anën’ e Drinit, një degë t’unjetë në Shkodrë e në Lesh; tjatra të shkonjë nga Prizreni e të bashkohetë në Ferizovik me udhët të madhe që vete në Selanik e n’Avstri.

Këto udhëra të hekurta edhe me ca dega të dyta mundinë të mbarohenë në pakë kohë ndo prej shoqërije të huaja ndo prej Shqipërisë vetë me të marrë pakë hua, e të sjellinë në vëndit një pasje e një qytetëri të madhe.

Pas udhëvet m’e para punë për të bërë është Myzeqeja. Kjo fush’ e gjerë është një magj’ e madhe që munt t’ushqenjë gjithë Shqipërinë, e të nxjerr’ edhe shumë drithë e të tjera gjërëra, po që të ndërtohetë si duhetë. Për të ndërtuarë kjo fushë duhetë të hapenë lumenjtë, Semani, Lum’ i Beratit, Devolli etj. si edhe Vjosa e Shkumbini që rrjedhinë nëpër anët të saj. Këta lumenj duhetë, të thellohenë, e t’u bëhenë mure tek duhetë që të mos përndahetë ujët e tyre nëpër fushet. Atëhere munt t’u bëhenë edhe ca dyere e vija që të hapen’ e të mbyllenë, e me të cilatë të ujitetë gjithë fusha. Atëhere do të mundinë të përthahenë edhe kaqë këneta e moçale në të cilat qëndron ujët’ e teprë në verë, e prish edhe erën’ e gjithë vëndit duke qelburë; edhe në dimërë do të shpëtonjë gjith’ ajo fushë nga të qënetë një kënet’ e pa-prerë e mbyturë n’ujë. Myzeqeja do të bëhetë një ar’ e gjer’ e e gjatë e cila me qënë nën’ ujë e me të pasurë një dhe fort pëllor, do të bëhetë një Egjypt’ e dytë. Bregoret’ e Myzeqesë munt të mbulohenë me vreshta e me ullinj; edhe luadhet’ e saj munt t’ushqejnë kuaj e bagëti sa të mbushinë jo vetëm Shqipërinë po edhe Evropënë.

Të hapurit’ e limanit të Durrësit, liman i gjer’ e i bukurë n’anët të veriut të këti qyteti, të cilënë Sulltan Mehmeti e ka mbyllurë me pa diturit të ti për të mos hyrë aniet’ e Veneçanëvet. Të hapurit’ e grykës’ së këti limani edhe të thelluarët’ e të brëndësmit do ta bënjë këtë qytet të përsëritetë si ka qënë një herë qëmoti, e të bëhetë një Trijest’ e dytë a një tjatrë Selanik. Edhe shumë të tjerë limane munt të hapen’ e të qërohenë nëpër anët t’Adriatikut, si Butrintoja etj. e shumë skela me tregëri të madhe të çpikenë, e të venë mbarë.

Një shoqëri vaporësh munt të ngrihetë, e të punonjë vapore nëpër skelat të Shqipërisë edhe gjer në Trijeste, në skelat t’Italisë e të Greqisë. Vaporë e anie munt të punojnë edhe nëpër kënetat, të Shkodrësë, t’Ohrisë, të Prespësë etj. si edhe në ca nga lumenjtë që do të hapenë.

Gjithë këto punëra si edhe pyjet’ e metaletë do të vështohenë prej ministres’ së punëravet të përgjithçime. Çdo pyll do të ndahetë më disa gastra, edhe gjer sa të vinjë radha të pritetë gastr’ e fundit, gastra q’u pre të parënë herë do të jet’ arriturë për së-rish; e kështu gjithënjë do të pritetë lëndë nga pyjet, edhe kurrë pyjetë do të mos mbarohenë, po do të përsëriten’ e të jenë kurdo të lulëzuarë. Metaletë do të kërkohenë nëpër të gjith’ anët të Shqipërisë, e të nxirenë kudo të gjendenë.

Edhe mjeshtëritë e tregërija si edhe bujqësija e bagëtija do të kenë kujdesën’ e kësaj ministre, e cila do të përkujdesetë të vejë mbarë në çdo vënt ajo mjeshtëri, në të cilët janë mësuarë vëndësitë: leshi, liri, pambuku, mëndafshi, hekuri, druri t’arrihet’ e të punohetë sa të mundetë më teprë, që të mos ketë Shqipëria aqë shumë nevojë të sjellë nga këto së jashtesmi.