Skanimi i faqes
(majtas)
(majtas)
Teksti i gjeneruar automatikisht
(djathtas)
(djathtas)
MOT I TRÉTE
KENDIMÉT É DYTA
PER ÇUNAT
PRÉJ
D. M
ATHINE
1912
KENDIMÉT É DYTA
PER ÇUNAT
PRÉJ
D. M
ATHINE
1912
BKSH
MOT I TRÉTE
KENDIMÉT É DYTA
PER ÇUNAT
PRÉd
D.
M.
0000
ATHINE
1912
KENDIMÉT É DYTA
PER ÇUNAT
PRÉd
D.
M.
0000
ATHINE
1912
MEMDINEL E DALE
WOLY SHELE
WOLY SHELE
KUJTIMÉT É DJÉLMENIES
Rêet é zéza ishin perhapune é larguare nga qiélli
i rrimte ; diélli leshonté mé gexim rrézét é 'tija te
shkelqyéshmé mbi dhét ; kopeshtinjét, fushat édhè
malét ishin véshune mé bar te njome é mé lulé te bu-
kura ; zogt kendonin mé mall dége ne dége sé na
érdhi véra.
Pas ca ditesh mesonjesi i katundit u tha djémevét
qe te mblidhéshin perpara shkolles hérét ne mengjès
pa sbardhun drita mire qe te dilnin mé écun jashte
fshatit. Te gjithe djémet u-sgjuan pa gdhimun mire
sa po dukéshin yjt é u-mblodhen perpara shkolles;
vétem dy nga ata nuke u-duken, Gjérgji dhé Nashua
te cilet é donin gjumin fort é nuke munt te sgjonéshin
hérét ne mengjes.
Mesonjesi, ndonsè gé plak, na prini perpara udhes
dhe, shkuam nde mést te katundit, hypem mbi nje brék
nga do te shihnim nje gjâ shum te bukure.
Mé vrap! na thirri udhes mesonjesi, qe t' arrijem
te shohim te lémit é diéllit! Na te gjithe çuditéshim
mé ate plak ge ikté mé vrap si djale i ri. Kapercénté
Rêet é zéza ishin perhapune é larguare nga qiélli
i rrimte ; diélli leshonté mé gexim rrézét é 'tija te
shkelqyéshmé mbi dhét ; kopeshtinjét, fushat édhè
malét ishin véshune mé bar te njome é mé lulé te bu-
kura ; zogt kendonin mé mall dége ne dége sé na
érdhi véra.
Pas ca ditesh mesonjesi i katundit u tha djémevét
qe te mblidhéshin perpara shkolles hérét ne mengjès
pa sbardhun drita mire qe te dilnin mé écun jashte
fshatit. Te gjithe djémet u-sgjuan pa gdhimun mire
sa po dukéshin yjt é u-mblodhen perpara shkolles;
vétem dy nga ata nuke u-duken, Gjérgji dhé Nashua
te cilet é donin gjumin fort é nuke munt te sgjonéshin
hérét ne mengjes.
Mesonjesi, ndonsè gé plak, na prini perpara udhes
dhe, shkuam nde mést te katundit, hypem mbi nje brék
nga do te shihnim nje gjâ shum te bukure.
Mé vrap! na thirri udhes mesonjesi, qe t' arrijem
te shohim te lémit é diéllit! Na te gjithe çuditéshim
mé ate plak ge ikté mé vrap si djale i ri. Kapercénté
4
perronjét é lédhét é i ngjitéj perpjétés pa u-lodhun
faré. Qé plak kokehékur é kambelépur.
TE LÉMIT É DIÉLLIT
Kur u-ngjtem ne majé te brégut, na uduk perpara
nje fushe é blére plot mé lulé. N' ane t' asaj fushé du-
kéj giélli sikur i aferonéj dhéut. Atjè na trégoi meso-
njesi nje liqê é na tha: Prane atij liqeni mbani syt, o
djéme.
Qiélli ishté mé rêe te kugé, te cilat ca nga ca zûun
é po perhapéshin nga rrézét é diéllit qe nisi te ngrihéj
nga liqeni. Uji i ligenit udristé si argjent dhé fusha
zuni te bukuronéj posa qe ra diélli mbi lulét é bukura.
Sa é hiéshmé gja qe qenka! Thaam te gjithe mé
nje zâ. Kurre s' é kemi pamun nje te tille bukurie ne
mengjès !
Véshtroni dhé çudituni, o djéme, na tha mesonjesi
plak, véshtroni mé sa madhenie Pérendia na é dergòn
per dite kete hyll te bukur ! Na é dergon ge te ndrise
te ngrohe, t' u jape jéten ujérezvét, kafsevét, bimevét.
Pa diéll's do te kishté gjâ te gjalle mbi dhét, as drû
as peme. È zéze, é érrte, é vdekune do t' ishté bota
si kur te mos ishté diélli te na ngrohté é na ndristé.
Ahéré mesonjesi na kujtoi njéri, qe kishté dale nga
burgu é kish ardhun atô dite ne katunt. Ishté i mjéri
i vérdhe si dylli é i that si druni, i dobet é, po thua,
perronjét é lédhét é i ngjitéj perpjétés pa u-lodhun
faré. Qé plak kokehékur é kambelépur.
TE LÉMIT É DIÉLLIT
Kur u-ngjtem ne majé te brégut, na uduk perpara
nje fushe é blére plot mé lulé. N' ane t' asaj fushé du-
kéj giélli sikur i aferonéj dhéut. Atjè na trégoi meso-
njesi nje liqê é na tha: Prane atij liqeni mbani syt, o
djéme.
Qiélli ishté mé rêe te kugé, te cilat ca nga ca zûun
é po perhapéshin nga rrézét é diéllit qe nisi te ngrihéj
nga liqeni. Uji i ligenit udristé si argjent dhé fusha
zuni te bukuronéj posa qe ra diélli mbi lulét é bukura.
Sa é hiéshmé gja qe qenka! Thaam te gjithe mé
nje zâ. Kurre s' é kemi pamun nje te tille bukurie ne
mengjès !
Véshtroni dhé çudituni, o djéme, na tha mesonjesi
plak, véshtroni mé sa madhenie Pérendia na é dergòn
per dite kete hyll te bukur ! Na é dergon ge te ndrise
te ngrohe, t' u jape jéten ujérezvét, kafsevét, bimevét.
Pa diéll's do te kishté gjâ te gjalle mbi dhét, as drû
as peme. È zéze, é érrte, é vdekune do t' ishté bota
si kur te mos ishté diélli te na ngrohté é na ndristé.
Ahéré mesonjesi na kujtoi njéri, qe kishté dale nga
burgu é kish ardhun atô dite ne katunt. Ishté i mjéri
i vérdhe si dylli é i that si druni, i dobet é, po thua,
gjymse i vdékun: kishté ndenjun dhjéte vjéte mbren-
da ne burg ku nuke shihté diéllin as nuke mirrté éren
e geruare.
Perantaj na tha mesonjesi: Per dite, o çuna, uga
lindja é diéllit t' i kethéjem syt é t' i falémi Zotit, i
cili mengjès per ne mengjes na dergon kete hyll kage
te névojeshem.
3-
LULÉT
Si u-çuditem é u-kenagem mé bukurien é lindjès se
diéllit, zûum te sbresnim fushes se blére é plot mé lulé.
Rrézét é diéllit é thanin vésen é holle qe kishté râne
mbi lulé.
Pa véshtroni, na tha prape mesonjesi plak, sa na
kenaqi syt fush'é gjélbere; véshtroni édhè giéllin sa na
âmbelson zêmeren. Ngjyra é fushes dhé é qiéllit kurre
s' na lodhe syt; é édhè atà, ge kane syt é semune,
véshtrojen pa te veshtire qiéllin é lulét! Kercéni, o çuna,
brithni é mblithni lulé fushes, é t'i faléni Pérendies
ge te gjitha te mirat i bâni per njérin. Plaku ndenji
• pastaj nen hijé te nje rrapi é na u-perhapem fushes
duké mblédhun lulé te bukura.
Si mblodhi gjith kush sa déshi, zûum te pyésnim
njêni tjatrin sé cilat ishin lulét mâ te bukurat, po cilido
lavdurontê atò te vétat. Vajtem pra té mesonjesi te na
da ne burg ku nuke shihté diéllin as nuke mirrté éren
e geruare.
Perantaj na tha mesonjesi: Per dite, o çuna, uga
lindja é diéllit t' i kethéjem syt é t' i falémi Zotit, i
cili mengjès per ne mengjes na dergon kete hyll kage
te névojeshem.
3-
LULÉT
Si u-çuditem é u-kenagem mé bukurien é lindjès se
diéllit, zûum te sbresnim fushes se blére é plot mé lulé.
Rrézét é diéllit é thanin vésen é holle qe kishté râne
mbi lulé.
Pa véshtroni, na tha prape mesonjesi plak, sa na
kenaqi syt fush'é gjélbere; véshtroni édhè giéllin sa na
âmbelson zêmeren. Ngjyra é fushes dhé é qiéllit kurre
s' na lodhe syt; é édhè atà, ge kane syt é semune,
véshtrojen pa te veshtire qiéllin é lulét! Kercéni, o çuna,
brithni é mblithni lulé fushes, é t'i faléni Pérendies
ge te gjitha te mirat i bâni per njérin. Plaku ndenji
• pastaj nen hijé te nje rrapi é na u-perhapem fushes
duké mblédhun lulé te bukura.
Si mblodhi gjith kush sa déshi, zûum te pyésnim
njêni tjatrin sé cilat ishin lulét mâ te bukurat, po cilido
lavdurontê atò te vétat. Vajtem pra té mesonjesi te na
6
thoshté ai sé cili nésh mblodhi mâ te bukurat lulé; po
plaku na u-pergjéq duke géshun: te tâna lulét jane te
bukurà, ne te tâna shohim fuqien é mâdhé é mendjén
é çuditeshmé te Zotit ! Pastaj na rreféu oretrégonjé-
sin é 'tij é na pyéti: Kush é bâni kete a po mos
u-bâ vétiu?--Jo, thaam na te gjithe per nje gojé, é
ka bâmun mjéshtri. - Posikur mos te kish fuqie é
ment, a do te munt t'a bânté kete magine te vogle? -Jo,
thaam na prape te gjithe par nje hére! -Pa mendo-
huni pra, tha plaku : Lulét é fushes kush i ka bấ-
mun? Qysh lulja bin nga fara, gysh rritét, gysh uskqé-
hét nga rrânjet é holla, qysh mérr ngjyra é érena te
mira ? Te gjthe é marrim vésh sé lulét s' bâhén vétiu
por i bán nje mendjé shum mâ é holle sé é atij ge bâni
oretrégonjesin. Po gjithe kafshet sa jane mbi dhét é
nen dhét é édhè njérin véte kush i bâni ? Duhét te
rretéjem domosdo sé te tâna keto de jane rréth nésh
i ka bere uje mendjé é nje fuqie shum é madhé,
mendja é tuqia é Pérendies !
Davidhi, duké kenduar punet é medha te Zotit,
thote ne Psaltirin é 'tij : «Sa te medha, sa te çuditeshué
jane punet é tua, o Zot i math; te tâna mé ditunie te
madhé i bâné!»
Édhé Homéri, mâ i vjétri é mâ i madhi vjèrshe-
tuar i Élladhes se motshmé, i cili é ujihté mire boten
thote : »Zoti munt t' i bânje te tâna;»
Te gjitha punet é Zotit plaku i donté édhè çudi-
téj nga 'to. É ai njéri qe don mé gjithe zêmere pu-
net é Zotit, don édhè Zotin véte, bâhét njéri i dréjte é
rron ne kete jéte urtesisht é mé fatbardhesie.
thoshté ai sé cili nésh mblodhi mâ te bukurat lulé; po
plaku na u-pergjéq duke géshun: te tâna lulét jane te
bukurà, ne te tâna shohim fuqien é mâdhé é mendjén
é çuditeshmé te Zotit ! Pastaj na rreféu oretrégonjé-
sin é 'tij é na pyéti: Kush é bâni kete a po mos
u-bâ vétiu?--Jo, thaam na te gjithe per nje gojé, é
ka bâmun mjéshtri. - Posikur mos te kish fuqie é
ment, a do te munt t'a bânté kete magine te vogle? -Jo,
thaam na prape te gjithe par nje hére! -Pa mendo-
huni pra, tha plaku : Lulét é fushes kush i ka bấ-
mun? Qysh lulja bin nga fara, gysh rritét, gysh uskqé-
hét nga rrânjet é holla, qysh mérr ngjyra é érena te
mira ? Te gjthe é marrim vésh sé lulét s' bâhén vétiu
por i bán nje mendjé shum mâ é holle sé é atij ge bâni
oretrégonjesin. Po gjithe kafshet sa jane mbi dhét é
nen dhét é édhè njérin véte kush i bâni ? Duhét te
rretéjem domosdo sé te tâna keto de jane rréth nésh
i ka bere uje mendjé é nje fuqie shum é madhé,
mendja é tuqia é Pérendies !
Davidhi, duké kenduar punet é medha te Zotit,
thote ne Psaltirin é 'tij : «Sa te medha, sa te çuditeshué
jane punet é tua, o Zot i math; te tâna mé ditunie te
madhé i bâné!»
Édhé Homéri, mâ i vjétri é mâ i madhi vjèrshe-
tuar i Élladhes se motshmé, i cili é ujihté mire boten
thote : »Zoti munt t' i bânje te tâna;»
Te gjitha punet é Zotit plaku i donté édhè çudi-
téj nga 'to. É ai njéri qe don mé gjithe zêmere pu-
net é Zotit, don édhè Zotin véte, bâhét njéri i dréjte é
rron ne kete jéte urtesisht é mé fatbardhesie.
DRUNJET QE S' BÂJEN PEME
Duké écun i u-aferuam nje rrapi te math prane te
cilit shkonté nje perrua i vogel me uje si argjendi.
Nje nga djémet pyéti mesonjesin plak: «Psé Pérendia
ka bâmun édhé drunje ge s'japin peme? Sikur te kishté
kogé ky rrap do te hanim tani na te gjithe gejémi
nen hijén é tij. E prape: po ky perrua psé âsht ne kete
shkrétine?»
Plaku zuni é tha: Pérendia, o biri i im, ge bâni per-
ruan dhé rrapin, dhé névé é gjithe sa gjendén, é dinté
mâ mire nga na punen é 'tij. Pa véshtrô sa zoq kane
ngréhun toléet ndeper déga te rrapit é rrijen é kendo-
jen, é nen flétet é 'tija ruhén nga shiu e nga diélli. Sa
bariuj, sa udhetare dhé bujger pushojen nen hijén é
ketij kur i zen vapa, shlodhén é shuajen étjen n'uje
te perronit, é i falén Zotit i cili u dha ketù ne shkré-
tine rrapin é ujin. Édhè sa bagetie é zoq te qiéllit vijen
é pijen uje ne kete perrua! Shtepiet ku rrojem, plaçkat
qe kémi mbrenda é shume te tjéra bâhén nga drunjet
qe s' lidhin kogé. Po véç kesaj, sa do te dridhéshim
se ftohti ne dimen sikur te mos géen drût é thengjilli
per te ndezun zjarr !
Pastaj mesonjesi é pyéti djalin dhé i tha: A é moré
tani vésh qe dhé drunjet ge s' bâjen koqé jane te né-
vojeshme ?-É kupetova mire, u-pergjéq djali ; ç'do gjâ
qe ka bâmune Péréndia ka vléren é'saj é na duhét shum.
Duké écun i u-aferuam nje rrapi te math prane te
cilit shkonté nje perrua i vogel me uje si argjendi.
Nje nga djémet pyéti mesonjesin plak: «Psé Pérendia
ka bâmun édhé drunje ge s'japin peme? Sikur te kishté
kogé ky rrap do te hanim tani na te gjithe gejémi
nen hijén é tij. E prape: po ky perrua psé âsht ne kete
shkrétine?»
Plaku zuni é tha: Pérendia, o biri i im, ge bâni per-
ruan dhé rrapin, dhé névé é gjithe sa gjendén, é dinté
mâ mire nga na punen é 'tij. Pa véshtrô sa zoq kane
ngréhun toléet ndeper déga te rrapit é rrijen é kendo-
jen, é nen flétet é 'tija ruhén nga shiu e nga diélli. Sa
bariuj, sa udhetare dhé bujger pushojen nen hijén é
ketij kur i zen vapa, shlodhén é shuajen étjen n'uje
te perronit, é i falén Zotit i cili u dha ketù ne shkré-
tine rrapin é ujin. Édhè sa bagetie é zoq te qiéllit vijen
é pijen uje ne kete perrua! Shtepiet ku rrojem, plaçkat
qe kémi mbrenda é shume te tjéra bâhén nga drunjet
qe s' lidhin kogé. Po véç kesaj, sa do te dridhéshim
se ftohti ne dimen sikur te mos géen drût é thengjilli
per te ndezun zjarr !
Pastaj mesonjesi é pyéti djalin dhé i tha: A é moré
tani vésh qe dhé drunjet ge s' bâjen koqé jane te né-
vojeshme ?-É kupetova mire, u-pergjéq djali ; ç'do gjâ
qe ka bâmune Péréndia ka vléren é'saj é na duhét shum.
MESIMÉT É SHÉTITJES
Si u-kethyém nga shétitja, qe bâam bashke mé
mesonjesin, ndiém per héren é para ne zêmere t' one
uje te madhé dashunie per ate Zot, qe i ka krijuar te
gjitha sa jane per rréth nésh sot per sot. Ngjér ate dite
vétem uje frike te madhé kishim per Atê, por andêj
é tutjé nisem mé é dashun shum; édhè, duké mbajtun
gjithenje madhesien e 'tij perpera syvét, kishim kuj-
dès te mos thoshnim, te mos bânim as te kujtonim farè
ndonje gjâ te lige qe te mos zêmeronim Atin é qiéllit.
Pa ndegjuar akoma fjalet é mira te plakut édhè te
falunat nuk i bânim s' i duhéj; vétem mé trup, vétem
mé goje i faléshim Pérendies, po nga ajò dita nisem
mé i u-falun mé shpirt te Madhit Zot. Ç' ateheré shpir-
ti i yne ndegjonté, shpirti lutéj é i faléshim Pérendies
tektò ku gjendéshim.
Mesonjesi na tha ate dite te shkruanim édhè ketô.
radhe :
Kur ne zêmere é ne mendjé
É ké Zotin Pérendien,
Jé i lumtun, ne ç' do gjendjé
Do te késh fatbardhesien !
Si u-kethyém nga shétitja, qe bâam bashke mé
mesonjesin, ndiém per héren é para ne zêmere t' one
uje te madhé dashunie per ate Zot, qe i ka krijuar te
gjitha sa jane per rréth nésh sot per sot. Ngjér ate dite
vétem uje frike te madhé kishim per Atê, por andêj
é tutjé nisem mé é dashun shum; édhè, duké mbajtun
gjithenje madhesien e 'tij perpera syvét, kishim kuj-
dès te mos thoshnim, te mos bânim as te kujtonim farè
ndonje gjâ te lige qe te mos zêmeronim Atin é qiéllit.
Pa ndegjuar akoma fjalet é mira te plakut édhè te
falunat nuk i bânim s' i duhéj; vétem mé trup, vétem
mé goje i faléshim Pérendies, po nga ajò dita nisem
mé i u-falun mé shpirt te Madhit Zot. Ç' ateheré shpir-
ti i yne ndegjonté, shpirti lutéj é i faléshim Pérendies
tektò ku gjendéshim.
Mesonjesi na tha ate dite te shkruanim édhè ketô.
radhe :
Kur ne zêmere é ne mendjé
É ké Zotin Pérendien,
Jé i lumtun, ne ç' do gjendjé
Do te késh fatbardhesien !
9
FAQÉT IÉ KUQÉ
Diten é pare kur dualem mé shétitun, paam me-
sonjesin plak qe kapercénté shtigjé dhé perronjé, dhé
i ngjitéj perpjétés mé shume léhtesie é u-çuditem ;
ishté mâ téper sé shtatedhjéte vjétesh po faqét é tija
ishin gjithenje te kuqé si shéga. Perandaj uje dite nje
nga uxânesit é pyéti qysh ngjanté ge ai, ndonsè i
shkuar uga vjétet, ishte age i shendoshe, i ferte dhé i
palodhun. Plaku qéshi é, ték na pergjigjéj, na pyéti a
na pelqénté shendéti. Shum na k' ânda i thaam na per
nje gojé.-Po psé u-pelgen ?- na pyéti ai prape. «Psé
s' duam te semuhémi; i u-pergjegjem. Kur jémi te
semune na duhét te rrijem ne shtrat é s' munt te tun-
démi andej; na japin te pijem barena te hidhuna édhé
s' na lâan mé ngrâue atò qe deshirojem».
Po plaku mesonjes na tha perseri: Véç ketyné, se-
mundja siéll edhè te keqia te tjéra. Trupi i semune
héq shum, mendja s' âsht é geruare dhé perindet t' ane
rrijen ne mejtim é ne kujdes, shume hére nuke flêjen
naten, po rrijen é ruajen te semunin, i cili munt te
vdése édhè i ri é keshtû t' i mbétén pa kryém atô ge
i ka detyre Atdhéut, perindevét, shogenies. Per te gjitha
ketô arsyé, ne gofte sé jémi te mentshme, duhét ge,
kur te semuhémi, t' i shtrohémi névojes, te marrim
barenat udonsé te hidhuna, te mos haam véç sé ç' te
na japin, t' i ndegjojem fjalet é sheronjesit ge te fito- •
FAQÉT IÉ KUQÉ
Diten é pare kur dualem mé shétitun, paam me-
sonjesin plak qe kapercénté shtigjé dhé perronjé, dhé
i ngjitéj perpjétés mé shume léhtesie é u-çuditem ;
ishté mâ téper sé shtatedhjéte vjétesh po faqét é tija
ishin gjithenje te kuqé si shéga. Perandaj uje dite nje
nga uxânesit é pyéti qysh ngjanté ge ai, ndonsè i
shkuar uga vjétet, ishte age i shendoshe, i ferte dhé i
palodhun. Plaku qéshi é, ték na pergjigjéj, na pyéti a
na pelqénté shendéti. Shum na k' ânda i thaam na per
nje gojé.-Po psé u-pelgen ?- na pyéti ai prape. «Psé
s' duam te semuhémi; i u-pergjegjem. Kur jémi te
semune na duhét te rrijem ne shtrat é s' munt te tun-
démi andej; na japin te pijem barena te hidhuna édhé
s' na lâan mé ngrâue atò qe deshirojem».
Po plaku mesonjes na tha perseri: Véç ketyné, se-
mundja siéll edhè te keqia te tjéra. Trupi i semune
héq shum, mendja s' âsht é geruare dhé perindet t' ane
rrijen ne mejtim é ne kujdes, shume hére nuke flêjen
naten, po rrijen é ruajen te semunin, i cili munt te
vdése édhè i ri é keshtû t' i mbétén pa kryém atô ge
i ka detyre Atdhéut, perindevét, shogenies. Per te gjitha
ketô arsyé, ne gofte sé jémi te mentshme, duhét ge,
kur te semuhémi, t' i shtrohémi névojes, te marrim
barenat udonsé te hidhuna, te mos haam véç sé ç' te
na japin, t' i ndegjojem fjalet é sheronjesit ge te fito- •
10
jem prape sa mâ shpéjt shendétin. Po mâ mire âsht, si
é don urtesia, te mos smuhémi faré; édhè per kete
duhét t' i kémi kurdohére kujdés shendétit é te mba-
jem gjithenje ne mendjé te ligat é semundjés. S' âsht
fathardhe ai njéri qe ka per t' u-véshun é per t' umba-
thun mire. Mâ mire âsht te jémi te shendoshe é te
vobte sé te pasune é te semune.
Si na tha ketò fjale, na kallzoi édhé kete rrefénje.
ZÉPI DHÉ KUSPULLI I PASUN
Ishté nje djale i vogel é quhéj Zép ; kish mbétun
i vorfen nga i ati, é mâma é 'tij é vuni te vogel ne
pune, é audèj fitonté ca te holla mé te cilat shkonté ai
dhé é âma. Qé i shendoshe dhé i forte é s' i trembéj
punes as mundimit. Per nate kethéhéj i lodhun ne
stepie, é i qahéj s' âmes per fatin é kéq ge é kishté lâne
te vorfen é te vobet, kur shoket é 'tij kishin gjithe te
mirat. É mjéra mâme mundohéj t' i mbushté mendjén
sé pra kush ka shendétin lypsét t' i falét ndéres Pé-
rendies, psé mâ mire âsht te jéte njériu i shendoshe é
i vobet sé i pasun é i semune. Po Zépi nuke udrronté
mendim é u kish ndéze atyné qe kishin te mira.
Nje mbrâmjé, kur po kethénéj nga puna ne shte-
pie, pa s' largu t' âmen qe po é pristé té déra, édhè
duké rendun arrini ték ajò é i tha: « Ma mundé, mâm'
jem prape sa mâ shpéjt shendétin. Po mâ mire âsht, si
é don urtesia, te mos smuhémi faré; édhè per kete
duhét t' i kémi kurdohére kujdés shendétit é te mba-
jem gjithenje ne mendjé te ligat é semundjés. S' âsht
fathardhe ai njéri qe ka per t' u-véshun é per t' umba-
thun mire. Mâ mire âsht te jémi te shendoshe é te
vobte sé te pasune é te semune.
Si na tha ketò fjale, na kallzoi édhé kete rrefénje.
ZÉPI DHÉ KUSPULLI I PASUN
Ishté nje djale i vogel é quhéj Zép ; kish mbétun
i vorfen nga i ati, é mâma é 'tij é vuni te vogel ne
pune, é audèj fitonté ca te holla mé te cilat shkonté ai
dhé é âma. Qé i shendoshe dhé i forte é s' i trembéj
punes as mundimit. Per nate kethéhéj i lodhun ne
stepie, é i qahéj s' âmes per fatin é kéq ge é kishté lâne
te vorfen é te vobet, kur shoket é 'tij kishin gjithe te
mirat. É mjéra mâme mundohéj t' i mbushté mendjén
sé pra kush ka shendétin lypsét t' i falét ndéres Pé-
rendies, psé mâ mire âsht te jéte njériu i shendoshe é
i vobet sé i pasun é i semune. Po Zépi nuke udrronté
mendim é u kish ndéze atyné qe kishin te mira.
Nje mbrâmjé, kur po kethénéj nga puna ne shte-
pie, pa s' largu t' âmen qe po é pristé té déra, édhè
duké rendun arrini ték ajò é i tha: « Ma mundé, mâm'
11
o me mundé; ma mire genka te jéte njériu i shen-
doshe sé i pasun !»-Ç' pesové, é pyéti é âma; qysh
te ugjau ge é ndrrové mendjén ?-
Ahéré djali i u-pegjéq: Si po kethéhésha nga puna,
shkova perpara nje shtepié te madhé ku ishin mblé-
dhune shume njéres; u-aferova édhè une, po ç' pashe
o mâmeza é imé!... Pashe nje ujéri kuspull te véshun
mire qe po é sbritnin katre njéres nga gérréja: ishin
sherbetoret é 'tij qe é mbanin ne dore si te vdékun
dhé é shpinin mbrenda ne shtepie. Ishté i mjéri i
that é i vérdhe mé syt gjymse te mbyllune dhé mé
kâmbet é duart te patunduna. Ndegjova sé ishté shum
i pasun; çe nê djélmenie s' bânté asuje pune, po prish-
té te hollat ne defrimé te liga sa u-mblotli é u-bâ
kuspull; tani mâ s' mundét mé tundun as duart as
kâmbet, s' mundét as mé flétun mé gétesie as mé
ngrâne mé urie! Ahéré kujtova, o mâmeza é dashune,
fjalet ge me thé dhé duké rendun érdha ték ti. Shum
m'érth kéq per ate njéri ge, jo vétem te ngisté, por
as te gendronté ne kâmbe nuke ishté i zoti!
Ç' asô dité Zépi é mori mire vésh ge shendéti âsht
mà i névojeshem uga te gjitha, dhé zuni t' a ruanté
mire é t' i faléj Zotit, i cili, ndonsè s' i kishté dhâne
pasunie, i dha shendétin mé te cilin njériu titon te
gjitha te mirat. Vetem kush ka trup te shendoshe ka
édhè mendjé te shendoshe thoshin te vjéterit ; é ai njéri
fiton é rron mé gas ne kete jéte.
o me mundé; ma mire genka te jéte njériu i shen-
doshe sé i pasun !»-Ç' pesové, é pyéti é âma; qysh
te ugjau ge é ndrrové mendjén ?-
Ahéré djali i u-pegjéq: Si po kethéhésha nga puna,
shkova perpara nje shtepié te madhé ku ishin mblé-
dhune shume njéres; u-aferova édhè une, po ç' pashe
o mâmeza é imé!... Pashe nje ujéri kuspull te véshun
mire qe po é sbritnin katre njéres nga gérréja: ishin
sherbetoret é 'tij qe é mbanin ne dore si te vdékun
dhé é shpinin mbrenda ne shtepie. Ishté i mjéri i
that é i vérdhe mé syt gjymse te mbyllune dhé mé
kâmbet é duart te patunduna. Ndegjova sé ishté shum
i pasun; çe nê djélmenie s' bânté asuje pune, po prish-
té te hollat ne defrimé te liga sa u-mblotli é u-bâ
kuspull; tani mâ s' mundét mé tundun as duart as
kâmbet, s' mundét as mé flétun mé gétesie as mé
ngrâne mé urie! Ahéré kujtova, o mâmeza é dashune,
fjalet ge me thé dhé duké rendun érdha ték ti. Shum
m'érth kéq per ate njéri ge, jo vétem te ngisté, por
as te gendronté ne kâmbe nuke ishté i zoti!
Ç' asô dité Zépi é mori mire vésh ge shendéti âsht
mà i névojeshem uga te gjitha, dhé zuni t' a ruanté
mire é t' i faléj Zotit, i cili, ndonsè s' i kishté dhâne
pasunie, i dha shendétin mé te cilin njériu titon te
gjitha te mirat. Vetem kush ka trup te shendoshe ka
édhè mendjé te shendoshe thoshin te vjéterit ; é ai njéri
fiton é rron mé gas ne kete jéte.
12
AJRI I DELIRE
Pas qe na tha mesoujesi plak sé gjith shendétin é
'tij é ka nga éra é delire é é geruare, na mori nje dite
eta apen pye je kinde mi vané ne dri
thaam qe udegjonéshim shum léhte é plot mé gas, é
kercénim psé na pelqénté maja é kodres.--Nuke âsht
vétem nga maja é kodres, na tha atehéré ai, po mâ téper
nga ajri i delir qe âsht ketû ne majé. Ajri, ge mérrni
ketù jashte, âsht ai qe ju pelçén dhé ju bân trupin te
léhte é zêmeren mé gas. Perandaj t' a kini gjithmone
mik ajrin é geruar, t' a doni per jéte, psé, duké dashun
atê, shpetoni uga shume semundjé dhé nga barenat é
hidhuna ge duhét te pini kur jéni te semune.-
Po ç'ka te bâje éra mé shendétin ? é pyétem perseri
na mesonjesin plak.
«Ajri i mire, na tha ai, âsht mâ i miri ushqim i
njériut. Shume njéres rrojen vétem mé barishté pa
ngrâne kurre mish ; jane njéres te tjére ge rrojen shume
dite pa ngrâne faré, por asuje njéri s' munt te rrouje
as nje ore pa marre fryme, domethâne, ére. Ç kur sé
lindim é ngjér sa vdésim rrojem mé ére, dhé éra qe
tryjem mbrenda na geron gjakun. Kur marrim ére te
geruare trupi bâhét per dite mê i shendoshe é nuke
semuhémi shpèjt». Pastaj qe te ruajem shendétin mire,
plaku na vuni édhè ketò porosie te mira :
AJRI I DELIRE
Pas qe na tha mesoujesi plak sé gjith shendétin é
'tij é ka nga éra é delire é é geruare, na mori nje dite
eta apen pye je kinde mi vané ne dri
thaam qe udegjonéshim shum léhte é plot mé gas, é
kercénim psé na pelqénté maja é kodres.--Nuke âsht
vétem nga maja é kodres, na tha atehéré ai, po mâ téper
nga ajri i delir qe âsht ketû ne majé. Ajri, ge mérrni
ketù jashte, âsht ai qe ju pelçén dhé ju bân trupin te
léhte é zêmeren mé gas. Perandaj t' a kini gjithmone
mik ajrin é geruar, t' a doni per jéte, psé, duké dashun
atê, shpetoni uga shume semundjé dhé nga barenat é
hidhuna ge duhét te pini kur jéni te semune.-
Po ç'ka te bâje éra mé shendétin ? é pyétem perseri
na mesonjesin plak.
«Ajri i mire, na tha ai, âsht mâ i miri ushqim i
njériut. Shume njéres rrojen vétem mé barishté pa
ngrâne kurre mish ; jane njéres te tjére ge rrojen shume
dite pa ngrâne faré, por asuje njéri s' munt te rrouje
as nje ore pa marre fryme, domethâne, ére. Ç kur sé
lindim é ngjér sa vdésim rrojem mé ére, dhé éra qe
tryjem mbrenda na geron gjakun. Kur marrim ére te
geruare trupi bâhét per dite mê i shendoshe é nuke
semuhémi shpèjt». Pastaj qe te ruajem shendétin mire,
plaku na vuni édhè ketò porosie te mira :
13
Shtepia te jéte é larte, ne mést te
drunjevét, lark nga ujenat qe s' tundén é
uga gjâua te tjéra qe qélbén. Te mos flê-
jem shume véte nde uje dhome, te shua-
jem driten mâ pare sé mé flétun. Te flê-
Jem gjithmone mé dritarén te hapune. T' •
a marrim zakon ç' ne végjelie te mos na
zâje kurre diélli ne shtrat, po ne mengjès
te sgjohémi hérét, te lahémi, te vishémi,
te dalim jashte é t' écim shum.
PASTERTIA
Nje dite nde mést te katundit po mbiéllnim bime
bashke mé mesonjesin. Atjè ték po punonin, dy nga
uxâuesit, Pétri é Osmani lyén duart é faqét mé balte.
Osmani u-hoth me uje hére té kroni é u-la shpéjt po
Pétri é gjéti mâ léhté te fshinté duart é turinin mé kin-
din é fustanés. Plaku i cili i pau te dy ketà djéme, pa
qortuar faré Pétrin, zuni é lavdonté Osmanin per pa-
stertien é 'ty. Shum u-gezova, o bir, kur pashe sé te
pelqèn pastertia édhè vajté é u-lavé mire ne krua.
Pastaj mori é na tha te gjithevé: «Pastertia âsht
shum é mire per shendétin é njériut é perandaj ç'ne
djélmenie une é kam dashune si édhè ajrin é kethjéllet.
Véshtroni, o bijt é mij, te jini gjithenje te pasterme ne
pétka sé ashtù do te jéni gjithmone shendosh. Ai qe
âsht i pasterm ruan véhtén nga shume semundjé.»
Shtepia te jéte é larte, ne mést te
drunjevét, lark nga ujenat qe s' tundén é
uga gjâua te tjéra qe qélbén. Te mos flê-
jem shume véte nde uje dhome, te shua-
jem driten mâ pare sé mé flétun. Te flê-
Jem gjithmone mé dritarén te hapune. T' •
a marrim zakon ç' ne végjelie te mos na
zâje kurre diélli ne shtrat, po ne mengjès
te sgjohémi hérét, te lahémi, te vishémi,
te dalim jashte é t' écim shum.
PASTERTIA
Nje dite nde mést te katundit po mbiéllnim bime
bashke mé mesonjesin. Atjè ték po punonin, dy nga
uxâuesit, Pétri é Osmani lyén duart é faqét mé balte.
Osmani u-hoth me uje hére té kroni é u-la shpéjt po
Pétri é gjéti mâ léhté te fshinté duart é turinin mé kin-
din é fustanés. Plaku i cili i pau te dy ketà djéme, pa
qortuar faré Pétrin, zuni é lavdonté Osmanin per pa-
stertien é 'ty. Shum u-gezova, o bir, kur pashe sé te
pelqèn pastertia édhè vajté é u-lavé mire ne krua.
Pastaj mori é na tha te gjithevé: «Pastertia âsht
shum é mire per shendétin é njériut é perandaj ç'ne
djélmenie une é kam dashune si édhè ajrin é kethjéllet.
Véshtroni, o bijt é mij, te jini gjithenje te pasterme ne
pétka sé ashtù do te jéni gjithmone shendosh. Ai qe
âsht i pasterm ruan véhtén nga shume semundjé.»
Na, ge te munt te kuptonim mâ mire, i u-lutem
ahéré mesonjesit te na thoshté gjate é gjâne qysh pa-
stertia é ruan shendétin.
10-
MÂ TE MJAFTAT DHANETIE
Mesonjesi zuni é na tha: Buka dhé gjélla qe haam
nuke bâhén te gjitha gjak, po shume nga ato mbétén
ne trup si krypena é te tjéra gjâna qe na prishin shen-
détin. Perandaj Pérendia na ka mbuluar trupin me nje
lekure, cipe a maze te holle mé vrima te vogla nga
te cilat dél djérsa é fryma é paqeruare. Ajo fryme,
qe dél nga vrimat é trupit quhét fryme é padukune sé
nuke shihét mé sy si dukét fryma é gojes. Prapo, kur
kejò maze âsht é palamé, mbyllén vrimat è 'saja nga te
ndytit é prâ s' munt te dalin as djérsa as fryma é lige é
duké mbétun mbrenda sjêllin shume semundjé. Péran-
daj kush ka pastertie ka édhè shendèt. Frymen é padu-
kune é kupetojem disa hére ne rroba, te cilat, kur i
mbajem shum véshune, sjéllin ére trupi. Edhé rrobat é
pa lamé ge véshim s' é lâan frymen é kégé te dale
jashte nga vrimat é lekures holle perandaj duhét
t' i ndrrojem shpésh linjét é téshat, kemishen, bréket,.
çorapét; é te lajem dendun gjithe trupin. Une, o djéme,
é dua age ujin sa édhê ajrin, sépsé si ajri édhé uji na
âsht fort i duhun per shendèt. Ajri édhé uji jane dhu-
netie qe na i dha Zoti mé te mjafte é pa kursim; é Pé-
rendia qe na i fali é dinté sé pa 'ta nuke rrojem dot.
ahéré mesonjesit te na thoshté gjate é gjâne qysh pa-
stertia é ruan shendétin.
10-
MÂ TE MJAFTAT DHANETIE
Mesonjesi zuni é na tha: Buka dhé gjélla qe haam
nuke bâhén te gjitha gjak, po shume nga ato mbétén
ne trup si krypena é te tjéra gjâna qe na prishin shen-
détin. Perandaj Pérendia na ka mbuluar trupin me nje
lekure, cipe a maze te holle mé vrima te vogla nga
te cilat dél djérsa é fryma é paqeruare. Ajo fryme,
qe dél nga vrimat é trupit quhét fryme é padukune sé
nuke shihét mé sy si dukét fryma é gojes. Prapo, kur
kejò maze âsht é palamé, mbyllén vrimat è 'saja nga te
ndytit é prâ s' munt te dalin as djérsa as fryma é lige é
duké mbétun mbrenda sjêllin shume semundjé. Péran-
daj kush ka pastertie ka édhè shendèt. Frymen é padu-
kune é kupetojem disa hére ne rroba, te cilat, kur i
mbajem shum véshune, sjéllin ére trupi. Edhé rrobat é
pa lamé ge véshim s' é lâan frymen é kégé te dale
jashte nga vrimat é lekures holle perandaj duhét
t' i ndrrojem shpésh linjét é téshat, kemishen, bréket,.
çorapét; é te lajem dendun gjithe trupin. Une, o djéme,
é dua age ujin sa édhê ajrin, sépsé si ajri édhé uji na
âsht fort i duhun per shendèt. Ajri édhé uji jane dhu-
netie qe na i dha Zoti mé te mjafte é pa kursim; é Pé-
rendia qe na i fali é dinté sé pa 'ta nuke rrojem dot.
15
POROSIE TE MIRA PER SHENDÈT
Per te pasun shendèt te mire, mesonjesi na vuni
ketò porosie.
Te lajem duart dhé turinin ue mengjes kur ugri-
hémi dhé mbrâmié perpara sé te biém ne shtrat.
lajem kryét ne mengjes mé uje te ftohte, sé ashtù
mbahémi te delire é dhè uga te ftóhtit é ruajem
véhtén.- Te gerojem mire dhâmbet sa hére qe
haam dhè te sperlajem gojen, qe mos te mbétén copa
buké é mishi nder dhâmbet sé na i prishin é na i kal-
bin.-Te lajem mé uje te ftohte gjith trupin dhé pastaj
te ferkohémi mire sé ashtù forcohét trupi.-Te ndrro-
jem shpésh téshat ge véshim, ge te munt te dale Tirisht
fryma é padukune. - Te kémi kujdès te marrim gjith-
mone ajer te geruar.
Névé, kur ndegjuam sé mesonjesi lahéj per men-
gjès mé uje te ftohte ne gjith trupin, na u-droth ke-
misha ne shtat dhé é pyétem qysh é duronté ujit é-
ftohte ne trup.-Si é duroni édhè ju ne duar é ne koke
na tha. Njériu âsht si te mesonét. Po te zâje te lahét
mé uje te ftohte ç' ne vére kur koha âsht é nxéhte,
mundét t' a bânje kete pune é dhè ne dimen, é ashtù
forconét é shendoshèt. N' Éngletérre njérezit jane shum
te shendoshe sé lajen gjith trupin mé uje te ftohte édhè
ne dimen.
POROSIE TE MIRA PER SHENDÈT
Per te pasun shendèt te mire, mesonjesi na vuni
ketò porosie.
Te lajem duart dhé turinin ue mengjes kur ugri-
hémi dhé mbrâmié perpara sé te biém ne shtrat.
lajem kryét ne mengjes mé uje te ftohte, sé ashtù
mbahémi te delire é dhè uga te ftóhtit é ruajem
véhtén.- Te gerojem mire dhâmbet sa hére qe
haam dhè te sperlajem gojen, qe mos te mbétén copa
buké é mishi nder dhâmbet sé na i prishin é na i kal-
bin.-Te lajem mé uje te ftohte gjith trupin dhé pastaj
te ferkohémi mire sé ashtù forcohét trupi.-Te ndrro-
jem shpésh téshat ge véshim, ge te munt te dale Tirisht
fryma é padukune. - Te kémi kujdès te marrim gjith-
mone ajer te geruar.
Névé, kur ndegjuam sé mesonjesi lahéj per men-
gjès mé uje te ftohte ne gjith trupin, na u-droth ke-
misha ne shtat dhé é pyétem qysh é duronté ujit é-
ftohte ne trup.-Si é duroni édhè ju ne duar é ne koke
na tha. Njériu âsht si te mesonét. Po te zâje te lahét
mé uje te ftohte ç' ne vére kur koha âsht é nxéhte,
mundét t' a bânje kete pune é dhè ne dimen, é ashtù
forconét é shendoshèt. N' Éngletérre njérezit jane shum
te shendoshe sé lajen gjith trupin mé uje te ftohte édhè
ne dimen.
16
Ç'atehéré te tâne na djémet nisem t'i mbajem po-
rosiet é plakut, dhé patem shume te mira dhé ishim
gjithenje te tuqieshme.
12-
MOS RRIN PA PUNE DHÉ I PASUN NE JÉ
Te Shetunen pas dréké, si shpetuam uga shkolla,
vajtem ne shtepie te mesoujesit. Plaku na priti mé gas
édhè na trégoi per héren é pare kopeshtin. Kopeshti
nuke qé i math, po per bukurie! S' kishim pamun
kurre tjatre kopsht age mire te punuar. Lulét ishin te
gjitha te njoma, te bukura, te mbjélluna me radhe. U-
çuditem dhé é pyétem plakun sé cili ishté kopshtari qe
kishté punuar age mire kopeshtin. Plaku géshi dhé
tha: Njetash é prés kopeshtarin te vinje dhé' do t' u a
trégonj. Ték po brithnim andej e ketej, é humbem me-
sonjesin, po pas nje çike, paam uje plak te véshun mé
pétka te léhta, i cili mbanté ne duar uje shat é nje kize;
ishté mesonjesi i yne, i cili na tha: Ja, une jam ai qe
é punonj kopeshtin, édhè, duké thâne ketô fjale, zuni
shpéjt punen. Préu dégat é thata, prashiti, vaditi, geroi
gjembat é guret; pastaj u-kethyé prape ne kolibe, la
véglat. u-çvésh, u-ndrrua dhé érdhi prape afer névé. É
mé t' ardhun zuni é na tha: È paat, o çunat é mij sé
si punonj, udouse jam shtatedhjéte vjetesh é nuke kam-
téper névoje? Perandaj jam i shendoshe, sé punonj pa
pertim, punonj é mundohém per dite ne kopesht.
Ç'atehéré te tâne na djémet nisem t'i mbajem po-
rosiet é plakut, dhé patem shume te mira dhé ishim
gjithenje te tuqieshme.
12-
MOS RRIN PA PUNE DHÉ I PASUN NE JÉ
Te Shetunen pas dréké, si shpetuam uga shkolla,
vajtem ne shtepie te mesoujesit. Plaku na priti mé gas
édhè na trégoi per héren é pare kopeshtin. Kopeshti
nuke qé i math, po per bukurie! S' kishim pamun
kurre tjatre kopsht age mire te punuar. Lulét ishin te
gjitha te njoma, te bukura, te mbjélluna me radhe. U-
çuditem dhé é pyétem plakun sé cili ishté kopshtari qe
kishté punuar age mire kopeshtin. Plaku géshi dhé
tha: Njetash é prés kopeshtarin te vinje dhé' do t' u a
trégonj. Ték po brithnim andej e ketej, é humbem me-
sonjesin, po pas nje çike, paam uje plak te véshun mé
pétka te léhta, i cili mbanté ne duar uje shat é nje kize;
ishté mesonjesi i yne, i cili na tha: Ja, une jam ai qe
é punonj kopeshtin, édhè, duké thâne ketô fjale, zuni
shpéjt punen. Préu dégat é thata, prashiti, vaditi, geroi
gjembat é guret; pastaj u-kethyé prape ne kolibe, la
véglat. u-çvésh, u-ndrrua dhé érdhi prape afer névé. É
mé t' ardhun zuni é na tha: È paat, o çunat é mij sé
si punonj, udouse jam shtatedhjéte vjetesh é nuke kam-
téper névoje? Perandaj jam i shendoshe, sé punonj pa
pertim, punonj é mundohém per dite ne kopesht.
17
Pastaj keputi peme te pjékmé, na thirri nen hijé te
mânit é na dha nga atô pemet qe mblodhi. Na u-kena-
qem tort é i hângrem mé shijé sé ishin t' âmbela.
Hângri édhè ai véte mé shume ândjé é, duké géshun,
na tha sé atij i dukén mâ t' âmbela. Psé? é pyétem na.
Ai mé dye fjale na é tha: É para âsht sé une u-mun-
dova perpara ne pune é pastaj i hângra, dhé é dyta psé
i kam punuar véte.
Atij, qe punon é mundohét, i dukét, fort é âmbele
buka, gjélla é ç' do gjâ tjatre qe ha.
13.
UJENAT QE QÉLBÉN
Nje dite tjatre duallem mé shétitun mé mesonjesin
jashte katundit, é ai na trégoi ca ujena qe s' tundéshin
faré dhé binin ére te lige sé ishin gélbune.
À i shihni ketò ujena qe jane gélbune ? na tha
plaku. Kam shprése sé shpéjt do t' i thajem sé jane
shum te dâmshmé per shendétin é njériut! Ujenat qe
s' tundén i shembelléjen shum njériut qe, uga pertésa,
s' tundét édhè ai nga vendi. Njériu qe perton, jo vétem
qe s' hyn me ndonje pune, por édhè bâu shume te
liga te tjéra : véte kalbét é prishét, é prishe édhè te
tjéret. Pertésa âsht é âma é gjithe te ligavét. I papuni
bâhét i varfer, lipes genjéshtar, vjédharak, dhé kusar.
Perandaj, o djémet é mij, ne doni te rroni mire é
mé ndér ne kete jéte, ť' a duani punen é te mos per
Pastaj keputi peme te pjékmé, na thirri nen hijé te
mânit é na dha nga atô pemet qe mblodhi. Na u-kena-
qem tort é i hângrem mé shijé sé ishin t' âmbela.
Hângri édhè ai véte mé shume ândjé é, duké géshun,
na tha sé atij i dukén mâ t' âmbela. Psé? é pyétem na.
Ai mé dye fjale na é tha: É para âsht sé une u-mun-
dova perpara ne pune é pastaj i hângra, dhé é dyta psé
i kam punuar véte.
Atij, qe punon é mundohét, i dukét, fort é âmbele
buka, gjélla é ç' do gjâ tjatre qe ha.
13.
UJENAT QE QÉLBÉN
Nje dite tjatre duallem mé shétitun mé mesonjesin
jashte katundit, é ai na trégoi ca ujena qe s' tundéshin
faré dhé binin ére te lige sé ishin gélbune.
À i shihni ketò ujena qe jane gélbune ? na tha
plaku. Kam shprése sé shpéjt do t' i thajem sé jane
shum te dâmshmé per shendétin é njériut! Ujenat qe
s' tundén i shembelléjen shum njériut qe, uga pertésa,
s' tundét édhè ai nga vendi. Njériu qe perton, jo vétem
qe s' hyn me ndonje pune, por édhè bâu shume te
liga te tjéra : véte kalbét é prishét, é prishe édhè te
tjéret. Pertésa âsht é âma é gjithe te ligavét. I papuni
bâhét i varfer, lipes genjéshtar, vjédharak, dhé kusar.
Perandaj, o djémet é mij, ne doni te rroni mire é
mé ndér ne kete jéte, ť' a duani punen é te mos per
18
toni faré, sé âsht fort gjâ é lige te mos punonje njériu
ngjér sa te jéte i zoti i punes.
14.
THNÉGLAT
Duké écun udhes gjétem perpara ca thuégla. Me--
sonjesi na thirri te gjithe prane 'tij dhé zuni te na thosh-
té. Pa véshtroni sé sa punetoré ge jane thuéglat a mi-
lingonat ! Sa lark véne per te gjétun ushgimin é'tyné.
Te gjitha sa kethénén jane ngarkuare. Nje nga 'to
âsht kage é vogle sa s' mundét t' a hége barren
vétem, édhè kerkòn ndihme nga shogét. Ashtù édhè-
na o djéme, duhét te bajem; lé t' a duam punen si
milingonat, t' i ndihim njeni tjaterit, qe te bâhémi
njéres te mire per véhtén t' one, per Atdhéun, per ujé-
rezien.
15.
THNÉGLA É GJINGALLA
Bânté dimen i math ê malét é fushat ishin te mbu-
luamé mé akull é mé bore ; shtâzet é te gjitha gjât, é
gjalla ishin fshéhune é nuke dilnin jashte. Édhè thné-
gla ishté futune ne vrime te 'saj ku kishté mjaft sa per
te ngrâne gjith dimenin. Vétem gjingalla a cincerri
dridhéj se ftohti é s' kishté fare gjâ te hanté. U-nis
toni faré, sé âsht fort gjâ é lige te mos punonje njériu
ngjér sa te jéte i zoti i punes.
14.
THNÉGLAT
Duké écun udhes gjétem perpara ca thuégla. Me--
sonjesi na thirri te gjithe prane 'tij dhé zuni te na thosh-
té. Pa véshtroni sé sa punetoré ge jane thuéglat a mi-
lingonat ! Sa lark véne per te gjétun ushgimin é'tyné.
Te gjitha sa kethénén jane ngarkuare. Nje nga 'to
âsht kage é vogle sa s' mundét t' a hége barren
vétem, édhè kerkòn ndihme nga shogét. Ashtù édhè-
na o djéme, duhét te bajem; lé t' a duam punen si
milingonat, t' i ndihim njeni tjaterit, qe te bâhémi
njéres te mire per véhtén t' one, per Atdhéun, per ujé-
rezien.
15.
THNÉGLA É GJINGALLA
Bânté dimen i math ê malét é fushat ishin te mbu-
luamé mé akull é mé bore ; shtâzet é te gjitha gjât, é
gjalla ishin fshéhune é nuke dilnin jashte. Édhè thné-
gla ishté futune ne vrime te 'saj ku kishté mjaft sa per
te ngrâne gjith dimenin. Vétem gjingalla a cincerri
dridhéj se ftohti é s' kishté fare gjâ te hanté. U-nis
19
pra é vajti té thnégla t' i kerkonté nje çike te ngrâne
qe te mos vdisté urié. Po gjingalla é pyéti : C' bâné
ti gjithe kohen é véres kur une mblithnja gjâna per te
ngrâne ne dimen ? Kendonjé gjithe diten majé lisavét
é s' linjé as udhetaret te pushonin gétesisht nen hijé.
Atehéré kedonjé, tani pra kercè é luaj vallé! É keshtû
é deboi pa i dhâne gjâ.
Nga kejò perralle lé te marrim édhè na mesim,
tha plaku. Te punojem sa jémi te rij qe te mos mbété-
mi, si gjingalla, pa buke ne plégesie.
16-
LYPES
Kur po kethéhéshim ne shtepie,si kercyém é luajtim
miaft jashte ne fushe, pogem udhes nje njeri te varfer,
ge rrinté é kerkonté ndihme nga atà qe shkonin andéj.
Mesonjesi é shekoi mire Pra na tha: Véshtroni-é mire
kete ujéri pertac qe s' don te punonje. Lé te shohim
sé, mbasé, pertimi s'é ka mundun akoma faré è munt
t' a kethéjem prape te zâje punen ; dukét fort i shen-
doshe. Mesonjesi prai u-aferua é i tha: Si t'a quajen
emnin?--Nasho, me thone, u-pergjéq, dhè sgjati doren
é kerkonté duké uruar. Mesonjesi s' i dha gjâ, por é
pyéti sé mos ishé i semune.--Jo, ka dashun Pérendia,
tha, jam shum mire ! -Po psé lypen pra? i tha meso-
njesi. -Sé jam i vobet, u-pergjéq Nashua.-Psé s' pu-
non, i tha mesonjesi, te fitonsh é te rronsh duké punu-
pra é vajti té thnégla t' i kerkonté nje çike te ngrâne
qe te mos vdisté urié. Po gjingalla é pyéti : C' bâné
ti gjithe kohen é véres kur une mblithnja gjâna per te
ngrâne ne dimen ? Kendonjé gjithe diten majé lisavét
é s' linjé as udhetaret te pushonin gétesisht nen hijé.
Atehéré kedonjé, tani pra kercè é luaj vallé! É keshtû
é deboi pa i dhâne gjâ.
Nga kejò perralle lé te marrim édhè na mesim,
tha plaku. Te punojem sa jémi te rij qe te mos mbété-
mi, si gjingalla, pa buke ne plégesie.
16-
LYPES
Kur po kethéhéshim ne shtepie,si kercyém é luajtim
miaft jashte ne fushe, pogem udhes nje njeri te varfer,
ge rrinté é kerkonté ndihme nga atà qe shkonin andéj.
Mesonjesi é shekoi mire Pra na tha: Véshtroni-é mire
kete ujéri pertac qe s' don te punonje. Lé te shohim
sé, mbasé, pertimi s'é ka mundun akoma faré è munt
t' a kethéjem prape te zâje punen ; dukét fort i shen-
doshe. Mesonjesi prai u-aferua é i tha: Si t'a quajen
emnin?--Nasho, me thone, u-pergjéq, dhè sgjati doren
é kerkonté duké uruar. Mesonjesi s' i dha gjâ, por é
pyéti sé mos ishé i semune.--Jo, ka dashun Pérendia,
tha, jam shum mire ! -Po psé lypen pra? i tha meso-
njesi. -Sé jam i vobet, u-pergjéq Nashua.-Psé s' pu-
non, i tha mesonjesi, te fitonsh é te rronsh duké punu-
(2)
mun? Atehéré nuke do te kishé nevoje mè lypun, po
duké pertuar do te mbétésh gjithmone i vobet! Zoti
te dha shendétin, te dha duart te punonsh é jo te ly-
pish. Asht turp, turp i math per ate ujéri, ge ka shen
dèt é nuke punon sa âsht i ri !
Ketò fjale te mira i tha plaku, po Nashua u-pergjèq
é tha sé s' gjen dot pune.-Pune nuke gjêjen ata
njéres qe pertojen, i a priti mesonjesit. Pertimi munt t'
a shtynje njérin ne pune te liga, ne vjédhjé a ne
vrasjé, é kestù munt t' a zâan é ť' a mbyllin ne burk a
édhè t'a varin. Mé djérse te ballit duhét t' a
haam bukeu, thirri mesonjesi. Ai qe s'
punon
as te mos haje!
Lypesi u vuni mire vésh fjalevét te mesonjesit é
kaqe pershtypjé i bâan sa i u-lut mé i gjétun pune.
Plaku i trégoi shtepien é 'tij dhé é ftoi qe te vénté
é t' a piqté. Te nésermén lypesi vajti té mesonjesi dhé
ky é shpuni té uje gépes rrobash. Nashua ndenji ca
kohe é mésoi mire mé gépun pétka é ashtù fitonté te
holla. Perandaj plaku na thoshté per hére: Mos é
harroni kurre Nashon; pa pune s' kémi as buke,
as shtepie, as tésha. Puna é shpetoi njérin nga
égersina, é é bâni te bute. Vétem njérezit é égre dhé
kafshet é égra ge rrojen ne pyll s' dijen mé punumun.
Puna ndrroi faqén é dhéut, é sbuti, é leroi, é é mbolli,
dhé ashtù marrim drithenat nga dhéu. Puna é perzuni
vobesien é na pruni gjithe te mirat ne kete jéte.
Kage thélle na hyyn ne zêmere ketô fjalet é plakut
sa qe ç' aso héré é pastaj i trembéshim gjithenje perti-
mun? Atehéré nuke do te kishé nevoje mè lypun, po
duké pertuar do te mbétésh gjithmone i vobet! Zoti
te dha shendétin, te dha duart te punonsh é jo te ly-
pish. Asht turp, turp i math per ate ujéri, ge ka shen
dèt é nuke punon sa âsht i ri !
Ketò fjale te mira i tha plaku, po Nashua u-pergjèq
é tha sé s' gjen dot pune.-Pune nuke gjêjen ata
njéres qe pertojen, i a priti mesonjesit. Pertimi munt t'
a shtynje njérin ne pune te liga, ne vjédhjé a ne
vrasjé, é kestù munt t' a zâan é ť' a mbyllin ne burk a
édhè t'a varin. Mé djérse te ballit duhét t' a
haam bukeu, thirri mesonjesi. Ai qe s'
punon
as te mos haje!
Lypesi u vuni mire vésh fjalevét te mesonjesit é
kaqe pershtypjé i bâan sa i u-lut mé i gjétun pune.
Plaku i trégoi shtepien é 'tij dhé é ftoi qe te vénté
é t' a piqté. Te nésermén lypesi vajti té mesonjesi dhé
ky é shpuni té uje gépes rrobash. Nashua ndenji ca
kohe é mésoi mire mé gépun pétka é ashtù fitonté te
holla. Perandaj plaku na thoshté per hére: Mos é
harroni kurre Nashon; pa pune s' kémi as buke,
as shtepie, as tésha. Puna é shpetoi njérin nga
égersina, é é bâni te bute. Vétem njérezit é égre dhé
kafshet é égra ge rrojen ne pyll s' dijen mé punumun.
Puna ndrroi faqén é dhéut, é sbuti, é leroi, é é mbolli,
dhé ashtù marrim drithenat nga dhéu. Puna é perzuni
vobesien é na pruni gjithe te mirat ne kete jéte.
Kage thélle na hyyn ne zêmere ketô fjalet é plakut
sa qe ç' aso héré é pastaj i trembéshim gjithenje perti-
21
mit si mâ te madhés se lige ; é asnje dite, asnje çast s'
mbétéshim mâ pa pune.
17.
PÉTRI I MATH FARKETAR
Pétri math, mbréti i Rusies, ngriti kombin é tij
nde nje lartesie te madhé. Kur hypi ne thron ishté
akoma i vogel, shtatembedhéte vjétesh ; po, ndonsè
gé age i ri, é gévérisi fort mire Rusîen. Déshi mâ per-
para mé xâne ai véte qe pastaj te mesonté édhê te tjé-
ret; perandaj shkoi n' Europe ku mesoi te gjitha mjé-
shteriet, é pra u-kethyé ne Rusie ku perhapi mesimét
é dituniet é Europes.
Ngrihéj ne mengjès shum hérét, ndisté zjarrin véte
dhé shume hére gatuanté véte gjéllen ne vorbe préj
balté. Rronté si mâ i poshtmi punetuar é punonté puné
shum te rânda.
N' Éurope, ku punonté, é dinin te gjithe ge, ai pu-
netuar i shpéjte, ishté mibréti i math i Rusies, por ai
s' é kishté per turp te mundohéj é te mirrté mesimé
per perparimin é Atdhéut.
Kur u-kethyé nga Éuropa ue Rusie shkonté é shihté
injéshterat si punonin. Nje dite vajti te nje farketar ge
punonté hékurin. Hyni ne farke é déshi véte te pu-
nonté si mâ i vogli punetuar qe t'u trégonté njéresvét
sé puna nuke ka turp, injaft qe te punonje njériu
mé udér.
mit si mâ te madhés se lige ; é asnje dite, asnje çast s'
mbétéshim mâ pa pune.
17.
PÉTRI I MATH FARKETAR
Pétri math, mbréti i Rusies, ngriti kombin é tij
nde nje lartesie te madhé. Kur hypi ne thron ishté
akoma i vogel, shtatembedhéte vjétesh ; po, ndonsè
gé age i ri, é gévérisi fort mire Rusîen. Déshi mâ per-
para mé xâne ai véte qe pastaj te mesonté édhê te tjé-
ret; perandaj shkoi n' Europe ku mesoi te gjitha mjé-
shteriet, é pra u-kethyé ne Rusie ku perhapi mesimét
é dituniet é Europes.
Ngrihéj ne mengjès shum hérét, ndisté zjarrin véte
dhé shume hére gatuanté véte gjéllen ne vorbe préj
balté. Rronté si mâ i poshtmi punetuar é punonté puné
shum te rânda.
N' Éurope, ku punonté, é dinin te gjithe ge, ai pu-
netuar i shpéjte, ishté mibréti i math i Rusies, por ai
s' é kishté per turp te mundohéj é te mirrté mesimé
per perparimin é Atdhéut.
Kur u-kethyé nga Éuropa ue Rusie shkonté é shihté
injéshterat si punonin. Nje dite vajti te nje farketar ge
punonté hékurin. Hyni ne farke é déshi véte te pu-
nonté si mâ i vogli punetuar qe t'u trégonté njéresvét
sé puna nuke ka turp, injaft qe te punonje njériu
mé udér.
22
Punoi njé jave aty duké rrahun hekurin mé maj te
rânde é ne funt te javes kerkoi rrogen é, si é mori pa-
gen, bléu mé tê nje pale kepuce. Duké véshun kepucet
thoshté, duké geshun, sé kurre s' ishté kenaqun sa
ahéré kur mbathi kepucet, te cilat i bléu mé te hollat
qe fitoi mé mundin é mé djérsen é ballit te vét.
18.
PERPARIMI I ENGLETÉRRES
N' Engletérre te gjitha mjéshteriet kane bâmun
perparim te math, perandaj ky shtét âsht rritun fort ne
madhesie é ne fuqie é atjè gjithe ujérezia rron shum
mire. N' Éngletérre i biri xen mjéshterien é t' i atit :
djali i bujkut bâhét bujk, i bariut bari, i farketarit bâ-
hét édhè ai farketar. Asht te gjitha injéshteriet muaren
shkas é bâan mbrothesie te madhé kage qe n' Éngle-
térre shume bujger é mjéshtra te tjére kane hypun ne
má te naltat shkalle te Mbréteries. Perandaj nje mbrét
i Engletérres thoshté gjithenje: Ne vent t'ene c' do
njéri, ge te punonje é te bâhét i pasun, munt te ngjitét
ne rendé te larta é te qévérisuje shtétin, sadò ge te kéte
gene perpara ude uje shkalle te poshtmé.
Qe te kéne shijé é deshir djémet n' Éngletérre te
marrin mjéshterien é étenvét te 'tyné, kendojen kete
historie.
Rronté uje hére nde uje kohe n' Éngletérre nje
njéri kaç, dométhâne ge punonté mé avliment a mé
Punoi njé jave aty duké rrahun hekurin mé maj te
rânde é ne funt te javes kerkoi rrogen é, si é mori pa-
gen, bléu mé tê nje pale kepuce. Duké véshun kepucet
thoshté, duké geshun, sé kurre s' ishté kenaqun sa
ahéré kur mbathi kepucet, te cilat i bléu mé te hollat
qe fitoi mé mundin é mé djérsen é ballit te vét.
18.
PERPARIMI I ENGLETÉRRES
N' Engletérre te gjitha mjéshteriet kane bâmun
perparim te math, perandaj ky shtét âsht rritun fort ne
madhesie é ne fuqie é atjè gjithe ujérezia rron shum
mire. N' Éngletérre i biri xen mjéshterien é t' i atit :
djali i bujkut bâhét bujk, i bariut bari, i farketarit bâ-
hét édhè ai farketar. Asht te gjitha injéshteriet muaren
shkas é bâan mbrothesie te madhé kage qe n' Éngle-
térre shume bujger é mjéshtra te tjére kane hypun ne
má te naltat shkalle te Mbréteries. Perandaj nje mbrét
i Engletérres thoshté gjithenje: Ne vent t'ene c' do
njéri, ge te punonje é te bâhét i pasun, munt te ngjitét
ne rendé te larta é te qévérisuje shtétin, sadò ge te kéte
gene perpara ude uje shkalle te poshtmé.
Qe te kéne shijé é deshir djémet n' Éngletérre te
marrin mjéshterien é étenvét te 'tyné, kendojen kete
historie.
Rronté uje hére nde uje kohe n' Éngletérre nje
njéri kaç, dométhâne ge punonté mé avliment a mé
- 23
végje. Mé punen é 'tij fitonté shume te holla é si mblo-
dhi mjaft pasunie, bléu nje maqine te madhé é hapi
nje fabrike, ku punonin shume avlimendé bashke, te
cilat s'tundéshin mé dore po mé avull Ashtù nisi te
fitonje mâ shume é u-bâ i pasun, é, duké punumun
gjithnje u-mplak é vdiq.
I biri i 'tij, i cili quhéj Mauris, ngjér sa gé i vogel
vajti ne shkolle é mesoi te kendonté é te shkruanté,
pastaj hyni ne pune si i ati. Po, si i vdiq i ati, pan-
déhu sé do t'ishté turp per 'tê, njéri i mesuar dhé age
i pasun te rrinté é te punonté n' avliment; Keshtù qe
shiti fabriken é maqinat, mblodhi téshtat é vajti ne
Londre qe te rronté si lord.
Nuke dinté t' a ruanté gjân aspak, é zuni é po
prishté pa dhembjé andêj é kendéj me pirjé, ne lodra,
ne kartra sa mbéti pa dysh é mâ se fundi vodhi é é
vîun mbrenda.
Tek po rrinté mbyllun ne burk, kujtontê i mjéri
kohen é shkuare é mendonéj sé qysh kishté gene uje
hére é ku gjendéj tani é, n' atô kujtimé, i rrodhen
lotét nga syt si gurra. Sa mâ mire do t'isha, thoshté
véhté mé véhté sikur te punonja mjéshterien é t'im'éti!
Sa likesht bâna ge é lashe !...
Dye vjéte te ngjata mbéti ne burk ; si é leshuan 1kı
nga Londra é vajti atjè ku kishté pasun avlimendét, i
doli perpara kryémjéshtrit dhé i u-lut t' a mirrté ne
pune, pa per froge lé t' i a jipté sadô te vogle. Ai é
mori dhé ashtù rrojti si argàt gjithe jéten é 'tij.
Kete historie é kendojen djémeté Engletérres sho-
hin sé c'pesoi ai qe la mjéshterién é t' i atit é perandaj
végje. Mé punen é 'tij fitonté shume te holla é si mblo-
dhi mjaft pasunie, bléu nje maqine te madhé é hapi
nje fabrike, ku punonin shume avlimendé bashke, te
cilat s'tundéshin mé dore po mé avull Ashtù nisi te
fitonje mâ shume é u-bâ i pasun, é, duké punumun
gjithnje u-mplak é vdiq.
I biri i 'tij, i cili quhéj Mauris, ngjér sa gé i vogel
vajti ne shkolle é mesoi te kendonté é te shkruanté,
pastaj hyni ne pune si i ati. Po, si i vdiq i ati, pan-
déhu sé do t'ishté turp per 'tê, njéri i mesuar dhé age
i pasun te rrinté é te punonté n' avliment; Keshtù qe
shiti fabriken é maqinat, mblodhi téshtat é vajti ne
Londre qe te rronté si lord.
Nuke dinté t' a ruanté gjân aspak, é zuni é po
prishté pa dhembjé andêj é kendéj me pirjé, ne lodra,
ne kartra sa mbéti pa dysh é mâ se fundi vodhi é é
vîun mbrenda.
Tek po rrinté mbyllun ne burk, kujtontê i mjéri
kohen é shkuare é mendonéj sé qysh kishté gene uje
hére é ku gjendéj tani é, n' atô kujtimé, i rrodhen
lotét nga syt si gurra. Sa mâ mire do t'isha, thoshté
véhté mé véhté sikur te punonja mjéshterien é t'im'éti!
Sa likesht bâna ge é lashe !...
Dye vjéte te ngjata mbéti ne burk ; si é leshuan 1kı
nga Londra é vajti atjè ku kishté pasun avlimendét, i
doli perpara kryémjéshtrit dhé i u-lut t' a mirrté ne
pune, pa per froge lé t' i a jipté sadô te vogle. Ai é
mori dhé ashtù rrojti si argàt gjithe jéten é 'tij.
Kete historie é kendojen djémeté Engletérres sho-
hin sé c'pesoi ai qe la mjéshterién é t' i atit é perandaj
24
sadô te pasune qe te jéne, ruajen é mbajen gjithenje-
mjéshteriet é perindevét te 'tyné.
Mjéshteriet véne perpara mâ téper kur atâ qe i
punojen jane njéres te mesuare é te ditune. É' paat
kopshtin t' im, o çuna, si é kisha ndréqun é sa mire
ju pelqéu? Po, sîkur une te mos dinja édhè te tjéra
gjuhe, gete munt te kendonja sa jane thâne mbi bari-
shtét é mbi bujgesien, kopshti i im nuke do t' ishté
ashtû si é paat. Perandaj njériu, pervéç gjuhes se perin-
devét, é cila duhét te kendohét é te mesohét mire do-
mosdò, âsht mire te xâje é dhè gjuhe te tjera, si frân-
gjishtén, énglishtén, gergishtén, latinishtén ; qe te
munt te kendonje edhè ne keto gjuhe sa kane shkruar
mbi dituniet, é per bujgesie, per bagetie, per trégetie,.
é per mjéshteriet é tjéra. Keshtù perparojen kombét..
19.
FJALE TE VLÉFSHMÉ PER USHOIMIN
Nje dite vajtem ne shtepie te mesoujesit é é gjéten
ne tryéze. Dréka é 'tij gé shum é léhte: nje çike lânk,
dye véze, lakna te ziémé. Si hângri zuni é na tha: É
paat sa é léhte qé dréka é imé? Kurre s'ha te ngopém
é te fryhém, po gjithmone ngrihém nga buka mé lukth
te léhte. Édhè ju mos é ugarkoni kurre barkun, sé
gjélla é shume ju prishe é ju senun. Barku, kur mbu--
shét téper, i ngjan gomarit te ngarkuar rânde mé drû,
qe ngéce é mbétét nde mést t' udhes. Njériu hames.
sadô te pasune qe te jéne, ruajen é mbajen gjithenje-
mjéshteriet é perindevét te 'tyné.
Mjéshteriet véne perpara mâ téper kur atâ qe i
punojen jane njéres te mesuare é te ditune. É' paat
kopshtin t' im, o çuna, si é kisha ndréqun é sa mire
ju pelqéu? Po, sîkur une te mos dinja édhè te tjéra
gjuhe, gete munt te kendonja sa jane thâne mbi bari-
shtét é mbi bujgesien, kopshti i im nuke do t' ishté
ashtû si é paat. Perandaj njériu, pervéç gjuhes se perin-
devét, é cila duhét te kendohét é te mesohét mire do-
mosdò, âsht mire te xâje é dhè gjuhe te tjera, si frân-
gjishtén, énglishtén, gergishtén, latinishtén ; qe te
munt te kendonje edhè ne keto gjuhe sa kane shkruar
mbi dituniet, é per bujgesie, per bagetie, per trégetie,.
é per mjéshteriet é tjéra. Keshtù perparojen kombét..
19.
FJALE TE VLÉFSHMÉ PER USHOIMIN
Nje dite vajtem ne shtepie te mesoujesit é é gjéten
ne tryéze. Dréka é 'tij gé shum é léhte: nje çike lânk,
dye véze, lakna te ziémé. Si hângri zuni é na tha: É
paat sa é léhte qé dréka é imé? Kurre s'ha te ngopém
é te fryhém, po gjithmone ngrihém nga buka mé lukth
te léhte. Édhè ju mos é ugarkoni kurre barkun, sé
gjélla é shume ju prishe é ju senun. Barku, kur mbu--
shét téper, i ngjan gomarit te ngarkuar rânde mé drû,
qe ngéce é mbétét nde mést t' udhes. Njériu hames.
20
nuke nginjet kurre, po, si ha, gahét sé i dhemp lukthi.
Pa udenjun per te ngrâne te kini para mendjés ketò-
porosie: - T' a sgjithni ushqimin qe te jéte i mire per
shendèt. - Te mos hani shum sa te ngopéni, po te
"grihéni nga try éza pa u-nginjun téper. - T' i pertypni
mire gjéllet. - Te hani kurdohére nde nje ore. - Te
punoni é t' u-mundoni perpara bukes qe te hani mé
shijé.
Po te ruani ketò keshillé, tha mesonjesi, as do te
senuhéni, as do te kini névoje te mirrni barena te hi-
dhuna. Sa te mundim, duhét t'i permblédhim é t'i
shtrengojem ândjét é trupit, unien, étjén, é te tjérat sé
ashtù do te kemi kurdohére shendèt te mire.
20.
TE DÉJTUNIT
Nje te diéle pas dréké na tha mesonjesi te shkonin
nga shtepia é 'tij, t' a mirruim é te dilnim bashke jashte
ne fushe per mé luajtun. Ték po shkonim ndeper més
te fshatit, paam ca njéres te mblédhune rréth nje shte-
pié, é pyétem plakun cili ishté shkaku i asaj mblédhjéjé.
Plaku na u-pergjèq: É madhé é kégé ngjau ketû, per
pak po bâhéj nje vrasjé, ky âsht shkaku.
Mbrenda ne kete shtepie bâhéj dasme, hanin, pinin,
kendonin. I vllai nusés ish njéri shum i mire é i da-
shun, po pinté téper vene é rakie, é édhè ne dasme piu
age sa u-déj, é humbi mendjén. I trullosun nga tymi i
nuke nginjet kurre, po, si ha, gahét sé i dhemp lukthi.
Pa udenjun per te ngrâne te kini para mendjés ketò-
porosie: - T' a sgjithni ushqimin qe te jéte i mire per
shendèt. - Te mos hani shum sa te ngopéni, po te
"grihéni nga try éza pa u-nginjun téper. - T' i pertypni
mire gjéllet. - Te hani kurdohére nde nje ore. - Te
punoni é t' u-mundoni perpara bukes qe te hani mé
shijé.
Po te ruani ketò keshillé, tha mesonjesi, as do te
senuhéni, as do te kini névoje te mirrni barena te hi-
dhuna. Sa te mundim, duhét t'i permblédhim é t'i
shtrengojem ândjét é trupit, unien, étjén, é te tjérat sé
ashtù do te kemi kurdohére shendèt te mire.
20.
TE DÉJTUNIT
Nje te diéle pas dréké na tha mesonjesi te shkonin
nga shtepia é 'tij, t' a mirruim é te dilnim bashke jashte
ne fushe per mé luajtun. Ték po shkonim ndeper més
te fshatit, paam ca njéres te mblédhune rréth nje shte-
pié, é pyétem plakun cili ishté shkaku i asaj mblédhjéjé.
Plaku na u-pergjèq: É madhé é kégé ngjau ketû, per
pak po bâhéj nje vrasjé, ky âsht shkaku.
Mbrenda ne kete shtepie bâhéj dasme, hanin, pinin,
kendonin. I vllai nusés ish njéri shum i mire é i da-
shun, po pinté téper vene é rakie, é édhè ne dasme piu
age sa u-déj, é humbi mendjén. I trullosun nga tymi i
26
venes, pandéhu sé i dhânderri é géshi, mori pra thiken
dhé u-versul t' a thérté; po déshi Zoti é u-hodhen kru-
shit, i priten doren dhé é hoqen andèj.
Pérendia na ruajte nga te déjtunit; i déjmi âsht mâ
i kéq sé i prishuni mentsh. Te déjtunit âsht nje mar-
rezie é madhé; i marri i mjére i bân marreziet pa da-
shun, por i déjmi don véte, psé déhét é humbe men-
djén. Punon pune te paudha, te merziteshmé, te ndyta.
Perantaj, sa te mundim, te mos é vêem faré ne goje
as venen, as rakien, as shpirtat é tjéra sé na pervelojen
é na marrin mendjén; po lé te pijem vétem uje, qe na
dha Zoti mjaft.
Te déjtunit vjén mâ te shumen nga pertimi; kush
perton s' punon, po rrin gjithe diten me kot é pastaj
zen édhè pin é déhét.
Qe te trembémi é te ruhémi nga te déjtunit é te
névéritémi nga te piemit, lé te shohim sé ç' punojen
atà qe déhén. U' mirrén kâmbet, u dridhén duart é gjith
trupi, s' munt te gendrojen ne kâmbe, po véne duké
u-perpjékun mur ne mur, é gjithe bota géshin mé'ta.
Njérezit é kohes se vjétre ne Sparte t' Élladhes
déjuin skllavet qe te shihnin djémet sa gjâ é poshtmé
é é merziteshmé âsht te dejtunit.
21.
HAZRÉTI MUHAMÉTI
KUNDRE TE DEJTUNIT
Thone sé Hazréti Muhaméti, qe théméloi bésen é
venes, pandéhu sé i dhânderri é géshi, mori pra thiken
dhé u-versul t' a thérté; po déshi Zoti é u-hodhen kru-
shit, i priten doren dhé é hoqen andèj.
Pérendia na ruajte nga te déjtunit; i déjmi âsht mâ
i kéq sé i prishuni mentsh. Te déjtunit âsht nje mar-
rezie é madhé; i marri i mjére i bân marreziet pa da-
shun, por i déjmi don véte, psé déhét é humbe men-
djén. Punon pune te paudha, te merziteshmé, te ndyta.
Perantaj, sa te mundim, te mos é vêem faré ne goje
as venen, as rakien, as shpirtat é tjéra sé na pervelojen
é na marrin mendjén; po lé te pijem vétem uje, qe na
dha Zoti mjaft.
Te déjtunit vjén mâ te shumen nga pertimi; kush
perton s' punon, po rrin gjithe diten me kot é pastaj
zen édhè pin é déhét.
Qe te trembémi é te ruhémi nga te déjtunit é te
névéritémi nga te piemit, lé te shohim sé ç' punojen
atà qe déhén. U' mirrén kâmbet, u dridhén duart é gjith
trupi, s' munt te gendrojen ne kâmbe, po véne duké
u-perpjékun mur ne mur, é gjithe bota géshin mé'ta.
Njérezit é kohes se vjétre ne Sparte t' Élladhes
déjuin skllavet qe te shihnin djémet sa gjâ é poshtmé
é é merziteshmé âsht te dejtunit.
21.
HAZRÉTI MUHAMÉTI
KUNDRE TE DEJTUNIT
Thone sé Hazréti Muhaméti, qe théméloi bésen é
27
Musulmanevét, te cilen é kane marre édhè shume Shqi-
petare, shkonté nje dite te krémté nga nje fshat. Te
gjithe tshataret ishin mblédhun ne shésh te katundit é
po kendonin é lonin vallé duké ngrâne é duké piém
vene parréshtun. Te nésermén shkoi prap andéjna,
po s' ndegjonéj gjâ faré é i u-duk vendi si i shkréte ;
nje dite perpara, kur po kendonin, ishin plagosune é
kishin vdékun shume véte. Pyéti Hazréti Muhaméti sé
si ndodhi vrasja é gjithe atyné njéresvét, é i thaan sé,
nga te déjtunit, nisen mé u-zâne mé fjale, pastaj mé
duar, é ne funt hogen thikat é u-théren é u-préen mé
njeni-tjatrin.
Hazréti Muhamétit i érdhi shum kéq nga kejò
ngjarjê é lige é mallkoi mé fjale t' ashpra te pimit.
22.
ZÊMERIMI
Si te déjtunit âsht édhè zêmerimi. Nje dite vajtem
ne shtepie te mesonjesit dhé é gjétem ték po mbanté
nje légjèn mé uje te flohte ne dore. Rrobat, ge kish
zakon t' i mbanté kurdo hére te pastermé i kishté te
felliquna; téshat é shtepies ishin te hédhuna andèj é
kendej, dhé mesonjesi, mé koke per dhé é i zêmeruar,
véshtronté t' i vinté ne vent rragét.
E pyétem sé c' i kishté ndodhun dhé na tha : Pak
perpara sé érdhet ju, sherbetori me solli katén, po, kage
s'é kishté mendjén ne vent, sa i ra kaféja nga dora
Musulmanevét, te cilen é kane marre édhè shume Shqi-
petare, shkonté nje dite te krémté nga nje fshat. Te
gjithe tshataret ishin mblédhun ne shésh te katundit é
po kendonin é lonin vallé duké ngrâne é duké piém
vene parréshtun. Te nésermén shkoi prap andéjna,
po s' ndegjonéj gjâ faré é i u-duk vendi si i shkréte ;
nje dite perpara, kur po kendonin, ishin plagosune é
kishin vdékun shume véte. Pyéti Hazréti Muhaméti sé
si ndodhi vrasja é gjithe atyné njéresvét, é i thaan sé,
nga te déjtunit, nisen mé u-zâne mé fjale, pastaj mé
duar, é ne funt hogen thikat é u-théren é u-préen mé
njeni-tjatrin.
Hazréti Muhamétit i érdhi shum kéq nga kejò
ngjarjê é lige é mallkoi mé fjale t' ashpra te pimit.
22.
ZÊMERIMI
Si te déjtunit âsht édhè zêmerimi. Nje dite vajtem
ne shtepie te mesonjesit dhé é gjétem ték po mbanté
nje légjèn mé uje te flohte ne dore. Rrobat, ge kish
zakon t' i mbanté kurdo hére te pastermé i kishté te
felliquna; téshat é shtepies ishin te hédhuna andèj é
kendej, dhé mesonjesi, mé koke per dhé é i zêmeruar,
véshtronté t' i vinté ne vent rragét.
E pyétem sé c' i kishté ndodhun dhé na tha : Pak
perpara sé érdhet ju, sherbetori me solli katén, po, kage
s'é kishté mendjén ne vent, sa i ra kaféja nga dora
28
permbi mua é me dogji é me perveloi doren, me felliqi
rrobat, dhé gélqi i ujit é tasi i kafés raan é u-thermuan
si i shihni vété. Me hypi gjaku ne kryé é u-zêmerova
é matèsha t' i thoshuja fjale per te cilat do te me
vinté likesht pastaj ; munt édhè t' a rrihuja sherbe-
torin. Po me nje hére é mblodha mendjén é é shtre-
ngova véhtén; thirra sherbetorin, i cili dridhéj nga.
frika, é i thashe te me sjellté légjenin mé uje, vuna
doren mbrenda é u-kujtova per ketò fjale:
Nje hére Platoni, filosofi i math i Élladhes se
vjetre, u-zemerua kéq mé sherbetorin é tij, por é
rrudhi zêmerimin dhé s' i tha asnje fjale. N° atê hyni
mbrenda nje mik i 'tij te cilit itha: «mirr-é kete sher-
betorin t' im é rrah-é sé une jam i zêmeruar». É dinté
mire Platoni sé zemerimi nuke ndrron faré nga te
déjtunit dhé si i déjtuni ashtù édhè i zemeruari munt
te bâje pune te paudha per te cilat munt te pendohét
pastaj. Njériu nuke din sé c' thote a sé ç' bân ne
hidhenim.
Perandaj édhè jû, o djéme, kurre mos u-hidhenoni.
Dijéni mire sé hidhenimi é turbullon dhé é prishe
gjakun. Gjaku hype ne koke é kambet é duart dridhén
si atô te te déjtunit. Sa te mundim lé te jémi njéres t'
urte é te bute, te mos hidhenohémi é te ndegjojem ç'
na thone mâ te medhânjt.
permbi mua é me dogji é me perveloi doren, me felliqi
rrobat, dhé gélqi i ujit é tasi i kafés raan é u-thermuan
si i shihni vété. Me hypi gjaku ne kryé é u-zêmerova
é matèsha t' i thoshuja fjale per te cilat do te me
vinté likesht pastaj ; munt édhè t' a rrihuja sherbe-
torin. Po me nje hére é mblodha mendjén é é shtre-
ngova véhtén; thirra sherbetorin, i cili dridhéj nga.
frika, é i thashe te me sjellté légjenin mé uje, vuna
doren mbrenda é u-kujtova per ketò fjale:
Nje hére Platoni, filosofi i math i Élladhes se
vjetre, u-zemerua kéq mé sherbetorin é tij, por é
rrudhi zêmerimin dhé s' i tha asnje fjale. N° atê hyni
mbrenda nje mik i 'tij te cilit itha: «mirr-é kete sher-
betorin t' im é rrah-é sé une jam i zêmeruar». É dinté
mire Platoni sé zemerimi nuke ndrron faré nga te
déjtunit dhé si i déjtuni ashtù édhè i zemeruari munt
te bâje pune te paudha per te cilat munt te pendohét
pastaj. Njériu nuke din sé c' thote a sé ç' bân ne
hidhenim.
Perandaj édhè jû, o djéme, kurre mos u-hidhenoni.
Dijéni mire sé hidhenimi é turbullon dhé é prishe
gjakun. Gjaku hype ne koke é kambet é duart dridhén
si atô te te déjtunit. Sa te mundim lé te jémi njéres t'
urte é te bute, te mos hidhenohémi é te ndegjojem ç'
na thone mâ te medhânjt.
29
23.
I URTI É I MARRI
Nje at kish dy djéme, uga te cilet njeni ish fort i
urtê é i mentshem. ndegjonté shum t' i atin é t'âmen,
s' flligéj, s' gristé rrobat, nuke shahéj mé çunat é tjére .
as bânté kurre marrezie. Vénté dite per dite ne shkolle,
mesonté mire mesimét dhé ndegjonté mesonjesiu si
atin é mâmen.
I ati dhé é âma dhé kush é njihté é donin shum ;
djali i urte âsht fort i dashun.
Si u-rrit é u-bâ i mire é punetuar, vuni t' âmen
é t' i atin te prehéshin, é i bâuté mire kujdò; perandaj
gjithe bota é donin é é udéronin sa ge mori emen te
math é u-bâ njéri
çquar nga te tjéret : gjith kush
thoshté: lum' ai !
Djali tjâter ish faré i marre, dilté gjithenje i felli-
qun, shahéj é zihéj mé shoket é 'tij thoshté te rremé é
bânté gjithe marreziet. Nuke vénté ne shkolle é nuke
mesonté, po'rrinté é lonté udhes. As t' âmen, as t' i
atin, as mesonjesin s'i ndegjonté faré, é perandaj édhè
atà nuke é donin; kage i lik ishté qe askush s' i qaséj
prane. Si u-rrit u-bâ édhè mâ i kéq; zuni te gjitha te
ligat é paudhesiet, é érth é u-bâ i merziteshem, i felli-
qui, lypes; é gjithe bota thoshté: mjér' ai!
A é paat, o çuna, sé ç' pesojen atà djémé qe nuke
ndegjojen atin, mâmen, mesonjesin ? Kurre prå mos
bâni marrezie, po te ndegjoni mâ te medhânjt qe te
23.
I URTI É I MARRI
Nje at kish dy djéme, uga te cilet njeni ish fort i
urtê é i mentshem. ndegjonté shum t' i atin é t'âmen,
s' flligéj, s' gristé rrobat, nuke shahéj mé çunat é tjére .
as bânté kurre marrezie. Vénté dite per dite ne shkolle,
mesonté mire mesimét dhé ndegjonté mesonjesiu si
atin é mâmen.
I ati dhé é âma dhé kush é njihté é donin shum ;
djali i urte âsht fort i dashun.
Si u-rrit é u-bâ i mire é punetuar, vuni t' âmen
é t' i atin te prehéshin, é i bâuté mire kujdò; perandaj
gjithe bota é donin é é udéronin sa ge mori emen te
math é u-bâ njéri
çquar nga te tjéret : gjith kush
thoshté: lum' ai !
Djali tjâter ish faré i marre, dilté gjithenje i felli-
qun, shahéj é zihéj mé shoket é 'tij thoshté te rremé é
bânté gjithe marreziet. Nuke vénté ne shkolle é nuke
mesonté, po'rrinté é lonté udhes. As t' âmen, as t' i
atin, as mesonjesin s'i ndegjonté faré, é perandaj édhè
atà nuke é donin; kage i lik ishté qe askush s' i qaséj
prane. Si u-rrit u-bâ édhè mâ i kéq; zuni te gjitha te
ligat é paudhesiet, é érth é u-bâ i merziteshem, i felli-
qui, lypes; é gjithe bota thoshté: mjér' ai!
A é paat, o çuna, sé ç' pesojen atà djémé qe nuke
ndegjojen atin, mâmen, mesonjesin ? Kurre prå mos
bâni marrezie, po te ndegjoni mâ te medhânjt qe te
30
bâhéni te mire é t' urte dhé t' ju trégojen bota mé
gisht.
21.
FUQIA É DITUNIES
Fugia é ditunies âsht shum é madhé. Ditunia âsht
drita qe na ndriçon é na nxiér nga érresina. Shpirti
âsht drita qe i trégon trupit udhen é drejte, po ditunia
âsht vaji kesaj drité. Te vérbte mbétén atà qe nuke é
mblédhin kete vaj ne djélmenie qe te kéne drite ne
plégesie. Ditunia sa jémi te rij na gdhende, pra kur
bâhémi bura na sjéll shume te mira dhe ne plégesie
na gezon é kurr s' na len te papune. Édhè vétem kur
jémi na bân shogerie, kendojem libra é mendja kurre,
s' na flen. Dituria na ruan édhè nga punet é liga é te
felliquna, te cilat mâ téper te paditunit i punonjen. Sa
mâ shume ujéres te ditune ka ude uje vent, age mâ te
pake jane njérezit é liq. Ditunia ka fuqie te madhé, é
Élimet é vjétre thoshnin : «Duaj ditunien, mos u-loth
kurr duké mesumun, ujériu i ditun ka ndér te math
é te gjithe é pyesin».
Sot gjithe botâ véshtrojen t' a perhapin ditunien,
sé nga ajò vijen te mirat nde uje vent, é ikin te ligat.
Véshtroni pra, o çuna, te mesoni ç' ne végjelie é te
bâhéni te ditune, qe te ndéroni Atdhéun, perindet,
véhtén t' uaj, dhé te rroni mé ndér é mé te mira ne
kete jéte. Njériu i paditun s' ka as udér as ndonje nga
atò te mira qe jane per rréth nésh.
bâhéni te mire é t' urte dhé t' ju trégojen bota mé
gisht.
21.
FUQIA É DITUNIES
Fugia é ditunies âsht shum é madhé. Ditunia âsht
drita qe na ndriçon é na nxiér nga érresina. Shpirti
âsht drita qe i trégon trupit udhen é drejte, po ditunia
âsht vaji kesaj drité. Te vérbte mbétén atà qe nuke é
mblédhin kete vaj ne djélmenie qe te kéne drite ne
plégesie. Ditunia sa jémi te rij na gdhende, pra kur
bâhémi bura na sjéll shume te mira dhe ne plégesie
na gezon é kurr s' na len te papune. Édhè vétem kur
jémi na bân shogerie, kendojem libra é mendja kurre,
s' na flen. Dituria na ruan édhè nga punet é liga é te
felliquna, te cilat mâ téper te paditunit i punonjen. Sa
mâ shume ujéres te ditune ka ude uje vent, age mâ te
pake jane njérezit é liq. Ditunia ka fuqie te madhé, é
Élimet é vjétre thoshnin : «Duaj ditunien, mos u-loth
kurr duké mesumun, ujériu i ditun ka ndér te math
é te gjithe é pyesin».
Sot gjithe botâ véshtrojen t' a perhapin ditunien,
sé nga ajò vijen te mirat nde uje vent, é ikin te ligat.
Véshtroni pra, o çuna, te mesoni ç' ne végjelie é te
bâhéni te ditune, qe te ndéroni Atdhéun, perindet,
véhtén t' uaj, dhé te rroni mé ndér é mé te mira ne
kete jéte. Njériu i paditun s' ka as udér as ndonje nga
atò te mira qe jane per rréth nésh.
31
25.
KALI PA FRÊ
Nje nga nxânesit pyéti nje dite mesonjesin sé-
qysh mundét te jéte njériu fatbardhe é i kenaqun ne
kete bote kur s' âsht i pasun ge te munt te mbaronje
te gjitha deshirét é 'tija. Mua, tha nxânesi, kur me
duhét ndonje gjâ qe s'é kam, me dukét si mé gene
i mbyllun ne burk é i lidhun ne hékura.
Ah, bir-o! i tha mesonjesi; cila pune te pelqèn
mâ mire: te jésh hypun mbi nje kal te terbuam, te
cilin s' é mban dot, po iken me te katerta é munt te te
-rrezonje é te bâje copa! a po mbi uje kal qe é shtre-
ngòn é é zotenôn mé fré é pra te shpié ku te duash?
-Mâ mire me pelgen ai kali, te cilit munt t' i a
mhanj frênin é t' a héq ku te dua une, tha nxânesi,
sé ai i égri qe s' mbahét.
Po keshtù âsht édhè njériu, foli é tha atehéré me-
sonjesi: trupi i 'tij âsht si kali i éger, mendja âsht ka-
loresi ge mban frenin. Kur kaloresi s' âsht i zoti t' a
mbanje frenin, pa mendoni-u sé ku ka per t' a shpune
kali i éger, sé si do te munt t' a hédhe poshte nga
ndonje brék, dhé sé sa fatzi do te jéte uje i tille njéri !
Pastaj sa mâ i pasun te jéte njériu aqe mâ i éger bâhet
kali pa frê. T' a bésoni mire sé nje i tille kal pa frê-
é vrét dhé é humbét faré kaloresin.
25.
KALI PA FRÊ
Nje nga nxânesit pyéti nje dite mesonjesin sé-
qysh mundét te jéte njériu fatbardhe é i kenaqun ne
kete bote kur s' âsht i pasun ge te munt te mbaronje
te gjitha deshirét é 'tija. Mua, tha nxânesi, kur me
duhét ndonje gjâ qe s'é kam, me dukét si mé gene
i mbyllun ne burk é i lidhun ne hékura.
Ah, bir-o! i tha mesonjesi; cila pune te pelqèn
mâ mire: te jésh hypun mbi nje kal te terbuam, te
cilin s' é mban dot, po iken me te katerta é munt te te
-rrezonje é te bâje copa! a po mbi uje kal qe é shtre-
ngòn é é zotenôn mé fré é pra te shpié ku te duash?
-Mâ mire me pelgen ai kali, te cilit munt t' i a
mhanj frênin é t' a héq ku te dua une, tha nxânesi,
sé ai i égri qe s' mbahét.
Po keshtù âsht édhè njériu, foli é tha atehéré me-
sonjesi: trupi i 'tij âsht si kali i éger, mendja âsht ka-
loresi ge mban frenin. Kur kaloresi s' âsht i zoti t' a
mbanje frenin, pa mendoni-u sé ku ka per t' a shpune
kali i éger, sé si do te munt t' a hédhe poshte nga
ndonje brék, dhé sé sa fatzi do te jéte uje i tille njéri !
Pastaj sa mâ i pasun te jéte njériu aqe mâ i éger bâhet
kali pa frê. T' a bésoni mire sé nje i tille kal pa frê-
é vrét dhé é humbét faré kaloresin.
- 32
26.
GENJÉSHTARI
Nje dite duké écun jashte ne fushe na tha meso-
njesi kete historie.
Nje at kish uje djale mé emen Andon, é cili ç' ne
végjelie kishté zâne fe thoshté genjéshtra. I ati dhé
é âma, uga dashunia é madhé qe kishin per 'tê, nuk'
é gortonin kurre, por é perkedhélnin é gezonéshin qe
djali i 'tyné ishté shum i sgjuar é gjenté kurdohére
fjale te mbulonté fajét é te ligat de bânté.
Po njériu âsht si bima; ngjér sa âsht i vogel munt
te ndrégét é t' i harronje zakonét é liga, po, kur rritét
mé 'to, si édhè bima é shtrembte, thyhét mâ pare sé
te drejtonét.
Ashtù pra édhè Andoni rritéj dite per dite é mé
atê bashke édhè te rremét, sa ge te gjithe ne shtepie
si édhè jashte é dinin qe Andoni nuke thosté kurre
te vertéten é perandaj i a uxuaren emnin genjéshtar.
Nje dite i ati édhè é âma ishin jashte shtepié é
Andoni, kundre fjales ge u kishté dhâne, dolli vétem
ne kopesht te luanté. Pas nje çiké sherbetoret ndegjuan
zânin é 'tij qe u kerkonté ndihme, por atâ s' é besuan
sé gjithenje i géshté duke i thirre me kot. Keshtù ge
édhè atehéré thaan njéni mé tjatrin: genjéshtari na
therrèt qe te na perqéshuje, po lé te bertase sa te
doje; dhé ashtù véshtronin punen é 'tyné. Po pas nje
çiké, nga shkaku qe s' po é ndegjonin mâ, duallen ne
26.
GENJÉSHTARI
Nje dite duké écun jashte ne fushe na tha meso-
njesi kete historie.
Nje at kish uje djale mé emen Andon, é cili ç' ne
végjelie kishté zâne fe thoshté genjéshtra. I ati dhé
é âma, uga dashunia é madhé qe kishin per 'tê, nuk'
é gortonin kurre, por é perkedhélnin é gezonéshin qe
djali i 'tyné ishté shum i sgjuar é gjenté kurdohére
fjale te mbulonté fajét é te ligat de bânté.
Po njériu âsht si bima; ngjér sa âsht i vogel munt
te ndrégét é t' i harronje zakonét é liga, po, kur rritét
mé 'to, si édhè bima é shtrembte, thyhét mâ pare sé
te drejtonét.
Ashtù pra édhè Andoni rritéj dite per dite é mé
atê bashke édhè te rremét, sa ge te gjithe ne shtepie
si édhè jashte é dinin qe Andoni nuke thosté kurre
te vertéten é perandaj i a uxuaren emnin genjéshtar.
Nje dite i ati édhè é âma ishin jashte shtepié é
Andoni, kundre fjales ge u kishté dhâne, dolli vétem
ne kopesht te luanté. Pas nje çiké sherbetoret ndegjuan
zânin é 'tij qe u kerkonté ndihme, por atâ s' é besuan
sé gjithenje i géshté duke i thirre me kot. Keshtù ge
édhè atehéré thaan njéni mé tjatrin: genjéshtari na
therrèt qe te na perqéshuje, po lé te bertase sa te
doje; dhé ashtù véshtronin punen é 'tyné. Po pas nje
çiké, nga shkaku qe s' po é ndegjonin mâ, duallen ne
33
kopesht t' a véshtronin mos po prishté gjâ, po nuk'
é paan asgjakundi. Ahéré u-ra ne ment sé ne mjédis
te kopshtit ishté uje péllk i math mé uje te te cilit
vaditnin barishtét; kercyén pra atjè é paan nje dége
druni te shqyémé ge kishté râne mbrenda. Po ç'kishté
udodhun? Mbi ate drû kishté hypun Andoni é, bashke
mé dégen é shqyémé, kishté râne mbrenda ne péllk,
é, pas qe s' dinté te bânté not, ishté zhytun gjér ne
funt. Sherbetoret m' ate çast u-çvéshen é u-hodhen
mbrenda péllgut dhé é uxuaren. por Andoni dukéj si
i vdekun.
Ahéré po kethénéshin édhè perindet é Andont;
derguan shpéjt per sheronjesin, i cili érdhi mé vrap é
nisi te ferkonté te mbytunin; i dha édhè ca barena
per t' a sjéllun ne véhté, é ne funt, pas shume ferki-
mésh, Andoni psheretini, mori thélle fryme, hapi syt
é u-kethyé prape ne jéte. Po ç' ate dite kage shum u-
tremp i mjéri sa kurre mâ s' thoshté rrena.
T' a doni pra, o çuna, te vertéten ç' ne végjelie, é
te mos thoni kurre genjeshtre ge te mos ju ngjanje
édhè juvé si Andonit. Genjéshtari kete fitim ka, qe s'
é béson njéri édhè kur thote te vertéten !
2%.
GJYSHI, I BIRI É THOMA I VOGEL
Nje plak i varfer rronté mé femijen é djalit té tij
te vétmit; kishté shprése i mjéri sé i biri do t' a mbanté
3
kopesht t' a véshtronin mos po prishté gjâ, po nuk'
é paan asgjakundi. Ahéré u-ra ne ment sé ne mjédis
te kopshtit ishté uje péllk i math mé uje te te cilit
vaditnin barishtét; kercyén pra atjè é paan nje dége
druni te shqyémé ge kishté râne mbrenda. Po ç'kishté
udodhun? Mbi ate drû kishté hypun Andoni é, bashke
mé dégen é shqyémé, kishté râne mbrenda ne péllk,
é, pas qe s' dinté te bânté not, ishté zhytun gjér ne
funt. Sherbetoret m' ate çast u-çvéshen é u-hodhen
mbrenda péllgut dhé é uxuaren. por Andoni dukéj si
i vdekun.
Ahéré po kethénéshin édhè perindet é Andont;
derguan shpéjt per sheronjesin, i cili érdhi mé vrap é
nisi te ferkonté te mbytunin; i dha édhè ca barena
per t' a sjéllun ne véhté, é ne funt, pas shume ferki-
mésh, Andoni psheretini, mori thélle fryme, hapi syt
é u-kethyé prape ne jéte. Po ç' ate dite kage shum u-
tremp i mjéri sa kurre mâ s' thoshté rrena.
T' a doni pra, o çuna, te vertéten ç' ne végjelie, é
te mos thoni kurre genjeshtre ge te mos ju ngjanje
édhè juvé si Andonit. Genjéshtari kete fitim ka, qe s'
é béson njéri édhè kur thote te vertéten !
2%.
GJYSHI, I BIRI É THOMA I VOGEL
Nje plak i varfer rronté mé femijen é djalit té tij
te vétmit; kishté shprése i mjéri sé i biri do t' a mbanté
3
34
ne plégerie. Po pas ca kohé, nde nje dite te dimnit,.
djali u-hidhenua dhé i tha plakut t' ikenté nga shte-
pia sè mâ s' munt t' a ushgénté dot.-Po qysh do te
rronj une?-i tha plaku me lote nder sy.-Dil jashte,
i tha djali i lik, dhê hiq te rronsh duké lypun ! - Keto
fjale i ndrruan perpara Thomes djalit te vogel, ge ishté
téte vjétesh dhé é donté shum gjyshin è 'tij é peran-
daj i vinté shum kéq kur ndegjonté t' i atin duké sha-
mun plakun é mnjére. É kur i gjyshi mé lote nder sy
1 u-lut qe te siéllté uje véléaxe te trashe, qe t' a kishté
per t' u-mbuluar mé tâ, Thoma ngau mé vrap é pruni
atê qe i porositi i gjyshi. Po, ne vent qe t' i a jipté ketij
i a dha t' i atit é i tha duké pshéretitun : «Préj-é é daj-é
dysh !» Psé? é pyéti i ati. - Psé âsht fort é madhé per
gjyshin ; gjymsa i dél mjaft sé tjatra gjymse munt te
te duhét ty kur te plakésh, mbassi édhè une kam per
te uxjérre ty nga shtepia si po uxiér ti sot atin tânt ne
plégerie!
Keto fjalet é Thomes sé vogel bâan nje pershtypjé
te thélle ne zêmere t'i atit, i cili u-pendua é ra ne giuni
perpara plakut é duké gamun é duké denésun, i ker-
konté ndjése é te falun.
Gjyshi é ndiéu é mbéti ne shtepie te djalit i cili
é mbajti édhè é ushqéu gjér sa vdiq duké uruar Tho-
men é vogel.
ne plégerie. Po pas ca kohé, nde nje dite te dimnit,.
djali u-hidhenua dhé i tha plakut t' ikenté nga shte-
pia sè mâ s' munt t' a ushgénté dot.-Po qysh do te
rronj une?-i tha plaku me lote nder sy.-Dil jashte,
i tha djali i lik, dhê hiq te rronsh duké lypun ! - Keto
fjale i ndrruan perpara Thomes djalit te vogel, ge ishté
téte vjétesh dhé é donté shum gjyshin è 'tij é peran-
daj i vinté shum kéq kur ndegjonté t' i atin duké sha-
mun plakun é mnjére. É kur i gjyshi mé lote nder sy
1 u-lut qe te siéllté uje véléaxe te trashe, qe t' a kishté
per t' u-mbuluar mé tâ, Thoma ngau mé vrap é pruni
atê qe i porositi i gjyshi. Po, ne vent qe t' i a jipté ketij
i a dha t' i atit é i tha duké pshéretitun : «Préj-é é daj-é
dysh !» Psé? é pyéti i ati. - Psé âsht fort é madhé per
gjyshin ; gjymsa i dél mjaft sé tjatra gjymse munt te
te duhét ty kur te plakésh, mbassi édhè une kam per
te uxjérre ty nga shtepia si po uxiér ti sot atin tânt ne
plégerie!
Keto fjalet é Thomes sé vogel bâan nje pershtypjé
te thélle ne zêmere t'i atit, i cili u-pendua é ra ne giuni
perpara plakut é duké gamun é duké denésun, i ker-
konté ndjése é te falun.
Gjyshi é ndiéu é mbéti ne shtepie te djalit i cili
é mbajti édhè é ushqéu gjér sa vdiq duké uruar Tho-
men é vogel.
28.
VASHINGTONI DHÉ É ÂMA
Vashingtoni n' Amérike, na tha mesonjesi, trégoi
dashunie te madhé per mâmen é 'tij, é perandaj pati
uraten é u-bâ njéri i math ge ndéroi mâmedhéun.
Kur ishté akoma katermedhéte vjetesh hyni mé
dashunie te madhé nde nje anie qe te bâhéj détar por
é âma nuke donté te ndahéj préj 'tij sé é dinté mire qe
jéta é détit ka shume rrézigé. Po Vashingtoni bâni fjale
uje dite mé nje kryédétar, é cili é mori n' anie te 'tij;
atjé shpuni fshéhazi téshat é tija dhé pastaj vajti é i
dolli perpara s' âmes t' i mirrté uraten per t' ikun. É
âma pa folun faré zuni é po ganté. Lotet é mâmes kaq' i
dermuan zêmeren Vashingtonit, sa ge mé vrap u-kethyé
n' anie, rrembéu téshat é i solli ne shtepie sé s' munt
te duronté mâmen te ganté. É ç' atehéré mori békimin
é s'âmes mé gjithe zêmere dhé u-bâ mâ i madhi i te
gjithevé n' Amérike sa qe é quajtin Atin é Atdhéut.
Po, sikur te mos kish ndegjuar t' âmen é te kish
ikun ne dét lark s' âmes é lark Atdhéut, do te rronté
gjithe jéten i panjohun é i pandegjuar, é munt te gjenté
edhé vdekien ne valet é détit ; duke i râne pas keshil-
lit te s' âmes u-trégua i math é ndéroi vendin é 'tij.
Edhè ju, o çuna, pra te ndegjom mamen e taten,
se ata e dien ma mire se ju se cila âsht é liga qe t'i
largohéni !
VASHINGTONI DHÉ É ÂMA
Vashingtoni n' Amérike, na tha mesonjesi, trégoi
dashunie te madhé per mâmen é 'tij, é perandaj pati
uraten é u-bâ njéri i math ge ndéroi mâmedhéun.
Kur ishté akoma katermedhéte vjetesh hyni mé
dashunie te madhé nde nje anie qe te bâhéj détar por
é âma nuke donté te ndahéj préj 'tij sé é dinté mire qe
jéta é détit ka shume rrézigé. Po Vashingtoni bâni fjale
uje dite mé nje kryédétar, é cili é mori n' anie te 'tij;
atjé shpuni fshéhazi téshat é tija dhé pastaj vajti é i
dolli perpara s' âmes t' i mirrté uraten per t' ikun. É
âma pa folun faré zuni é po ganté. Lotet é mâmes kaq' i
dermuan zêmeren Vashingtonit, sa ge mé vrap u-kethyé
n' anie, rrembéu téshat é i solli ne shtepie sé s' munt
te duronté mâmen te ganté. É ç' atehéré mori békimin
é s'âmes mé gjithe zêmere dhé u-bâ mâ i madhi i te
gjithevé n' Amérike sa qe é quajtin Atin é Atdhéut.
Po, sikur te mos kish ndegjuar t' âmen é te kish
ikun ne dét lark s' âmes é lark Atdhéut, do te rronté
gjithe jéten i panjohun é i pandegjuar, é munt te gjenté
edhé vdekien ne valet é détit ; duke i râne pas keshil-
lit te s' âmes u-trégua i math é ndéroi vendin é 'tij.
Edhè ju, o çuna, pra te ndegjom mamen e taten,
se ata e dien ma mire se ju se cila âsht é liga qe t'i
largohéni !
36
DÉGA É DUAJT
Duké écun fushes nje dite mé mesonjésiu, paam
nje plak, qe po pristé dége shélgu. Ju-afruam dhé é
pyétem: ç' punon aty? - Bâuj shporta, na tha, mé dége
shélgu.-Shum mire bân, i iha mesonjesi, sé ai qe s'
punon, mbétet pa buke é vdés pa ndér !
Pastaj mori uje dége shélgu é na tha: a é thyéni
dot?--Na géshem, dhé nje uga uxânesit é mori dhé
é théu mé dy gishtat é dores. Pastaj mesonjesi mori
shume dége, i lidhi démét dhé na i dha duké thâne:
Kush munt t' a thyénje tani kete démét? É muarem
é u-provuam te gjithe mé radhe, por asujeni s' é thy-
énté dot. Atehéré plaku na tha: É kupetuat tani sé sa
te forte do te jini ne qofte sé do te rrini bashke te pa-
ndare, é sa te dobte ne gofte sé do te ndahéni ? Vlléze-
rit, miqt, djémet é shkolles é te gjithe atdhétaret, kur
duan njeni tjatrin é jane te bashkuare atehéré jane te
forte dhé s' i thyén dot aumiku; po kur te hyjen nde
mést te tyné zihjét, zêmerimét, nakari, é te ndahén é
te higén ujeni nga tjatri, atehéré thyhén é mundén
léhtesisht si déga é vétmé qe u-thyé mé dy gishtat é
dores. Bashkimi siéll fugien, thoshnin te vjéterit ; mé
bashkim é mé dashunie shtohémi é forconémi ; ndarja-
é nakari na mposhtin é na humbasin. Perandaj duhét
çe ne végjelie t' i sgjédhim miqt t' ane é te lidhémi
mire mé 'ta qe mos te ndahémi kurre.
DÉGA É DUAJT
Duké écun fushes nje dite mé mesonjésiu, paam
nje plak, qe po pristé dége shélgu. Ju-afruam dhé é
pyétem: ç' punon aty? - Bâuj shporta, na tha, mé dége
shélgu.-Shum mire bân, i iha mesonjesi, sé ai qe s'
punon, mbétet pa buke é vdés pa ndér !
Pastaj mori uje dége shélgu é na tha: a é thyéni
dot?--Na géshem, dhé nje uga uxânesit é mori dhé
é théu mé dy gishtat é dores. Pastaj mesonjesi mori
shume dége, i lidhi démét dhé na i dha duké thâne:
Kush munt t' a thyénje tani kete démét? É muarem
é u-provuam te gjithe mé radhe, por asujeni s' é thy-
énté dot. Atehéré plaku na tha: É kupetuat tani sé sa
te forte do te jini ne qofte sé do te rrini bashke te pa-
ndare, é sa te dobte ne gofte sé do te ndahéni ? Vlléze-
rit, miqt, djémet é shkolles é te gjithe atdhétaret, kur
duan njeni tjatrin é jane te bashkuare atehéré jane te
forte dhé s' i thyén dot aumiku; po kur te hyjen nde
mést te tyné zihjét, zêmerimét, nakari, é te ndahén é
te higén ujeni nga tjatri, atehéré thyhén é mundén
léhtesisht si déga é vétmé qe u-thyé mé dy gishtat é
dores. Bashkimi siéll fugien, thoshnin te vjéterit ; mé
bashkim é mé dashunie shtohémi é forconémi ; ndarja-
é nakari na mposhtin é na humbasin. Perandaj duhét
çe ne végjelie t' i sgjédhim miqt t' ane é te lidhémi
mire mé 'ta qe mos te ndahémi kurre.
37
Mesonjesi ge kishté zakon t' u ndihté punetorevét,
duké u-kethyér, porositi mjéshtrin t'i siéllté dye shporta
ne shrepie é i a pagoi shum mire
30.
DY MIQ TE VÉGJELE
Ishin dy djéme te végjele, qe vinin ne shkolle, é
kishin uje verse; shtepiet i kishin fort afer dhé atà
çe ne vegjelie u-rriten bashke. Losnin bashke, vinin
bashke ne shkolle, mesimét i kendonin s' bashkut;
gjithe diten ishin bashke é ndahéshin vétem kur flinin.
Kage é donin njeni tjatrin sa édhè koken munt t' a
vinin ne rrézik per shoqi-shoqin.
Nje dite duallem jashte fshatit mé mesonjesin; na
te gjithe vénim perpara, vétem atà te dy mbéten prapa.
Na u-ngjitem majé nje kodré, atà mbéten poshte ne
fushe. Njeni pastaj hipi ude uje drû te nalte, kur qé
nje gen i u-dérth mé rrembim te math shokut tjater
ge kishté mbétun perposhe. Ky i mjéri mpréhi kâmbet
é u-vû ne t'ikun duké uleritun; po tjatri, kur pau sho-
kun ne rrézik, sdrypi mé vrap nga druni, mori disa
gure e 1 a vervitı genit, qe po msynte mikun e tij; e
kage é trembi sa ge geni vuni bishtin nder shale é u-
largua.
Nga maja é kodres na i véshtronim te gjitha keto,
dhé zûum te sbrisnim duké perplasun duart é duké
lavdumun mikun é mire, qe sdrypi nga druni é vuni
Mesonjesi ge kishté zakon t' u ndihté punetorevét,
duké u-kethyér, porositi mjéshtrin t'i siéllté dye shporta
ne shrepie é i a pagoi shum mire
30.
DY MIQ TE VÉGJELE
Ishin dy djéme te végjele, qe vinin ne shkolle, é
kishin uje verse; shtepiet i kishin fort afer dhé atà
çe ne vegjelie u-rriten bashke. Losnin bashke, vinin
bashke ne shkolle, mesimét i kendonin s' bashkut;
gjithe diten ishin bashke é ndahéshin vétem kur flinin.
Kage é donin njeni tjatrin sa édhè koken munt t' a
vinin ne rrézik per shoqi-shoqin.
Nje dite duallem jashte fshatit mé mesonjesin; na
te gjithe vénim perpara, vétem atà te dy mbéten prapa.
Na u-ngjitem majé nje kodré, atà mbéten poshte ne
fushe. Njeni pastaj hipi ude uje drû te nalte, kur qé
nje gen i u-dérth mé rrembim te math shokut tjater
ge kishté mbétun perposhe. Ky i mjéri mpréhi kâmbet
é u-vû ne t'ikun duké uleritun; po tjatri, kur pau sho-
kun ne rrézik, sdrypi mé vrap nga druni, mori disa
gure e 1 a vervitı genit, qe po msynte mikun e tij; e
kage é trembi sa ge geni vuni bishtin nder shale é u-
largua.
Nga maja é kodres na i véshtronim te gjitha keto,
dhé zûum te sbrisnim duké perplasun duart é duké
lavdumun mikun é mire, qe sdrypi nga druni é vuni
38
véhtén ne rrézik per te shpetuar shokun, é keshtù é
trégoi mé te vertéte dashunien é miqesien é 'tij. Te
mos kîshté gene mik i mire é i dashun, do te rrinté
ne majé te drunit é tjatrin do t' a shqyénté geni; por
ai nuke u-durua é sbriti é é shpetoi. Kejo âsht miqesie
é vertéte, keshtû lypsét te rreféhén é te trègohén migt,
jo vétem ne te mira, por édhè, é mâ téper, ue te liga.
Édhè ju, o çyna, kurre mos harroni t' i bâni mire
mikut é t' a uxiérni nga rréziku.
31-
MIREBÂNESJA
Nde uje qytèt t' Engletérres ishin shume njéres te
vobte, é perandaj prifti keshilloi uje dite ne kishe qe te
jipnin per te varferit.
Fjalet é 'tija zûun vent dhé te gjithe sa géne ne
kishe dhaan kush mâ shum kush mâ pak. 1 u-gas
priftit, bashke mé te tjéret, édhè nje vasheze é vérbte,
é véshune mé rroba te vétra, é cila sgjati doren t' i
jipté priftit nje dysh; po prifti i tha: Jo, vashez? o,
jé véte é varfere dhé é vérbte, mbaj-é per véhtén tândé.
Asht é vertéte, o at, i tha vasheza, qe jam é vérbte,
por é varfere nuke jam. Me kane mesuare te bânj
shporta é mé punen t' imé fitonj é shkonj. Ketò te
holla qe te jap me téperojen nga drita ge s'é ndézinj
kurre naten, perandaj mbaj atô qe te dhashe, sé é dij
ç' âsht vobesia. Pa xâne mjéshterien é shportavét,
véhtén ne rrézik per te shpetuar shokun, é keshtù é
trégoi mé te vertéte dashunien é miqesien é 'tij. Te
mos kîshté gene mik i mire é i dashun, do te rrinté
ne majé te drunit é tjatrin do t' a shqyénté geni; por
ai nuke u-durua é sbriti é é shpetoi. Kejo âsht miqesie
é vertéte, keshtû lypsét te rreféhén é te trègohén migt,
jo vétem ne te mira, por édhè, é mâ téper, ue te liga.
Édhè ju, o çyna, kurre mos harroni t' i bâni mire
mikut é t' a uxiérni nga rréziku.
31-
MIREBÂNESJA
Nde uje qytèt t' Engletérres ishin shume njéres te
vobte, é perandaj prifti keshilloi uje dite ne kishe qe te
jipnin per te varferit.
Fjalet é 'tija zûun vent dhé te gjithe sa géne ne
kishe dhaan kush mâ shum kush mâ pak. 1 u-gas
priftit, bashke mé te tjéret, édhè nje vasheze é vérbte,
é véshune mé rroba te vétra, é cila sgjati doren t' i
jipté priftit nje dysh; po prifti i tha: Jo, vashez? o,
jé véte é varfere dhé é vérbte, mbaj-é per véhtén tândé.
Asht é vertéte, o at, i tha vasheza, qe jam é vérbte,
por é varfere nuke jam. Me kane mesuare te bânj
shporta é mé punen t' imé fitonj é shkonj. Ketò te
holla qe te jap me téperojen nga drita ge s'é ndézinj
kurre naten, perandaj mbaj atô qe te dhashe, sé é dij
ç' âsht vobesia. Pa xâne mjéshterien é shportavét,
39
vinja rrotulle dite é nate duké lypun; i kujtonj mire
te shamét é botes, nétet é ftohta kur dridhésha udhes,
dhé pesimin é unit, psé kam fjétun édhè shume hére
pa buke; pra tani me gan zêmera kur bânét fjale per
te varferit dhé gezoném téper kur munt t' u ndihinj
édhè une nje çike!
Te gjithe sa ishin aty u-çuditen é u-mallengjyén
nga fjalet é vajzes se vérbte, é ashtù édhè ndihmat
per te varferit u-shtuan.
Te varferit muaren mjaft ndihma dhé, duké i u-
falun Zotit, i lutéshin t' u ngjasté jéten te gjithevét é
mâ téper prittit é vajzes se vérbte, qe thaan atô fjale
te mira.
Te nésermén gjithe flétet é atij qytéti shkruan per
vajzen é vérbte ; ashtù ge shume vajten ne shtepie
te 'saj t' a shihnin é t' i blinin shporta. C' atehéré
vajza rroi mâ mire é édhè te tjérevét u bâni mire.
3%.
PRIFTI MIREBÂNES
Rronté nde nje qytèt uje prift, shum ujéri i Zotit
é zemredhembeshem, i cili i bânté shume te mira
botes; kurre ujéri i vobet, ge i kish vajtun prane, s'
kishté ikun mé duar thate. Prifti u jipté gjithnje te
varfervét é u thoshté fjale mé ngushllin. Po kur shihté
ndonje te vobet, ge munt te punonté, i thoshté sé
âsht turp te lypin atà ge munt te fitojen buken mé
vinja rrotulle dite é nate duké lypun; i kujtonj mire
te shamét é botes, nétet é ftohta kur dridhésha udhes,
dhé pesimin é unit, psé kam fjétun édhè shume hére
pa buke; pra tani me gan zêmera kur bânét fjale per
te varferit dhé gezoném téper kur munt t' u ndihinj
édhè une nje çike!
Te gjithe sa ishin aty u-çuditen é u-mallengjyén
nga fjalet é vajzes se vérbte, é ashtù édhè ndihmat
per te varferit u-shtuan.
Te varferit muaren mjaft ndihma dhé, duké i u-
falun Zotit, i lutéshin t' u ngjasté jéten te gjithevét é
mâ téper prittit é vajzes se vérbte, qe thaan atô fjale
te mira.
Te nésermén gjithe flétet é atij qytéti shkruan per
vajzen é vérbte ; ashtù ge shume vajten ne shtepie
te 'saj t' a shihnin é t' i blinin shporta. C' atehéré
vajza rroi mâ mire é édhè te tjérevét u bâni mire.
3%.
PRIFTI MIREBÂNES
Rronté nde nje qytèt uje prift, shum ujéri i Zotit
é zemredhembeshem, i cili i bânté shume te mira
botes; kurre ujéri i vobet, ge i kish vajtun prane, s'
kishté ikun mé duar thate. Prifti u jipté gjithnje te
varfervét é u thoshté fjale mé ngushllin. Po kur shihté
ndonje te vobet, ge munt te punonté, i thoshté sé
âsht turp te lypin atà ge munt te fitojen buken mé
40
pune é mé nder. Kur i varferi i pergjigjéj: S' gjêj pune!
prifti i thoshté: Eja sé pune te gjêj une arrin qe te
duash te punonsh é te fitonsh. Ashtû u gjenté pune
te gjithevé: njenin é shpuni ne pyéll te pristé drûe,
tjatrin te thyénté gure, nje tjater é vuni mé mjéshtrat
ge bâjen mur. Po nje dite s' kishté per doré as nje
pune t' i a jipté nje te varferi; é mori pra n' oborr te
vét é i tha: mérr-i ketô drû ketèj é ven i atjè. -Si
mbaroi lipesi, prifti é pagoi é i tha qe te shkonté per-
seri sé do t' i gjenté tjatre pune; é vertéte, te néser-
mén é vuni t' i ndréqté murin é kopshtit é pastaj te va-
disté barishtét.
Édhè ju, o çuna, punoni é mos pertoni é jipni édhè
te tjérevét te punonjen; mé pune é duké bâmun te-
mira rron ujériu i lume é mé faqé te bardhe.
33.
KATUNDARI MIREBÂNES
Nje qytét ishté afer lumit, é, nde nje dite dimeni,
lumi, nga shiu i math ge kishté râne, zuni te kaper-
cénté brigjét é te dérdhéj fushes. Uji kishté vale te
madhé sa çkuli uren nga te dye anet é vétem nje kâm-
be é 'saja mbéti nde mést te lumit. Mbi ate kâmbe
ishté uje kolibe é vogle, ku rrinté ai qe ruante uren;
keshtù ge pulaku i mjére mbéti nde mést te lumit mbi
kâmben é ures, é cila, uga rrembimi i ujit, do te
rrezonéj édhè ajò, é do te ngréhté mé véhté édhè pu-
lakun mbrenda ne lum.
pune é mé nder. Kur i varferi i pergjigjéj: S' gjêj pune!
prifti i thoshté: Eja sé pune te gjêj une arrin qe te
duash te punonsh é te fitonsh. Ashtû u gjenté pune
te gjithevé: njenin é shpuni ne pyéll te pristé drûe,
tjatrin te thyénté gure, nje tjater é vuni mé mjéshtrat
ge bâjen mur. Po nje dite s' kishté per doré as nje
pune t' i a jipté nje te varferi; é mori pra n' oborr te
vét é i tha: mérr-i ketô drû ketèj é ven i atjè. -Si
mbaroi lipesi, prifti é pagoi é i tha qe te shkonté per-
seri sé do t' i gjenté tjatre pune; é vertéte, te néser-
mén é vuni t' i ndréqté murin é kopshtit é pastaj te va-
disté barishtét.
Édhè ju, o çuna, punoni é mos pertoni é jipni édhè
te tjérevét te punonjen; mé pune é duké bâmun te-
mira rron ujériu i lume é mé faqé te bardhe.
33.
KATUNDARI MIREBÂNES
Nje qytét ishté afer lumit, é, nde nje dite dimeni,
lumi, nga shiu i math ge kishté râne, zuni te kaper-
cénté brigjét é te dérdhéj fushes. Uji kishté vale te
madhé sa çkuli uren nga te dye anet é vétem nje kâm-
be é 'saja mbéti nde mést te lumit. Mbi ate kâmbe
ishté uje kolibe é vogle, ku rrinté ai qe ruante uren;
keshtù ge pulaku i mjére mbéti nde mést te lumit mbi
kâmben é ures, é cila, uga rrembimi i ujit, do te
rrezonéj édhè ajò, é do te ngréhté mé véhté édhè pu-
lakun mbrenda ne lum.
41
Shume néres u-mblodhen buzes se lumit dhé é-
shekonin duké u ndridhun shpirti, ate te mjérin ge
kîsh mbétun mbi kâmben é ures, por askuj s' i a
mbanté zêmera te hynté ne lundre é te shpetonté ate
fatzi. Uji turbull i lumit rrithté mé rrembim te math,
valet ushtonin é gjemonin, rréziku ishté perpara, per
andaj askush s' guxontê te hynté ne lundre, psé
kishin frike te mos é rrembénté rrjédha édhè lundren
é t' a shpiénté mé véhté.
Nje ujéri i pasun, qe ishté atjè é i dhembéj per
pulakun é mjére, i dha gjér me njeqint lira atij ge t'
a shpetonté; po, mé gjithe ketò, s' dolli njéri te vinté
koken ne traste.
Tek po rrinin é véshtronin te gjithe te mahnitune
dhé pritnin mé trishtim te shihnin sé c' do te bâhéj,
shkoi andej uje trim fshatar, burre i mire é mé zêmere
te dhémbeshmé. Kur i tréguan njérin, qe kîshté mbé-
tun mbi kâmben é ures, u-hoth mé vrap ne lundre,
zuni lopatat mé duart é fuqieshmé é nisi te rrêmonje
kundre valevét te lumit; i u-gas kâmbes s' ures, mori
njérin ne lundre é u-kethyé mé 'tê bashke prape ne
brék.
Te gjithe mbéten te çuditune dhé i shtrenguan
doren t' a pergezonin; i pasuni uxori édhè ai njeqint
lirat t' i a jipté, por ai i a kethéu dhé i tha: Une,
ndonsè i varfer, jam i shendoshe é munt te punonj é
te fitonj; mâ mire t' u a ndajsh ketò te holla atyné ge
ndodhén mâ kéq sé une é t' i apish édhè ketij te injéri
qe mbéti lakuriq; dhé ashtù u-bâ.
Shume néres u-mblodhen buzes se lumit dhé é-
shekonin duké u ndridhun shpirti, ate te mjérin ge
kîsh mbétun mbi kâmben é ures, por askuj s' i a
mbanté zêmera te hynté ne lundre é te shpetonté ate
fatzi. Uji turbull i lumit rrithté mé rrembim te math,
valet ushtonin é gjemonin, rréziku ishté perpara, per
andaj askush s' guxontê te hynté ne lundre, psé
kishin frike te mos é rrembénté rrjédha édhè lundren
é t' a shpiénté mé véhté.
Nje ujéri i pasun, qe ishté atjè é i dhembéj per
pulakun é mjére, i dha gjér me njeqint lira atij ge t'
a shpetonté; po, mé gjithe ketò, s' dolli njéri te vinté
koken ne traste.
Tek po rrinin é véshtronin te gjithe te mahnitune
dhé pritnin mé trishtim te shihnin sé c' do te bâhéj,
shkoi andej uje trim fshatar, burre i mire é mé zêmere
te dhémbeshmé. Kur i tréguan njérin, qe kîshté mbé-
tun mbi kâmben é ures, u-hoth mé vrap ne lundre,
zuni lopatat mé duart é fuqieshmé é nisi te rrêmonje
kundre valevét te lumit; i u-gas kâmbes s' ures, mori
njérin ne lundre é u-kethyé mé 'tê bashke prape ne
brék.
Te gjithe mbéten te çuditune dhé i shtrenguan
doren t' a pergezonin; i pasuni uxori édhè ai njeqint
lirat t' i a jipté, por ai i a kethéu dhé i tha: Une,
ndonsè i varfer, jam i shendoshe é munt te punonj é
te fitonj; mâ mire t' u a ndajsh ketò te holla atyné ge
ndodhén mâ kéq sé une é t' i apish édhè ketij te injéri
qe mbéti lakuriq; dhé ashtù u-bâ.
_ 42
Te gjithe u-çuditen prape nga guximi i tij é mâ
téper nga zêmera é bardhe é tija.
MBRÉTI É FSHATARI
Nje fshatar i varfer po shum njéri i mire rronté
duké punuar aren é 'tij dhé rrinté nde nje kasolle
ge kîish afer ares. Nje mbrâmjé, si u-érr, hyni ne
shtepie, mbylli déren dhé po véshtronté gruan, ge
é kish te semune, é gjashte djémet é tij. Pas nje çiké
ndegjoi trokellime ne dére; mé vrap dolli é é hapi dhé
pa nje njéri te panjotun qe hyni mbrenda; ish i veshun
mé rroba te grisuna é dukéj si gjahtar. I huaji i ker-
koi ge t' a linté mé fjétun ate nate ne kesolle te 'tij.
N'ore te lige m'érdhé, i tha fshatari, psé sonté
kam gruan é semune. dhé shtepia é imé vétem dye
dhoma ka: nde njenen kam gruan, ne tjatren do te
flêj une mé te gjashte djémet. Po, mé gjith ketê, ur-
dhenò é mire sé te pruni Zoti; rri pa diç do te bâjem!
Fshatari é shpuni te huajin ne dhome ku do te
flinin djémet i u-lut t' a pristé nje çike aty é shkoi te
shihté sé c' po bânté gruaja; pastaj u-kethyé prape ték
i huaji é i pruni buke é lakna te tharta, sé s' kish
tjatre gjélle mâ te mire t' i jipté. Ték po hanté buke
ai, fshatari vuni djémet ne gjume; pastaj édhè i huaji
mbaroi é ra, po nuke flêjti: mbylli syt é mendonéj sa
njéri i mire ishté fshatari qe é la mbrenda é i dha te
Te gjithe u-çuditen prape nga guximi i tij é mâ
téper nga zêmera é bardhe é tija.
MBRÉTI É FSHATARI
Nje fshatar i varfer po shum njéri i mire rronté
duké punuar aren é 'tij dhé rrinté nde nje kasolle
ge kîish afer ares. Nje mbrâmjé, si u-érr, hyni ne
shtepie, mbylli déren dhé po véshtronté gruan, ge
é kish te semune, é gjashte djémet é tij. Pas nje çiké
ndegjoi trokellime ne dére; mé vrap dolli é é hapi dhé
pa nje njéri te panjotun qe hyni mbrenda; ish i veshun
mé rroba te grisuna é dukéj si gjahtar. I huaji i ker-
koi ge t' a linté mé fjétun ate nate ne kesolle te 'tij.
N'ore te lige m'érdhé, i tha fshatari, psé sonté
kam gruan é semune. dhé shtepia é imé vétem dye
dhoma ka: nde njenen kam gruan, ne tjatren do te
flêj une mé te gjashte djémet. Po, mé gjith ketê, ur-
dhenò é mire sé te pruni Zoti; rri pa diç do te bâjem!
Fshatari é shpuni te huajin ne dhome ku do te
flinin djémet i u-lut t' a pristé nje çike aty é shkoi te
shihté sé c' po bânté gruaja; pastaj u-kethyé prape ték
i huaji é i pruni buke é lakna te tharta, sé s' kish
tjatre gjélle mâ te mire t' i jipté. Ték po hanté buke
ai, fshatari vuni djémet ne gjume; pastaj édhè i huaji
mbaroi é ra, po nuke flêjti: mbylli syt é mendonéj sa
njéri i mire ishté fshatari qe é la mbrenda é i dha te
43
hanté. Ne mengjès u-ngré é u bà gati per t' ikun;
m' atê hyni mbrenda fshatari duké mbajtun uje
toshujé ne duar, dhé i tha: Ja, o mik, na érdhé mé
kâmbe te mbare, sonté ua fali Zoti édhè uje tjater
djale; lut-i-u édhè ti Pérendies te me bâhét i mire.
I huaji mori foshnjén ne duar dhé tha: Ky foshnjé
do te bâhét djale é njéri i mire, é do te sjélle fatin é
bardhe ne shtepie; é, duké ikun, é kenaqi prape fsha-
tarin kur i tha sé do t' i gjenté nje nun per t' i page-
zuar foshnjén.
Diten é nésermé fshatari i harroi fjalet é atij te
huaji é pra vaté ne kishe per te pagezuar djalin ; atjè
u-gjent édhè Mbréti, i véshun mé pétka t' arta é mé
shume ushtare permbrapa. Atehéré mbréti i tha fsha-
tarit: «Une jam ai i huaji, qe me prité ne shtepie é
me vuné é hângra é fléta, é ge ne mengjès te thashe
sé donja te te pagezonja djalin; é, pra, érdha ketù
pas fjales ge te dhashe. Djé u-vésha si i varfer qe te
provonja sé a kane zêmere te mire njérezit é mij. Mos
pandéh sé vétem ne dére tândé trokellijta; vajta édhè
ne shume shtepie te tjéra é i rashe déres, po vétem ti
m' a hapé é me shtiné mbrenda. Perandaj dhé une
do te te pagezonj djalin, te cilin, kur te rritét do t' a
marr ne pallat é t' a bânj kryéushtar; dhé shume
te mira te tjéra do te t' ap. Kam per te dhâne nje
shtepie te madhé é te mire, é gjâ é bagetie mjaft qe
t' u bânsh te mira botes.
Fshatarit i dukéj si anderr é ferkonté syt po ne
funt é bésoi édhè ai. Mbréti i pagezoi djalin é i dha
hanté. Ne mengjès u-ngré é u bà gati per t' ikun;
m' atê hyni mbrenda fshatari duké mbajtun uje
toshujé ne duar, dhé i tha: Ja, o mik, na érdhé mé
kâmbe te mbare, sonté ua fali Zoti édhè uje tjater
djale; lut-i-u édhè ti Pérendies te me bâhét i mire.
I huaji mori foshnjén ne duar dhé tha: Ky foshnjé
do te bâhét djale é njéri i mire, é do te sjélle fatin é
bardhe ne shtepie; é, duké ikun, é kenaqi prape fsha-
tarin kur i tha sé do t' i gjenté nje nun per t' i page-
zuar foshnjén.
Diten é nésermé fshatari i harroi fjalet é atij te
huaji é pra vaté ne kishe per te pagezuar djalin ; atjè
u-gjent édhè Mbréti, i véshun mé pétka t' arta é mé
shume ushtare permbrapa. Atehéré mbréti i tha fsha-
tarit: «Une jam ai i huaji, qe me prité ne shtepie é
me vuné é hângra é fléta, é ge ne mengjès te thashe
sé donja te te pagezonja djalin; é, pra, érdha ketù
pas fjales ge te dhashe. Djé u-vésha si i varfer qe te
provonja sé a kane zêmere te mire njérezit é mij. Mos
pandéh sé vétem ne dére tândé trokellijta; vajta édhè
ne shume shtepie te tjéra é i rashe déres, po vétem ti
m' a hapé é me shtiné mbrenda. Perandaj dhé une
do te te pagezonj djalin, te cilin, kur te rritét do t' a
marr ne pallat é t' a bânj kryéushtar; dhé shume
te mira te tjéra do te t' ap. Kam per te dhâne nje
shtepie te madhé é te mire, é gjâ é bagetie mjaft qe
t' u bânsh te mira botes.
Fshatarit i dukéj si anderr é ferkonté syt po ne
funt é bésoi édhè ai. Mbréti i pagezoi djalin é i dha
44
te gjitha te mirat sa i prentoi; ashtû fshatari rroi
mire gjithe jeten.
Lé te bajem mire pra sa te mundémi, sé te miren
é bâmé, jo vétem ujérezit, por édhè kafshet é ujohin
si é deshmon rrefénja qe vjén pas.
35.
LUANI É SHKLLAVI
Nje shkllaf i varfer s' munt te duronté mâ te
shamét é te rrahunat é te zotit, keshtu ge uje dite
iku fshéhurazi niga shtepia dhé vajti te rronté ne pjéll
ku te mirrté éren é liries.
Nje dite, ték po rrinté shtrimun mbrenda nde nje
shpelle, hyni aty nje luâ; u-droth nga frika shkllavi
i mjére dhé umbloth sé pandéhu sé luâni do t' a
shqyénté. Po luâni i u-gas urtesisht, é ngriti kâmben
é i a trégonté sikur i kerkonté ndihme. Njériu é
véshtroi mire kâmben é luânit é pau sé uje gjemp i
math i kishté hymun é po é çponté; atehéré, duké i
u-dridhuu dora é duké mbajtun frymen, i a uxori
gjembin é é shpetoi luânin nga dhembjét. Luâni, qe t'
i trégonté sé édhè ai âsht mirenjohes zuni é po é le-
pinté mé dore shpetimtarin é 'tij i cili ashtû érdhi ne
véhté. Rrojten bashke per ca dite; pastaj shkllavin é
zûun uje dite ushtaret ne pyéll, ku kishté dalun te
kerkonté gjâ per te ngrâne. Duké u-sjéllun pyéllit u-
poq fatziu mé ushtaret, ge po é kerkonin, te cilet é
te gjitha te mirat sa i prentoi; ashtû fshatari rroi
mire gjithe jeten.
Lé te bajem mire pra sa te mundémi, sé te miren
é bâmé, jo vétem ujérezit, por édhè kafshet é ujohin
si é deshmon rrefénja qe vjén pas.
35.
LUANI É SHKLLAVI
Nje shkllaf i varfer s' munt te duronté mâ te
shamét é te rrahunat é te zotit, keshtu ge uje dite
iku fshéhurazi niga shtepia dhé vajti te rronté ne pjéll
ku te mirrté éren é liries.
Nje dite, ték po rrinté shtrimun mbrenda nde nje
shpelle, hyni aty nje luâ; u-droth nga frika shkllavi
i mjére dhé umbloth sé pandéhu sé luâni do t' a
shqyénté. Po luâni i u-gas urtesisht, é ngriti kâmben
é i a trégonté sikur i kerkonté ndihme. Njériu é
véshtroi mire kâmben é luânit é pau sé uje gjemp i
math i kishté hymun é po é çponté; atehéré, duké i
u-dridhuu dora é duké mbajtun frymen, i a uxori
gjembin é é shpetoi luânin nga dhembjét. Luâni, qe t'
i trégonté sé édhè ai âsht mirenjohes zuni é po é le-
pinté mé dore shpetimtarin é 'tij i cili ashtû érdhi ne
véhté. Rrojten bashke per ca dite; pastaj shkllavin é
zûun uje dite ushtaret ne pyéll, ku kishté dalun te
kerkonté gjâ per te ngrâne. Duké u-sjéllun pyéllit u-
poq fatziu mé ushtaret, ge po é kerkonin, te cilet é
45
kapen, é lidhen é é suallen ne shtepien ugaha kish
ikun. Atje, si ć, laau ca kohe ne burk, é denuan pa-
staj, pa é gjykuar faré, t' u a hithnin égersinavét qe
t' a shqyénin, psé n' atò kohe barbaré zoterinjt kishin
te dréjte te bânin te tilla pune mbi shkllévet é 'tyné.
Po ç' ndodhi? kur te gjithe prisnin qe shkllavin é
mjére do t' a shqyénté é t' a bânté copa uje luâ i
rrébte, qe kishin zâne n' atò dite ne pyéll, mbétem te
çuditune kur paan sé luâni i u-afrua urtesisht é zuni
. t' a lepinté mé gjuhe. Ishté luâni, te cilit i kishté
uxjerre gjembin uga kâmba nde shpélle, é ge mé nje
hére é ujohu.
Njéri s' é kupetonté si ugjau kejô çudie; po, kur
uxuaren shkllavin jashte é ky u rreféu te miren qe i
kishté bâmun luânit, gjithe bota u-mahnit édhè mâ
téper duké pamun sé édhè kafshet é égra é mbajen
ment é é ujohin te miren. Age má fort pra njérezit
duhét te jéne mirenjohes.
kapen, é lidhen é é suallen ne shtepien ugaha kish
ikun. Atje, si ć, laau ca kohe ne burk, é denuan pa-
staj, pa é gjykuar faré, t' u a hithnin égersinavét qe
t' a shqyénin, psé n' atò kohe barbaré zoterinjt kishin
te dréjte te bânin te tilla pune mbi shkllévet é 'tyné.
Po ç' ndodhi? kur te gjithe prisnin qe shkllavin é
mjére do t' a shqyénté é t' a bânté copa uje luâ i
rrébte, qe kishin zâne n' atò dite ne pyéll, mbétem te
çuditune kur paan sé luâni i u-afrua urtesisht é zuni
. t' a lepinté mé gjuhe. Ishté luâni, te cilit i kishté
uxjerre gjembin uga kâmba nde shpélle, é ge mé nje
hére é ujohu.
Njéri s' é kupetonté si ugjau kejô çudie; po, kur
uxuaren shkllavin jashte é ky u rreféu te miren qe i
kishté bâmun luânit, gjithe bota u-mahnit édhè mâ
téper duké pamun sé édhè kafshet é égra é mbajen
ment é é ujohin te miren. Age má fort pra njérezit
duhét te jéne mirenjohes.
46
35.
BUJKU É ZOQT
Nje bujk kish nje are te vogle, punonté, é andèj
uxiérté sa i duhéshin per te rrojtun. Nje dite, si mbolli
aren, pau ca zoq qe raan mbi tê é zûun te hanin
koqét é tares. Ah, kejò s' âsht pun é mire! tha atehé-
ré katundari; zoqt do te me haan gjithe faren è gruni
uuke do te me binje sivjét, é pra do te mbétémi pa
buke une édhè femija é imé. É duké thâne ketò fjale
vati mé nxitim ne shtépie, mori kurtha é légé é i per-
hapi ndeper are.
Pas uje çiké érdhen zogt te hanin faren, po ték
po kullotnin pa frike, u-penguan mé kâmbet nder
léqé é nuke fluturonin dot. Bashke mé te tjéret ndodhi
édhe uje péllarg é édhè ky fatziu ra ne kurthe.
Pendari i'shekonté mé gezim zoqt kur pengoné- .
shin é, si é pau sé asuje mâ s' fluturonté dot, u-ngrit,
vati atjè prane é nisi t' i vristé nje nga ne.
Péllargu é kupetoj mire sé do t' a vristé edhè atê,
pra zuni t'i lutéj pendarit qe t' i falté jéten, é i tho-
shté: Une s' jam si zoqt é tjére, s' u shembellènj faré,
pa shekò pendet é mia; une s' i bânj kèq njériu, nuke
ha faren é ares, po gjarpinjt, hardhushat, brétkosat é
te tjéra kafshe qe i bâjen dâm njériut. Ne me vrafsh
mua, do te bânsh nje te madhé te lige duké vramun
nje kafshe t' urte, ge ndéron perindet ê ka dashunie
35.
BUJKU É ZOQT
Nje bujk kish nje are te vogle, punonté, é andèj
uxiérté sa i duhéshin per te rrojtun. Nje dite, si mbolli
aren, pau ca zoq qe raan mbi tê é zûun te hanin
koqét é tares. Ah, kejò s' âsht pun é mire! tha atehé-
ré katundari; zoqt do te me haan gjithe faren è gruni
uuke do te me binje sivjét, é pra do te mbétémi pa
buke une édhè femija é imé. É duké thâne ketò fjale
vati mé nxitim ne shtépie, mori kurtha é légé é i per-
hapi ndeper are.
Pas uje çiké érdhen zogt te hanin faren, po ték
po kullotnin pa frike, u-penguan mé kâmbet nder
léqé é nuke fluturonin dot. Bashke mé te tjéret ndodhi
édhe uje péllarg é édhè ky fatziu ra ne kurthe.
Pendari i'shekonté mé gezim zoqt kur pengoné- .
shin é, si é pau sé asuje mâ s' fluturonté dot, u-ngrit,
vati atjè prane é nisi t' i vristé nje nga ne.
Péllargu é kupetoj mire sé do t' a vristé edhè atê,
pra zuni t'i lutéj pendarit qe t' i falté jéten, é i tho-
shté: Une s' jam si zoqt é tjére, s' u shembellènj faré,
pa shekò pendet é mia; une s' i bânj kèq njériu, nuke
ha faren é ares, po gjarpinjt, hardhushat, brétkosat é
te tjéra kafshe qe i bâjen dâm njériut. Ne me vrafsh
mua, do te bânsh nje te madhé te lige duké vramun
nje kafshe t' urte, ge ndéron perindet ê ka dashunie
• 47
per 'ta, é u bân édhè te mira njéresvét. Si s' te vjén
kéq per mua ?
Bujku i u-pergjéq: N' âsht é vertéte ge jé kafshe
é urte dhé u bân te mira njéresvét, ç' kerkové qe u-
perziévé mé zoqt qe haan faren é ares ? Psé nuke
ndenjé afer péllargevét te tjére, te cilet mé te vertéte
s' i bâjen te lige njériut? Une te gjéta te trazuar mé
te liqt é si te lik do te te vras.
Perralla na trégon è na vertétòn fjalen qe thémi :
Kush perzihét mé krundé é haan pullat!
37.
LUÂNI É GJARPENI
Nje hére te gjitha shtâzet, ne mal é ne fushe, gjen-
déshin ne tundjé te madhé. Luâni, mbréti i tyné,
bânté dasme é perandaj te gjitha lypséj te ndodhéshin
atjè, é keshtù po bânéshin gati t' i siéllnin kanisgé
mbrétit. Édhè gjarpeni mori ne goje nje trândafill te
bukur, é vaté édhè ai ne dasme t' i a jipté dhânderrit.
Kur te gjitha kafshet u-mblodhen, nisen te dilnin
uje nga nje mé radhe perpara luânit é t' i falnin dhu-
ratat. Luâni i mirrté mé te kenaqun dhé u thoshté te
rrinin mé radhe. Mâ se fundi, duké u-héqun barkazi,
u-aferua édhè gjarpeni mé trândefillin é bukur ne
goje. Po luâni, kur é pau, i foli per se largu é i tha:
Âsht kot te lodhésh é te mundonésh, o gjarpen, te
vinsh prane méjé, sé nuke te gasinj; uga te gjitha
per 'ta, é u bân édhè te mira njéresvét. Si s' te vjén
kéq per mua ?
Bujku i u-pergjéq: N' âsht é vertéte ge jé kafshe
é urte dhé u bân te mira njéresvét, ç' kerkové qe u-
perziévé mé zoqt qe haan faren é ares ? Psé nuke
ndenjé afer péllargevét te tjére, te cilet mé te vertéte
s' i bâjen te lige njériut? Une te gjéta te trazuar mé
te liqt é si te lik do te te vras.
Perralla na trégon è na vertétòn fjalen qe thémi :
Kush perzihét mé krundé é haan pullat!
37.
LUÂNI É GJARPENI
Nje hére te gjitha shtâzet, ne mal é ne fushe, gjen-
déshin ne tundjé te madhé. Luâni, mbréti i tyné,
bânté dasme é perandaj te gjitha lypséj te ndodhéshin
atjè, é keshtù po bânéshin gati t' i siéllnin kanisgé
mbrétit. Édhè gjarpeni mori ne goje nje trândafill te
bukur, é vaté édhè ai ne dasme t' i a jipté dhânderrit.
Kur te gjitha kafshet u-mblodhen, nisen te dilnin
uje nga nje mé radhe perpara luânit é t' i falnin dhu-
ratat. Luâni i mirrté mé te kenaqun dhé u thoshté te
rrinin mé radhe. Mâ se fundi, duké u-héqun barkazi,
u-aferua édhè gjarpeni mé trândefillin é bukur ne
goje. Po luâni, kur é pau, i foli per se largu é i tha:
Âsht kot te lodhésh é te mundonésh, o gjarpen, te
vinsh prane méjé, sé nuke te gasinj; uga te gjitha
48
katshet i prés mé gezim dhonetiet, po nga ti s' dua
gjâ. Ik, hiq-u shpéjt ketèj, i deshirofsha kanisqét é
tua; mé ty nuke dua migesie !
Perralla na trégon qe mos te présim kurre te mira
nga njériu i lik.
TE KORRAT
Moti, si é dijem, dahét ne katre stine ge jane:
prentvéra, véra a te korrat, vjeshta é dimmi.
Ne te korra, ditet jane te gjata, nétet te shkurtuna
dhé bân vape é madhé sa mâ s' duronét. Diélli rrin
shume ore nde giéll: lén shum hérét é pérendon shum
vone. Te gjitha shkelqéjen é leshojen rrézé; quelli,
malet, tushat, pyjét, arat, déti.
Ne mengjès dhéu ka nje çike vése, zoqt kendojen,
lulét é flétet é bimevét jane te gjélbera; po, sa mâ
ngrihét diélli lart, age ma shum shtonét te uxéhtit.
Kur zen vape ne mést te dites, zoqt tshihen ndeper
gardhinjé dhé s' udihén, vétem gjengalla s' pushon.
Nga vapa é madhé flétet é bimevét dukén si te vésh-
kuna, lulét ulin koken, katshet écin mé goje hapte
dhé véne ude burimé, nde perronjé é nde lumenj te
pijen uje é te shuajen étjén.
Édhè njérezit pesojen uga te uxéhtit é djérsijen
kéq, perandaj shihén radhe udhes ne mjésdite. Gjât é
katshet i prés mé gezim dhonetiet, po nga ti s' dua
gjâ. Ik, hiq-u shpéjt ketèj, i deshirofsha kanisqét é
tua; mé ty nuke dua migesie !
Perralla na trégon qe mos te présim kurre te mira
nga njériu i lik.
TE KORRAT
Moti, si é dijem, dahét ne katre stine ge jane:
prentvéra, véra a te korrat, vjeshta é dimmi.
Ne te korra, ditet jane te gjata, nétet te shkurtuna
dhé bân vape é madhé sa mâ s' duronét. Diélli rrin
shume ore nde giéll: lén shum hérét é pérendon shum
vone. Te gjitha shkelqéjen é leshojen rrézé; quelli,
malet, tushat, pyjét, arat, déti.
Ne mengjès dhéu ka nje çike vése, zoqt kendojen,
lulét é flétet é bimevét jane te gjélbera; po, sa mâ
ngrihét diélli lart, age ma shum shtonét te uxéhtit.
Kur zen vape ne mést te dites, zoqt tshihen ndeper
gardhinjé dhé s' udihén, vétem gjengalla s' pushon.
Nga vapa é madhé flétet é bimevét dukén si te vésh-
kuna, lulét ulin koken, katshet écin mé goje hapte
dhé véne ude burimé, nde perronjé é nde lumenj te
pijen uje é te shuajen étjén.
Édhè njérezit pesojen uga te uxéhtit é djérsijen
kéq, perandaj shihén radhe udhes ne mjésdite. Gjât é
49
gjalla, ne kohe te vapes se madhé, s' tundén uga
hijét ku rrijen é bâjen meris é prehén.
Kur zen é ngrysét, vapa é madhé shkon, zoqt dalin
nga férrat, fluturojen dége me dége é kendojen kânge
t' âmbela. Flétet é bimevét çélén prape, lulét ngrejen
koken, katshet çohén uga hijét é dalin fushes é malit
per te kullotum. Édhè njérezit dalin shtepié, udhet
mbushén mé ujéres qe barésin anes se lumit a anes se
détit ; ca bâjen édhè not.
Diélli dal'é uga dale bié prapa malit, pra érrét é vâan
é dukén hyjt ne qiell! jane kaqe shume sa s' mundét
njéri t' i numeronje. Nga disa hére pas uje çiké del
nga mali édhê hâna, é cila mé driten é 'saj te bardhe
sdrite dhéun, malét, brigjét, fushat, détin, te gjitha.
Ne te korrat, pyjét i kane drunjet é véshune mé
fléte te gjélbera; grykat é malit é buzet é lamit jane
te mbuluamé mé driza é mé bar te ujome; fusha mérr
nje ugjyre ari niga grunenat qe jane pjékune é duan
korre.
Venéshtat jane te ngarkuamé mé rrush, ge pak
zen é piqén; pemet jane plot mé kumbulla, mé piéshka
molla, fiq, ftonj, shéga, é dardha.
Korresit nen rrézét é diéllit ge i pervelojen, korrin
• duké kenduar, grunin, élbin, tershânen ; présin kallinjt
mé drapen, i lidhin duaj, i sjéllin ne lâme. Aty, prape
mé kânge é mé vallé, shijen grunin, é shoshin, mbu-
shin thaset é é dergojen ne mulli a ne shtepie.
Pastaj dalin fushes, mblédhin sâne é kashte per ne
dimen, vaditin, aret a prashitin kopshtinjét.
4
gjalla, ne kohe te vapes se madhé, s' tundén uga
hijét ku rrijen é bâjen meris é prehén.
Kur zen é ngrysét, vapa é madhé shkon, zoqt dalin
nga férrat, fluturojen dége me dége é kendojen kânge
t' âmbela. Flétet é bimevét çélén prape, lulét ngrejen
koken, katshet çohén uga hijét é dalin fushes é malit
per te kullotum. Édhè njérezit dalin shtepié, udhet
mbushén mé ujéres qe barésin anes se lumit a anes se
détit ; ca bâjen édhè not.
Diélli dal'é uga dale bié prapa malit, pra érrét é vâan
é dukén hyjt ne qiell! jane kaqe shume sa s' mundét
njéri t' i numeronje. Nga disa hére pas uje çiké del
nga mali édhê hâna, é cila mé driten é 'saj te bardhe
sdrite dhéun, malét, brigjét, fushat, détin, te gjitha.
Ne te korrat, pyjét i kane drunjet é véshune mé
fléte te gjélbera; grykat é malit é buzet é lamit jane
te mbuluamé mé driza é mé bar te ujome; fusha mérr
nje ugjyre ari niga grunenat qe jane pjékune é duan
korre.
Venéshtat jane te ngarkuamé mé rrush, ge pak
zen é piqén; pemet jane plot mé kumbulla, mé piéshka
molla, fiq, ftonj, shéga, é dardha.
Korresit nen rrézét é diéllit ge i pervelojen, korrin
• duké kenduar, grunin, élbin, tershânen ; présin kallinjt
mé drapen, i lidhin duaj, i sjéllin ne lâme. Aty, prape
mé kânge é mé vallé, shijen grunin, é shoshin, mbu-
shin thaset é é dergojen ne mulli a ne shtepie.
Pastaj dalin fushes, mblédhin sâne é kashte per ne
dimen, vaditin, aret a prashitin kopshtinjét.
4
-50
Barinjt duké i a thâne kânges é duké i râne fyéllit:
kullotin bagetien livadhévét a po anes se malit.
Gjahtaret dalin plot mé gas per gjah, é édhè déta--
ret ngarkojen lundrat é aniat mé grune, mé peme a
mé gjâ tjatre é çajen détin.
Djémet é çupat é vogla kethéhén se jashtmi duké
kenduar é plot mé lulé ne duar é ne kryé.
Ne kohen é te korravét te gjitha sa jane mbi dhé géshin.
é jane plot mé gezim.
Nje kandil kishté shum vaj é bânté mjaft drite ;
per ketê zuni te mburréj é te lavduronéj duké thâne:
Pa shihnisi shkelgénj! Kandil jam une, a po hyll i
giéllit ge ndrite si diéll ? Sa me vjén kéq qe ndodhém
mbi kete truvéze é s' jam ne giéll qe l' i bânj drite
gjithe botes!... Po, ték po thoshté keto fjale, fryni nje
çike ére dhé é shoi te mjérin ate çast.
Ahéré i Zoti i shtepies, qe mé hidhenim te math i
kîshtè ndegjuar te mburrmét é kandilit, i ugas per t' a
ndézun prape é i tha: Tashti te ndéza édhê nje hére,
po véshtro é mbyll gojen é pushò te mburrésh mâ.
Drita é hyjvét nuke shuhét kurre, po kejo é jotja, kage.
é dobte âsht, sa uje fryme ére é shojti m' ate çast; é
keto fiale t' i késh gjithenje ne ment é te pushonsh !
Barinjt duké i a thâne kânges é duké i râne fyéllit:
kullotin bagetien livadhévét a po anes se malit.
Gjahtaret dalin plot mé gas per gjah, é édhè déta--
ret ngarkojen lundrat é aniat mé grune, mé peme a
mé gjâ tjatre é çajen détin.
Djémet é çupat é vogla kethéhén se jashtmi duké
kenduar é plot mé lulé ne duar é ne kryé.
Ne kohen é te korravét te gjitha sa jane mbi dhé géshin.
é jane plot mé gezim.
Nje kandil kishté shum vaj é bânté mjaft drite ;
per ketê zuni te mburréj é te lavduronéj duké thâne:
Pa shihnisi shkelgénj! Kandil jam une, a po hyll i
giéllit ge ndrite si diéll ? Sa me vjén kéq qe ndodhém
mbi kete truvéze é s' jam ne giéll qe l' i bânj drite
gjithe botes!... Po, ték po thoshté keto fjale, fryni nje
çike ére dhé é shoi te mjérin ate çast.
Ahéré i Zoti i shtepies, qe mé hidhenim te math i
kîshtè ndegjuar te mburrmét é kandilit, i ugas per t' a
ndézun prape é i tha: Tashti te ndéza édhê nje hére,
po véshtro é mbyll gojen é pushò te mburrésh mâ.
Drita é hyjvét nuke shuhét kurre, po kejo é jotja, kage.
é dobte âsht, sa uje fryme ére é shojti m' ate çast; é
keto fiale t' i késh gjithenje ne ment é te pushonsh !
Perralla na trégon sé nuke âsht mire te mburrémi
é te lavdohémi.
40.
KORBI É DHÉLPENA
Nje hére nde uje kohe nje korp kish viédhun nje
cope mish ; si é mori ne goje, tuturoi mbi nje drû te
nalte é atjé po rrinté é po é hanté.
Per fat te kéq te tij, uje dhélpene vinté rrotulle
aty afer é cila, si pau mishin ge kishté korbi zuni t' i
a kishté cmire ; po qysh t'i a rrembénté? Korbi ishté
majé drunit, dhélpena s' kish krahe ge te fluturonté !...
Po, m' atê, u-kujtua sékishté ndegjuar ne végjelie sé
korbi ishté i trashe, dhé i pelgénin lajkat. Vajti pra
ne drû, ugriti koken dhé mé nga-dalé nisi t' i flisté
korbit: «Mire dita, o zot i math! Qysh me jé ? Kam
shume dite ge s'te shoh ! Beso-me sé ne kete jéte s' ké
mik tiater si mua, askush s'te don sa une. Po si mos
mé te dashun? Ké kage te mira ne véhté ! Shtati i yt
âsht i math, pendet te zéza é te bukura, gusha, krahet,
kâmbet, bîshti jane shum mâ te mira nga te zoqvét é
tjére. Pastaj fluturon kage mire sa as shqiponja as tjatre
s' ť' aferonét dot! Vétem zânin s' t' a kam ndegjuar, po
ne gotte sé ké édhé zâ te mire atehéré ti mé te ver-
téte do te bânésh mbréti i zoqvet.»
Korbi per te paren hére i ndegjoi te gjitha atò
levdata dhé u-gezua téper sé pandéhté sé dhélpena i
é te lavdohémi.
40.
KORBI É DHÉLPENA
Nje hére nde uje kohe nje korp kish viédhun nje
cope mish ; si é mori ne goje, tuturoi mbi nje drû te
nalte é atjé po rrinté é po é hanté.
Per fat te kéq te tij, uje dhélpene vinté rrotulle
aty afer é cila, si pau mishin ge kishté korbi zuni t' i
a kishté cmire ; po qysh t'i a rrembénté? Korbi ishté
majé drunit, dhélpena s' kish krahe ge te fluturonté !...
Po, m' atê, u-kujtua sékishté ndegjuar ne végjelie sé
korbi ishté i trashe, dhé i pelgénin lajkat. Vajti pra
ne drû, ugriti koken dhé mé nga-dalé nisi t' i flisté
korbit: «Mire dita, o zot i math! Qysh me jé ? Kam
shume dite ge s'te shoh ! Beso-me sé ne kete jéte s' ké
mik tiater si mua, askush s'te don sa une. Po si mos
mé te dashun? Ké kage te mira ne véhté ! Shtati i yt
âsht i math, pendet te zéza é te bukura, gusha, krahet,
kâmbet, bîshti jane shum mâ te mira nga te zoqvét é
tjére. Pastaj fluturon kage mire sa as shqiponja as tjatre
s' ť' aferonét dot! Vétem zânin s' t' a kam ndegjuar, po
ne gotte sé ké édhé zâ te mire atehéré ti mé te ver-
téte do te bânésh mbréti i zoqvet.»
Korbi per te paren hére i ndegjoi te gjitha atò
levdata dhé u-gezua téper sé pandéhté sé dhélpena i
02
a tha mé te dréjte, dhé zuni te shprésouté qe te bâhéj
mbréti i shpêzavét. È, per t' i dhâne proven dhélpe-
nes, qe ai kish édhè zâ te bukur, hapi gojen é thirri
dye hére: kra, kra! Po, mjérisht, sa hapi gojen te
therristé, i ra copa é mishit per dhé. Dhélpena, qe po
é pristé mé goje hapune, é rrembéu mé vrap dhé é
hângri duké géshun.
Korbi é pau é i érdhi shum kéq, édhè i tha dhél-
penes sé nuke pandéhté qe do t' a genjénté é t' i mirté
mishin nga goja; po dhélpena i u-pergjéq :
«O miku i dashun, per te rrojtun mire ne kete jéte,
duhét te kémi ment shum, te njohim véhtén t one, te
mos jémi kokelehte é te mos bésojem te gjitha sa na
thone bota; atà, qe te ngjajen ty, é pesojen si ti é
mâ kéq !»
UJKU Ê LUÂNI
Ishté ne pérendim te diéllit é uje ujk écenté fushes
pash ne pash; hiéja é tij dukéj fort é madhé, psé, si ne
te léme si ne te pérenduar te diéllit, te gjitha gjânat
é leshojen hién é madhé.
Ojku, duké pamun hién é véte, u-çudit é pandéhu
sé mé te vertéte ishté aq' i math ; pra zuni te mburréj
dhé te thoshté: «S' ka shtâze mâ te madhé sé une ;
pa shihni atjè hién t' imé, âsht njeqint kute é gjate !
Ç' âsht luâni perpara méjé?... Ah ! te me dilté nashti
a tha mé te dréjte, dhé zuni te shprésouté qe te bâhéj
mbréti i shpêzavét. È, per t' i dhâne proven dhélpe-
nes, qe ai kish édhè zâ te bukur, hapi gojen é thirri
dye hére: kra, kra! Po, mjérisht, sa hapi gojen te
therristé, i ra copa é mishit per dhé. Dhélpena, qe po
é pristé mé goje hapune, é rrembéu mé vrap dhé é
hângri duké géshun.
Korbi é pau é i érdhi shum kéq, édhè i tha dhél-
penes sé nuke pandéhté qe do t' a genjénté é t' i mirté
mishin nga goja; po dhélpena i u-pergjéq :
«O miku i dashun, per te rrojtun mire ne kete jéte,
duhét te kémi ment shum, te njohim véhtén t one, te
mos jémi kokelehte é te mos bésojem te gjitha sa na
thone bota; atà, qe te ngjajen ty, é pesojen si ti é
mâ kéq !»
UJKU Ê LUÂNI
Ishté ne pérendim te diéllit é uje ujk écenté fushes
pash ne pash; hiéja é tij dukéj fort é madhé, psé, si ne
te léme si ne te pérenduar te diéllit, te gjitha gjânat
é leshojen hién é madhé.
Ojku, duké pamun hién é véte, u-çudit é pandéhu
sé mé te vertéte ishté aq' i math ; pra zuni te mburréj
dhé te thoshté: «S' ka shtâze mâ te madhé sé une ;
pa shihni atjè hién t' imé, âsht njeqint kute é gjate !
Ç' âsht luâni perpara méjé?... Ah ! te me dilté nashti
perpara, do t' a bânja cop'é cope, dhé une do te mbé-
tésha mbréti i kafshevét !»
Po nuke kish mbaruar akoma fjale, kur i dolli
luâni perpara. Ujku, mbassi u-mburr, nuke u-tshéh,
por i u-hoth siper duké pandéhun sé do t' a çanté
luânin é do t' a bânté katre cope; po luâni é rrembéu
te mjérin mé dhâmbe é me çépouj, é plasi per dhé
é é la ne vent te ngordhun.
Perralla na trégon te mos madheshtolémi é te mos
mburrémi, sé do t' a pesojem kéq.
GJÉLAT
Dy gjela po hahéshin uje hére é po pergjaknin
shoqi- shoqin: rrahéshin mé krahe, mé sqép é mé
kethétra te kâmbevét. Shum u-munden gjér sa njéni é
mposhti tjatrin é é vuni ne t' ikun. I munduni vajti
mé kryé unjun, u-mbloth ue pléh te vt édhè aty po
rrinté urtisht. Po mundesi, duké u-mburrun, fluturoi
mbi uje mur te larte édhè i a nisi kânges. Duké ken-
duar mburréj é thoshté: «A me shihni? une jam qe
é munda tjatrin sa qe do te tshihét sa hére te me
shohe! S' ka tjater kendés si une, te gjithe i mundinj
é, kuj t' i a mbauje, lé te vinje te matémi; une s' i
trembém kuj!»
Keshtù po flisté gjéli madheshtor, kur nje shipé
é madhé u-duk ne qiéll mbi rêe; kerkonté gjâ per
tésha mbréti i kafshevét !»
Po nuke kish mbaruar akoma fjale, kur i dolli
luâni perpara. Ujku, mbassi u-mburr, nuke u-tshéh,
por i u-hoth siper duké pandéhun sé do t' a çanté
luânin é do t' a bânté katre cope; po luâni é rrembéu
te mjérin mé dhâmbe é me çépouj, é plasi per dhé
é é la ne vent te ngordhun.
Perralla na trégon te mos madheshtolémi é te mos
mburrémi, sé do t' a pesojem kéq.
GJÉLAT
Dy gjela po hahéshin uje hére é po pergjaknin
shoqi- shoqin: rrahéshin mé krahe, mé sqép é mé
kethétra te kâmbevét. Shum u-munden gjér sa njéni é
mposhti tjatrin é é vuni ne t' ikun. I munduni vajti
mé kryé unjun, u-mbloth ue pléh te vt édhè aty po
rrinté urtisht. Po mundesi, duké u-mburrun, fluturoi
mbi uje mur te larte édhè i a nisi kânges. Duké ken-
duar mburréj é thoshté: «A me shihni? une jam qe
é munda tjatrin sa qe do te tshihét sa hére te me
shohe! S' ka tjater kendés si une, te gjithe i mundinj
é, kuj t' i a mbauje, lé te vinje te matémi; une s' i
trembém kuj!»
Keshtù po flisté gjéli madheshtor, kur nje shipé
é madhé u-duk ne qiéll mbi rêe; kerkonté gjâ per
- 54
te rrembyér, sé kish unie te madhé. Per tat te kéq te
tij, pau gélin majé murit, ra mbi tê si rrufée é rembéu
me kethétra dhé u-ngjit mé tê perpéte.
Edhè kejo pralle na meson sé Pérendia atà, qe
mburrén, i prishe.
43.
KALLINJT É GRUNIT
Nje dite uje pendar mori per doré djalin é vogel
é dolli aravét te shihté a u-poqen grumenat. Si po vé-
shtronin andèj é ketèj, djali i tha: Psé ca kallinj é
mbajen koken unjun é ca te ngritune perpjete? Dukét
ge ketà te dytet jane te mire, é atà tjéret te véshkune.
I ati korri ca kallinj, i a trégoi djalit é i tha; pa
shih ketù, bir-o; atà kallinjt mé koke t' unjune jane
te léhte é per ketê mbajen koken lart.
Ashtu édhè njérezit kryélarte jane madheshtore,
po te pament; kokunjunit jane plot mé urtie. Fjala
é vjétre thote : ku udegjon shum gershia, mér shporte
te vogle!
VJÉSHTA
Ne vjéshte ditet nisin te shkurtonén é nétet bâhén
te gjata. Vapa é véres zen é pakesohét, éra fryn mâ é
te rrembyér, sé kish unie te madhé. Per tat te kéq te
tij, pau gélin majé murit, ra mbi tê si rrufée é rembéu
me kethétra dhé u-ngjit mé tê perpéte.
Edhè kejo pralle na meson sé Pérendia atà, qe
mburrén, i prishe.
43.
KALLINJT É GRUNIT
Nje dite uje pendar mori per doré djalin é vogel
é dolli aravét te shihté a u-poqen grumenat. Si po vé-
shtronin andèj é ketèj, djali i tha: Psé ca kallinj é
mbajen koken unjun é ca te ngritune perpjete? Dukét
ge ketà te dytet jane te mire, é atà tjéret te véshkune.
I ati korri ca kallinj, i a trégoi djalit é i tha; pa
shih ketù, bir-o; atà kallinjt mé koke t' unjune jane
te léhte é per ketê mbajen koken lart.
Ashtu édhè njérezit kryélarte jane madheshtore,
po te pament; kokunjunit jane plot mé urtie. Fjala
é vjétre thote : ku udegjon shum gershia, mér shporte
te vogle!
VJÉSHTA
Ne vjéshte ditet nisin te shkurtonén é nétet bâhén
te gjata. Vapa é véres zen é pakesohét, éra fryn mâ é
forte. Ne mengjès é mbrâmanét bié miégulle, é ajri
ftohét sa mâ fort ditet shkurtonén.
Ne hyrjé te vjéshtes flétet é drunjevét é lulét é
tushes mbahén akoma. Malét, fushat, livadhét kane
bar te njome, venéshtat jane plot mé rrush, dégat é
pemevét plot mé molla, mé ftonj, mé pjéshka, mé fiq,
mé arra. Bagetia kullosin fushavét, zogt kendojen
âmbel gardhinjévét é drizavét.
Po dale nga dale te gjitha zâan é véshkén ; lulét
humbasin é shdukén, é flétet svérdhén é nisin te bién
dite per dite mâ téper: uje çike ére te frynje, i tunde
nga déget é i héth per dhé. Pemet zâan é pakesohén é
ne funt mbarohén faré; ca nga to i mblédhin njére-
zit é i ruajen per t' i ngrâne ne dimen. Venéshtat s'
kane mâ as rrush as fléte.
Bylbyli, dallendyshja, thellânza é shume zoq te
tjére, qe kendojen, zâan é ikin dal è nga dale, é ca
tshihen : lâan shkrét pyjét é livadhét é véne ne vendé te
ngrohta; é kânget é âmbela te 'tyné nuk' i ndegjojem
mã. Gjingalla pushon. Nga do ge te kethénje njériu
syt, nuke shéh jéte é gjallesie; pemet é drunjet jane te
çvéshune, pafléte é pa lulé; arat te korruna é pa grune
livadhét pa bar, venéshtat te vjéluna; Zogt ikin, mi-
zaket fshihen. Ne vére te gjitha ishin te gjalla, ne te
korrat te gjitha tundéshin, tani ne vjéshte gétesie é
madhé é mbulon gjithe token. Gjithesia bié ne gjume
te mprehét, te marre fuqie te réé, te bâhét gati per t'
u-sgjuar perseri ne prentvére é shlodhune é é ushqyémé.
Ne kohe te vjéshtes njè djale i vogel pau uje hére
nje molle pa fléte dhé zuni é tha: «O molle é shkréte
ftohét sa mâ fort ditet shkurtonén.
Ne hyrjé te vjéshtes flétet é drunjevét é lulét é
tushes mbahén akoma. Malét, fushat, livadhét kane
bar te njome, venéshtat jane plot mé rrush, dégat é
pemevét plot mé molla, mé ftonj, mé pjéshka, mé fiq,
mé arra. Bagetia kullosin fushavét, zogt kendojen
âmbel gardhinjévét é drizavét.
Po dale nga dale te gjitha zâan é véshkén ; lulét
humbasin é shdukén, é flétet svérdhén é nisin te bién
dite per dite mâ téper: uje çike ére te frynje, i tunde
nga déget é i héth per dhé. Pemet zâan é pakesohén é
ne funt mbarohén faré; ca nga to i mblédhin njére-
zit é i ruajen per t' i ngrâne ne dimen. Venéshtat s'
kane mâ as rrush as fléte.
Bylbyli, dallendyshja, thellânza é shume zoq te
tjére, qe kendojen, zâan é ikin dal è nga dale, é ca
tshihen : lâan shkrét pyjét é livadhét é véne ne vendé te
ngrohta; é kânget é âmbela te 'tyné nuk' i ndegjojem
mã. Gjingalla pushon. Nga do ge te kethénje njériu
syt, nuke shéh jéte é gjallesie; pemet é drunjet jane te
çvéshune, pafléte é pa lulé; arat te korruna é pa grune
livadhét pa bar, venéshtat te vjéluna; Zogt ikin, mi-
zaket fshihen. Ne vére te gjitha ishin te gjalla, ne te
korrat te gjitha tundéshin, tani ne vjéshte gétesie é
madhé é mbulon gjithe token. Gjithesia bié ne gjume
te mprehét, te marre fuqie te réé, te bâhét gati per t'
u-sgjuar perseri ne prentvére é shlodhune é é ushqyémé.
Ne kohe te vjéshtes njè djale i vogel pau uje hére
nje molle pa fléte dhé zuni é tha: «O molle é shkréte
06
sa kéq me vjén gete shoh lakuriq pa fléte: sa shpéjt:
• u-plaké ! ftétet te raan é mbété faré é çvéshune. Po
mos u-hélmô fort, o molla é imé; plégesia é joté do te
shkonje shum shpéjt, é Pérendia nuke do te lâne te
çvéshune. Pas dimenit vjén prentvéra é atehéré do te
t' ape fléte te gjélbena é lulé te bukura; pra mos u-
hélmò !»
45.
OENI BÊSNIK
Nje grua é rée, te ciles i kishté vdékun burri, kish
nje cope are qe é punonté é mjéra, véte, é mé sa.
KELSTDEL
nxiérté nga ajò ushqénté véhtén é djalin é vogel, te-
cilin e donté fort. Kur vénté n' are, linté toshnjén ne-
diép, i linté afer genin, mbyllté déren é shtepies dhé-
sa kéq me vjén gete shoh lakuriq pa fléte: sa shpéjt:
• u-plaké ! ftétet te raan é mbété faré é çvéshune. Po
mos u-hélmô fort, o molla é imé; plégesia é joté do te
shkonje shum shpéjt, é Pérendia nuke do te lâne te
çvéshune. Pas dimenit vjén prentvéra é atehéré do te
t' ape fléte te gjélbena é lulé te bukura; pra mos u-
hélmò !»
45.
OENI BÊSNIK
Nje grua é rée, te ciles i kishté vdékun burri, kish
nje cope are qe é punonté é mjéra, véte, é mé sa.
KELSTDEL
nxiérté nga ajò ushqénté véhtén é djalin é vogel, te-
cilin e donté fort. Kur vénté n' are, linté toshnjén ne-
diép, i linté afer genin, mbyllté déren é shtepies dhé-
57
ikté. Qeni i ruanté foshujén mé kujdès te math ; kurre-
s' largonéj andèj gjér sa kethénéj é âma.
Nje dite kur iku é âma é vajti ne pune, dolli
nga nje vere gjarpeni i math, i cili i u-gas djépit, u-
rrotullua mbi foshnjén, é po bâhéj gati t' a shtrengon-
té é t' a mbysté. Qéni é pau gjarpenin, i u-hoth per-
siper, é zuni nga ngryka dhé é ngordhi; po mjérisht,
djépi u-kethyé permbys dhé mbulloi foshnjén dhé
gjarpenin.
Pas nje çiké é âma u-kethyé nga ara, hapi déren
é hyni mbrenda, po mbéti é mjéra si é mahnitun, kur
pau djépin permbys é genin mé gojen plot mé gjak.
Ah ! i tha genit: Une te lashe te m' a ruansh foshnjén
é ti m' a mbyté! Do te vras édhè une ty, é, duké
thâne keshtù, rroku nje shkop é zuni t' a rrihté genin
kéq fort. Po m' ate çast foshnja u-sgjua é nisi te ganté;
la pra shkopin, ngriti djépin dhé gjéti djalin shendosh
é mire é afer 'tij gjarpenin é ngordhun. É kupetoi
atehéré si kishté gene puna; i u-fal Zotit ge i shpetoi
djalin, é zuni é perkedhéltè genin ge i a kishté
mprojtun nga gjarpeni. Ç' ate dite é déshi é é shekoi
genin édhè mâ fort.
Nje gen i dashun é bésnik âsht si uje mik i mire.
46.
SHIU
Nje trégetar kethénéj majé kalit nga tregu; ne
vithé te kalit kishté varun trasten mé te holla. Udhes
ikté. Qeni i ruanté foshujén mé kujdès te math ; kurre-
s' largonéj andèj gjér sa kethénéj é âma.
Nje dite kur iku é âma é vajti ne pune, dolli
nga nje vere gjarpeni i math, i cili i u-gas djépit, u-
rrotullua mbi foshnjén, é po bâhéj gati t' a shtrengon-
té é t' a mbysté. Qéni é pau gjarpenin, i u-hoth per-
siper, é zuni nga ngryka dhé é ngordhi; po mjérisht,
djépi u-kethyé permbys dhé mbulloi foshnjén dhé
gjarpenin.
Pas nje çiké é âma u-kethyé nga ara, hapi déren
é hyni mbrenda, po mbéti é mjéra si é mahnitun, kur
pau djépin permbys é genin mé gojen plot mé gjak.
Ah ! i tha genit: Une te lashe te m' a ruansh foshnjén
é ti m' a mbyté! Do te vras édhè une ty, é, duké
thâne keshtù, rroku nje shkop é zuni t' a rrihté genin
kéq fort. Po m' ate çast foshnja u-sgjua é nisi te ganté;
la pra shkopin, ngriti djépin dhé gjéti djalin shendosh
é mire é afer 'tij gjarpenin é ngordhun. É kupetoi
atehéré si kishté gene puna; i u-fal Zotit ge i shpetoi
djalin, é zuni é perkedhéltè genin ge i a kishté
mprojtun nga gjarpeni. Ç' ate dite é déshi é é shekoi
genin édhè mâ fort.
Nje gen i dashun é bésnik âsht si uje mik i mire.
46.
SHIU
Nje trégetar kethénéj majé kalit nga tregu; ne
vithé te kalit kishté varun trasten mé te holla. Udhes
58
é zuni nje shi i kéq dhé é lagu, é trégetari u-hidhenua
fort kundre kohes se lige. Ték po shkonté udhes, hyni
nde uje pyll te dendun; por atje gjéti tshehun nje
njéri te lik, i cili, duké i thirre: gendrò! i kethéu
pushken per t' a gelluar. Trégetari nuke u-ndal, dhé
kusari i-a shkrépi, po pushka nuke mirrté zjarr; baruti
ishté lagun nga shiu ê s' ndizéj.
Trégetari i ra kalit é é leshoi ue vrap, é keshtu
u-largua é shpetoi nga rréziku. Duké i u-falun Zotit,
thoshté véhté mé véhté: Sa i marre ge isha kur u-
hidhenova kundre shiut ge ra é me lagu! Ate shi Pé-
rendia m' a dergoi, psé, sikur te gé giélli i kthjéllet
dhé ajri i palagesine nga shiu, tani do t' isha i vdékun,
é femija kot do te me prisnin ne shtepie. Shiu me
shpetoi jéten é te hollat. Qofte i lavduruar emi i
Zotit! Ai i lumi din sé c' punon, é as te ligat s' na i
dergon per mé na bâmun kéq !
QÉRRÉJA
Nje dite kur po érréj uje plak fshatar kethénéj nga
qytéti ne shtepie. Udha ishté shum é prishune, é
mbushune mé gure é gropa gropa. Plaku s' écenté
shpéjt, po dal' é dale é duké véshtruar mire perdhé.
Kur, gé, arrini uje gérré mé uxitim te math, psé ai, qe
ishté sipri, po i ngisté kuajt mé vrap. As udhen nuke
é dinté mire, psé per héren é pare po vénté n' ate
é zuni nje shi i kéq dhé é lagu, é trégetari u-hidhenua
fort kundre kohes se lige. Ték po shkonté udhes, hyni
nde uje pyll te dendun; por atje gjéti tshehun nje
njéri te lik, i cili, duké i thirre: gendrò! i kethéu
pushken per t' a gelluar. Trégetari nuke u-ndal, dhé
kusari i-a shkrépi, po pushka nuke mirrté zjarr; baruti
ishté lagun nga shiu ê s' ndizéj.
Trégetari i ra kalit é é leshoi ue vrap, é keshtu
u-largua é shpetoi nga rréziku. Duké i u-falun Zotit,
thoshté véhté mé véhté: Sa i marre ge isha kur u-
hidhenova kundre shiut ge ra é me lagu! Ate shi Pé-
rendia m' a dergoi, psé, sikur te gé giélli i kthjéllet
dhé ajri i palagesine nga shiu, tani do t' isha i vdékun,
é femija kot do te me prisnin ne shtepie. Shiu me
shpetoi jéten é te hollat. Qofte i lavduruar emi i
Zotit! Ai i lumi din sé c' punon, é as te ligat s' na i
dergon per mé na bâmun kéq !
QÉRRÉJA
Nje dite kur po érréj uje plak fshatar kethénéj nga
qytéti ne shtepie. Udha ishté shum é prishune, é
mbushune mé gure é gropa gropa. Plaku s' écenté
shpéjt, po dal' é dale é duké véshtruar mire perdhé.
Kur, gé, arrini uje gérré mé uxitim te math, psé ai, qe
ishté sipri, po i ngisté kuajt mé vrap. As udhen nuke
é dinté mire, psé per héren é pare po vénté n' ate
59
qytet; pra, kur pau plakum, é pyéti: A thua do t arrinj
sonté pa érrun ne qytèt ? Plaku i u-pergjéq é i tha:
Ne gofte sé ké per t'écun keshtu shpéjt si é ké nisun,
nuke ké per t' arrijtun kurre; po, ne shkofsh mâ dal'
é dale, udonse pak vone, do te hynsh sonté mbrenda !
Ai ge mbanté gérrén, kur ndegjoi ketô fjale, u-
çudit, géshi mé véhté édhé tha: Ásht i marre plaku
é s' din sé c' flét!... dhé i ngau kuajt édhè mà fort.
Té nésermén ne mengjes plaku po vénté prape ne
qytèt é, si kishté bâmun uj' a uje ore udhe, gjéti ate
ujérı é mbrâmeshem ge nuke kishté arrimun akoma
ne qytèt. Po qysh é gjéti ?-Mos Zot mâ kéq ! Qérréja
ishté permbysune é kishté nje rrote te thyémé. Nga
shpéjtimi é uga vrapi i math é kishté gjétun te mjérin
udhetar ajo é lige. Gjithe naten ishté munduar t'a
ndréqté, po s'i a dilté dot ; ishté vétem é sqépar nuke
kishté. Rrinté pra i shkréti é mendonéj é s' dinté ç' te
bânté.
Plaku, kur é pau ashtû i tha: Nuke te thashe
mbaj-é vrapin, sé vétem duké écun nga dale do t' ar-
-rinjé ne qytèt? Po ti s' me ndegjové dhè è pesové.
qytet; pra, kur pau plakum, é pyéti: A thua do t arrinj
sonté pa érrun ne qytèt ? Plaku i u-pergjéq é i tha:
Ne gofte sé ké per t'écun keshtu shpéjt si é ké nisun,
nuke ké per t' arrijtun kurre; po, ne shkofsh mâ dal'
é dale, udonse pak vone, do te hynsh sonté mbrenda !
Ai ge mbanté gérrén, kur ndegjoi ketô fjale, u-
çudit, géshi mé véhté édhé tha: Ásht i marre plaku
é s' din sé c' flét!... dhé i ngau kuajt édhè mà fort.
Té nésermén ne mengjes plaku po vénté prape ne
qytèt é, si kishté bâmun uj' a uje ore udhe, gjéti ate
ujérı é mbrâmeshem ge nuke kishté arrimun akoma
ne qytèt. Po qysh é gjéti ?-Mos Zot mâ kéq ! Qérréja
ishté permbysune é kishté nje rrote te thyémé. Nga
shpéjtimi é uga vrapi i math é kishté gjétun te mjérin
udhetar ajo é lige. Gjithe naten ishté munduar t'a
ndréqté, po s'i a dilté dot ; ishté vétem é sqépar nuke
kishté. Rrinté pra i shkréti é mendonéj é s' dinté ç' te
bânté.
Plaku, kur é pau ashtû i tha: Nuke te thashe
mbaj-é vrapin, sé vétem duké écun nga dale do t' ar-
-rinjé ne qytèt? Po ti s' me ndegjové dhè è pesové.
60
Keshtù si ti, vuajen te gjithe atà ge uxitojen; ne funt.
te punes mbétén é ngécin pas.
Dal' é uga dale vété njériu lark é shendosh.
48.
FOLÉET É ZOQVET
Tahiri i vogel gjéti nje dite ne garth te kopshtit
nje tolée zogu, è, gjith gas, kercéu ték i ati é i u - lut.
te vénté pas 'tij. J ati é ndegjoi é shkoi bashke mé te
birin gjér té gardhi i kopshtit é pau édhè ai foléen é-
vogle. Tahiri atehéré i tha: Pa shih, tat' o, sa é bute
é sa é léhte âsht kejo folée ! Ka mbrenda trie véze te
vogla; do t'a marr te los mé tê ; ¿' me thua ti? Ah,
o djali i im i dashuni, i u-pergjéq i ati, nuke do te
bânsh farè mire ne qofte sé i mérr ; len-i aty vézet é
vogla é pas ca ditesh do te késh nje gas te math !
Tahiri nuke i ngau; é diten tjatre, kur vajti t' i
shihté, gjéti katre véze. Atehéré rendi perseri ték i ati,
po ky i dha kete porosie: ndegjô ketû, i tha, per pê-
semedhéte dite mos t' afronésh faré té gardhi, pra, si
te shkojen dye javet, do te vémi bashke te shohim
foléen. Tahiri é ndegjoi t' i atin é, si i tha, ashtù bâni.
Pas pêsemedhéte ditesh i ati mori Tahirin dhé
shkuan te dy bashke te shohin foléen. Tahiri ishté
plot gas ne te vajtun, po gezimi i tij gé mâ i math
kur pau mbrenda ne foléet katre zoq te vegjele laku-
riq. Zoqt hapnin gojen é prisnin te hanin, é kur Tahiri
Keshtù si ti, vuajen te gjithe atà ge uxitojen; ne funt.
te punes mbétén é ngécin pas.
Dal' é uga dale vété njériu lark é shendosh.
48.
FOLÉET É ZOQVET
Tahiri i vogel gjéti nje dite ne garth te kopshtit
nje tolée zogu, è, gjith gas, kercéu ték i ati é i u - lut.
te vénté pas 'tij. J ati é ndegjoi é shkoi bashke mé te
birin gjér té gardhi i kopshtit é pau édhè ai foléen é-
vogle. Tahiri atehéré i tha: Pa shih, tat' o, sa é bute
é sa é léhte âsht kejo folée ! Ka mbrenda trie véze te
vogla; do t'a marr te los mé tê ; ¿' me thua ti? Ah,
o djali i im i dashuni, i u-pergjéq i ati, nuke do te
bânsh farè mire ne qofte sé i mérr ; len-i aty vézet é
vogla é pas ca ditesh do te késh nje gas te math !
Tahiri nuke i ngau; é diten tjatre, kur vajti t' i
shihté, gjéti katre véze. Atehéré rendi perseri ték i ati,
po ky i dha kete porosie: ndegjô ketû, i tha, per pê-
semedhéte dite mos t' afronésh faré té gardhi, pra, si
te shkojen dye javet, do te vémi bashke te shohim
foléen. Tahiri é ndegjoi t' i atin é, si i tha, ashtù bâni.
Pas pêsemedhéte ditesh i ati mori Tahirin dhé
shkuan te dy bashke te shohin foléen. Tahiri ishté
plot gas ne te vajtun, po gezimi i tij gé mâ i math
kur pau mbrenda ne foléet katre zoq te vegjele laku-
riq. Zoqt hapnin gojen é prisnin te hanin, é kur Tahiri
61
mé ť' i atin u-larguan pakez, érdhi é âma é 'tyné mé
nje krimp ne goje é u a dha t'a hanin ; atà é muaren
é é hângren. Atehéré i ati tha Tahirit : Sikur te te
kisha lâne t' i mirrujé vézet ate dite kur i pé, nuke do
te kishé tashi kete gezim te math ; ıbaj-é mire ne ment
sé pa durim nuke fitohét gezimi.
Tahiri vénté dite per dite té foléja ngjér sa zoqt
nxuaren pupulat é pendet é fluturuan é iken. Po vjétin
tjater érdhen prape ne garth é bâan prape folée te rée.
Mé kete rrefénje bié mire fjala é vjétre, qe thote :
Kush duron, gezon.
49.
MOLLA É VOGLE
Nje dite djali i vogel véshtronté t' i atin, qe po
ibiéllté ne kopesht nje dége mollé, é, s' po bân atjè
mé ate drûe te vogle? é pyéti t' i atin. Une, tha,
kurre nuke do t' a futuja ne dhé ate drûe te thate, po
do t' a hithuja jashte kopshtit.
I ati i u-pergjèq: Valle é ujéh ti kete drûe te
vogle qe po tlet ashtù per 'tê?
E ujoh mire, tha djali; ja, âsht uje cope drûe
é thate, é jo gjâ tjatre! -
«Ashtù te dukét se jashtmi, i tha plaku, po s' é din
sé ç' ka mbrenda. Kejò dége é vogle munt te bâhét
nje dite drû i math, plot mé fléte é mé lulé é i ngar-
mé ť' i atin u-larguan pakez, érdhi é âma é 'tyné mé
nje krimp ne goje é u a dha t'a hanin ; atà é muaren
é é hângren. Atehéré i ati tha Tahirit : Sikur te te
kisha lâne t' i mirrujé vézet ate dite kur i pé, nuke do
te kishé tashi kete gezim te math ; ıbaj-é mire ne ment
sé pa durim nuke fitohét gezimi.
Tahiri vénté dite per dite té foléja ngjér sa zoqt
nxuaren pupulat é pendet é fluturuan é iken. Po vjétin
tjater érdhen prape ne garth é bâan prape folée te rée.
Mé kete rrefénje bié mire fjala é vjétre, qe thote :
Kush duron, gezon.
49.
MOLLA É VOGLE
Nje dite djali i vogel véshtronté t' i atin, qe po
ibiéllté ne kopesht nje dége mollé, é, s' po bân atjè
mé ate drûe te vogle? é pyéti t' i atin. Une, tha,
kurre nuke do t' a futuja ne dhé ate drûe te thate, po
do t' a hithuja jashte kopshtit.
I ati i u-pergjèq: Valle é ujéh ti kete drûe te
vogle qe po tlet ashtù per 'tê?
E ujoh mire, tha djali; ja, âsht uje cope drûe
é thate, é jo gjâ tjatre! -
«Ashtù te dukét se jashtmi, i tha plaku, po s' é din
sé ç' ka mbrenda. Kejò dége é vogle munt te bâhét
nje dite drû i math, plot mé fléte é mé lulé é i ngar-
kuam mé molla te kugé é t' âmbela, te cilat te vinsh
ti, t' i mblédhish é t' i hash. Si âsht sot nuke shéh
gjâ mbi tê, sé po flen akoma, po kur te sgjohét, ate-
héré ké mé pamun sé c' munt te bâhét nga kejò dége
é vogle».
Pas ca ditesh djali i vogel pau perseri t'i atin ge
érdhi prane drunit te vogel é mundonéj te ngulté ne
toke per rréth 'tij drûe te tjéra qe t' a lithté mé 'to.
Psé é lidhe ashtù? é pyéti prape djali; nuke é
shéh qe é qarkové é é bâné rrop?
«Mos u-uxitô ne fjale, i u-pergjéq i ati ; une po é
lidhinj te mos é thyénje a te mos é shtrembenonje
éra.» É duké thâne keshtù, shkéli token mé kâmbe
per rréth, é thuri mé gjemba qe mos t' a ngisnin
kafshet, é vaditi é iku é é la.
Vjétin tjater, kur érdhi prentvéra, i ati é mori djalin
per doré dhé é shpuni prane drunît, qe kish mbjélle.
Djali pau fléte dhé déga te njoma é u-çudit; déga é
thate ishté bâmun drû i vogle. Djali é véshtronté, po
s' thoshté gjâ, çuditéj vétem. I ati atehéré préu nje
đége uje drû tjater, é i préu mé thike majén édhè
asaj pemes se vogle qe kishté mbjélle. Kur é pau
djali t' i pristé majén tha. «Oh! vaté gjith mundimi
dâm, humbi pa pune! › I ati géshi; pastaj futi pipthin,
qe préu nga pema é madhé, mbi majén é çamé te se
vogles, é lidhi mire é mire mé levéré, é zuni t' i tho-
shté djalit : Gjithenje uxitové, bir-o, ne te menduar é
ne te folun; po t' ishté kejò pema é vogle ne pyll, do
te rritéj é shtrembte é é égre é kurre s' do te bânté
molla; por une é lidha é é ndiha te rritét é dréjte, é
ti, t' i mblédhish é t' i hash. Si âsht sot nuke shéh
gjâ mbi tê, sé po flen akoma, po kur te sgjohét, ate-
héré ké mé pamun sé c' munt te bâhét nga kejò dége
é vogle».
Pas ca ditesh djali i vogel pau perseri t'i atin ge
érdhi prane drunit te vogel é mundonéj te ngulté ne
toke per rréth 'tij drûe te tjéra qe t' a lithté mé 'to.
Psé é lidhe ashtù? é pyéti prape djali; nuke é
shéh qe é qarkové é é bâné rrop?
«Mos u-uxitô ne fjale, i u-pergjéq i ati ; une po é
lidhinj te mos é thyénje a te mos é shtrembenonje
éra.» É duké thâne keshtù, shkéli token mé kâmbe
per rréth, é thuri mé gjemba qe mos t' a ngisnin
kafshet, é vaditi é iku é é la.
Vjétin tjater, kur érdhi prentvéra, i ati é mori djalin
per doré dhé é shpuni prane drunît, qe kish mbjélle.
Djali pau fléte dhé déga te njoma é u-çudit; déga é
thate ishté bâmun drû i vogle. Djali é véshtronté, po
s' thoshté gjâ, çuditéj vétem. I ati atehéré préu nje
đége uje drû tjater, é i préu mé thike majén édhè
asaj pemes se vogle qe kishté mbjélle. Kur é pau
djali t' i pristé majén tha. «Oh! vaté gjith mundimi
dâm, humbi pa pune! › I ati géshi; pastaj futi pipthin,
qe préu nga pema é madhé, mbi majén é çamé te se
vogles, é lidhi mire é mire mé levéré, é zuni t' i tho-
shté djalit : Gjithenje uxitové, bir-o, ne te menduar é
ne te folun; po t' ishté kejò pema é vogle ne pyll, do
te rritéj é shtrembte é é égre é kurre s' do te bânté
molla; por une é lidha é é ndiha te rritét é dréjte, é
63
nashti édhè é shartova qe te dale é bute é te bânje-
molla te mira.
Pas ca vjétesh molla é vogle u-rrit é u-bâ madhé ;
uxuar déga te dréjta plot mé fléte é mé lulé qe ne
vjéshte u-ngarkuan mé kogé te bukura é te medha.
Nje asò ditesh é mori pra i ati djalin per doré, é shpu-
ni ue kopesht i trégoi mollen dhé i tha:-E njéh
tashti kete peme madheshtoré?-È djali: «É ujoh
mire, i tha, âsht ajò déga é thate, qe mbollé ca vjéte
perpara!»- Ç thua tani per 'tê?-é pyéti i ati. «Tani
u-bâ peme é bukure é é hiéshmé»,-Pa véshtrô, i tha i
ati, si t' i sgjate dégat plot mé molla, sgjat-i édhè ti duart
é mérr-i. Kete molle pa t' a falinj ty, po te mesohésh
é te mos uxitonésh mâ ne te menduar é ne te folun!-
Dal' é nga dale gréshtat é aguridhét bâhen mjalte.
-Dal' é nga dale bân zogu foléen. Dal' é nga dale
ujériu écen é vété lark.-
- Nga nje é nga nje kogé
fasulé mbushét trasta.
БО.
DIMENI
Ne dimen ditet jane te shkurta, nétet te gjata. Dru-
njet jane te çvéshune, déget è'tyné s'kane as fléte as
lulé. Malét é fushat jane te thata, kopshtinjét si te
shkréta, pa barishté é pa lulé te bukura. Bryma mbu-
lon token ére é mire nuke ndegjonét mâ, zoqt pusho-
jen, shtâzet jane fshéhune ndeper shpélla. Fluturat,
mizat, blétet, krimbat jane shdukune ; édhè gjarpinjt
nashti édhè é shartova qe te dale é bute é te bânje-
molla te mira.
Pas ca vjétesh molla é vogle u-rrit é u-bâ madhé ;
uxuar déga te dréjta plot mé fléte é mé lulé qe ne
vjéshte u-ngarkuan mé kogé te bukura é te medha.
Nje asò ditesh é mori pra i ati djalin per doré, é shpu-
ni ue kopesht i trégoi mollen dhé i tha:-E njéh
tashti kete peme madheshtoré?-È djali: «É ujoh
mire, i tha, âsht ajò déga é thate, qe mbollé ca vjéte
perpara!»- Ç thua tani per 'tê?-é pyéti i ati. «Tani
u-bâ peme é bukure é é hiéshmé»,-Pa véshtrô, i tha i
ati, si t' i sgjate dégat plot mé molla, sgjat-i édhè ti duart
é mérr-i. Kete molle pa t' a falinj ty, po te mesohésh
é te mos uxitonésh mâ ne te menduar é ne te folun!-
Dal' é nga dale gréshtat é aguridhét bâhen mjalte.
-Dal' é nga dale bân zogu foléen. Dal' é nga dale
ujériu écen é vété lark.-
- Nga nje é nga nje kogé
fasulé mbushét trasta.
БО.
DIMENI
Ne dimen ditet jane te shkurta, nétet te gjata. Dru-
njet jane te çvéshune, déget è'tyné s'kane as fléte as
lulé. Malét é fushat jane te thata, kopshtinjét si te
shkréta, pa barishté é pa lulé te bukura. Bryma mbu-
lon token ére é mire nuke ndegjonét mâ, zoqt pusho-
jen, shtâzet jane fshéhune ndeper shpélla. Fluturat,
mizat, blétet, krimbat jane shdukune ; édhè gjarpinjt
64
jane tutune nen dhét. Nga do qe te sjellim syt nuke
shohim véç shkrétesine. Qiélli âsht i mbuluar mé rêe
te zéza ; diélli édhè kur dukét, nuke shkelqèn é nuke
ugrohe si ne vére; fryn gjithenje ére é ftohte ; bié per
dite bryme é disa hére édhê bore' ujénat é perronjévét
te lumeujvét, te ligenavét jane te ttohta é shpésh ugri-
hén akull.
Bujqit s'dalin mâ ndeper ara; bariujt sbrésin mé
bagetien nga malét é nalta ne fushat é ngrohta é ne
verrî ; aniét s' dalin mâ ndeper dét po rrijen te lidhuna
ndeper limanj é ndeper sqélé. Shtepiat tymosin nga
zjarri qe djek gjithe diten• udhat jane si te shkréta ;
njérezit véshén mé pétka te trasha, vrapojen duké écun
udhes qe t' arrijen shpéjt ne shtepie é te ngrohén afer
vatres. Vétem te varferit é mjére mbétén rrugavét pa
zjarr é té véshune kéq é dridhén s' ftohti.
Ditet é dimnit jane te rânda ; vériu fryn i ftohte é
ngrin gjithe boten ; cingerrimi i nates é i mengjésit
s' duronét.
Déti dhé pylli gjemojen uga éra ; valet é détit
tundin aniat é shkréta é détaret dridhén s' ftohti, é
mâmat, motrat é grat é 'tyné i présin mé vêmere te
dridhune é mé lote nder sy.
Diélli lindét vone; atehéré te gjitha kafshet dalin
jashte, po nuke arrijen te ngrohén sé pérendon shpéjt.
Bora bié floqé flogé ; malét, fushat, stréhet é shtepiavét,
drunjet mbulonén mé bore é sbardhén. Gjithe vendi
dukét si i shkréte é si ne gjume ; vétem sorra çan éren
duké thirre, é kerkon ndonje kérme per t' a ugrâne.
Dimeni âsht i rânde, i veshtireshem, i merziteshem.
jane tutune nen dhét. Nga do qe te sjellim syt nuke
shohim véç shkrétesine. Qiélli âsht i mbuluar mé rêe
te zéza ; diélli édhè kur dukét, nuke shkelqèn é nuke
ugrohe si ne vére; fryn gjithenje ére é ftohte ; bié per
dite bryme é disa hére édhê bore' ujénat é perronjévét
te lumeujvét, te ligenavét jane te ttohta é shpésh ugri-
hén akull.
Bujqit s'dalin mâ ndeper ara; bariujt sbrésin mé
bagetien nga malét é nalta ne fushat é ngrohta é ne
verrî ; aniét s' dalin mâ ndeper dét po rrijen te lidhuna
ndeper limanj é ndeper sqélé. Shtepiat tymosin nga
zjarri qe djek gjithe diten• udhat jane si te shkréta ;
njérezit véshén mé pétka te trasha, vrapojen duké écun
udhes qe t' arrijen shpéjt ne shtepie é te ngrohén afer
vatres. Vétem te varferit é mjére mbétén rrugavét pa
zjarr é té véshune kéq é dridhén s' ftohti.
Ditet é dimnit jane te rânda ; vériu fryn i ftohte é
ngrin gjithe boten ; cingerrimi i nates é i mengjésit
s' duronét.
Déti dhé pylli gjemojen uga éra ; valet é détit
tundin aniat é shkréta é détaret dridhén s' ftohti, é
mâmat, motrat é grat é 'tyné i présin mé vêmere te
dridhune é mé lote nder sy.
Diélli lindét vone; atehéré te gjitha kafshet dalin
jashte, po nuke arrijen te ngrohén sé pérendon shpéjt.
Bora bié floqé flogé ; malét, fushat, stréhet é shtepiavét,
drunjet mbulonén mé bore é sbardhén. Gjithe vendi
dukét si i shkréte é si ne gjume ; vétem sorra çan éren
duké thirre, é kerkon ndonje kérme per t' a ugrâne.
Dimeni âsht i rânde, i veshtireshem, i merziteshem.
SL.
VIÇI É MÂZI
Nde nje moçal te math kullotnin é brithnin bashke
nje viç édhè uje mâz. Qe te dy ishin te végjele, é s'
munt te bânin akoma pune; perandaj i leshonin é i
linin tâne diten ne moçal. Atjè hére hanin bar te njo-
me, hére shtrihéshin ne diéll é rrokullizéshin, hére
ndiquin njeni tjatrin per lodre.
Nje dite, ték po brithnin andêj é ketèj, arrijten té
nje vie é gjane é é thélle, qe ish prane moçalit; via
ishté plot mé uje. Mâzi n-hoth dhé é kapercéu, é me
nje hére u-gent n' ane tjatre te vies. Viçi s' u-men-
dua faré sé ai s' do te munt t' a kapercénté, psé viçi
s' hidhét dot si mâzi; s' u-mendua se mâma é 'tij, lopa,
s'âsht aqe é léhte as age é shpéjte si péla; s' u-men-
dua qe atê, qe munt t' a bânje i biri péles s' é bân dot i
biri i lopes; po marrezisht, u-hoth te kepercénté vien,
é ra i mjéri mbrenda n' uje. U-drith é u-tremp sé mos
mbytéj dhé u-mundua te dilté jashte, po via ishté é
thélle é plot mé balte, keshtù qe viçi, sa mâ fort mun-
donéj te dilté, aqe mâ téper futéj é xhytéj mbrenda.
Mâzi u-kethyé é érdhi anes vies é zuni te perpiqéj
t' a nxiérté jashte; é zuni mé dhâmbe per véshi é é
tehogi, po s' bâni dot gjâ; viçi ishtè i rânde, é mâzi
udenji mé 'tê, gjér sa u-ngrys, pra, si u-érr faré, iku é
shkoi.
5
VIÇI É MÂZI
Nde nje moçal te math kullotnin é brithnin bashke
nje viç édhè uje mâz. Qe te dy ishin te végjele, é s'
munt te bânin akoma pune; perandaj i leshonin é i
linin tâne diten ne moçal. Atjè hére hanin bar te njo-
me, hére shtrihéshin ne diéll é rrokullizéshin, hére
ndiquin njeni tjatrin per lodre.
Nje dite, ték po brithnin andêj é ketèj, arrijten té
nje vie é gjane é é thélle, qe ish prane moçalit; via
ishté plot mé uje. Mâzi n-hoth dhé é kapercéu, é me
nje hére u-gent n' ane tjatre te vies. Viçi s' u-men-
dua faré sé ai s' do te munt t' a kapercénté, psé viçi
s' hidhét dot si mâzi; s' u-mendua se mâma é 'tij, lopa,
s'âsht aqe é léhte as age é shpéjte si péla; s' u-men-
dua qe atê, qe munt t' a bânje i biri péles s' é bân dot i
biri i lopes; po marrezisht, u-hoth te kepercénté vien,
é ra i mjéri mbrenda n' uje. U-drith é u-tremp sé mos
mbytéj dhé u-mundua te dilté jashte, po via ishté é
thélle é plot mé balte, keshtù qe viçi, sa mâ fort mun-
donéj te dilté, aqe mâ téper futéj é xhytéj mbrenda.
Mâzi u-kethyé é érdhi anes vies é zuni te perpiqéj
t' a nxiérté jashte; é zuni mé dhâmbe per véshi é é
tehogi, po s' bâni dot gjâ; viçi ishtè i rânde, é mâzi
udenji mé 'tê, gjér sa u-ngrys, pra, si u-érr faré, iku é
shkoi.
5
66
Viçi i shkréte mbéti gjithe naten ne vie duké
u-trembun é duké u-dridhun ; é vétem te nésermén ne
dréke lopçari, ge kishté rrahun dhéun duké é kerkuar,
érdhi é gjéti ne vie, é uxori jashte, é mori é é shpuni
nder lope. Viçi, kur pau t' âmen, therriti nga gezimi,
ngau ték ajò é zuni te pinté qumesht ; lopa édhè ajò
u-gezua dhé é lepinté mé gjuhe. C' asò dité viçi mesoi
ment é s' u-largua mâ nga é âma.
Fjala é vjétre thote : Bân-é çapin sa ké kâmben ;
é, kur do te hédhish gurin, mat-é gjer ku arrin.
52.
BRÉTKOSAT
Dye brétkosa rronin nde uje kenéte, po pas ca
kohé, érdhi gushti é kenéta u-tha. Ahéré brétkosat,
ge te mos vdisnin, iken andej te kerkonin tjater vent
ku te rronin. Si u-sollen mjaft, ine se fundi arrijten
té nje pus i thélle. «Ketù jémi mire, tha njena nga
'to; te sbrésim ne puth, sé ka mjaft uje, é do te rrojem
si na don zêmera!»-Ah jo! u-pergjèq tjatra; s' âsht
pune é urte te sbrésim kage thélle, sé, ne qofte sé
thahét édhè pusi, si u-tha kenéta, atehéré qysh do te-
dalim jashte ?-
Perralla na trégòn qe te mendohémi mire perpara,
pastaj te nisim punen.
Viçi i shkréte mbéti gjithe naten ne vie duké
u-trembun é duké u-dridhun ; é vétem te nésermén ne
dréke lopçari, ge kishté rrahun dhéun duké é kerkuar,
érdhi é gjéti ne vie, é uxori jashte, é mori é é shpuni
nder lope. Viçi, kur pau t' âmen, therriti nga gezimi,
ngau ték ajò é zuni te pinté qumesht ; lopa édhè ajò
u-gezua dhé é lepinté mé gjuhe. C' asò dité viçi mesoi
ment é s' u-largua mâ nga é âma.
Fjala é vjétre thote : Bân-é çapin sa ké kâmben ;
é, kur do te hédhish gurin, mat-é gjer ku arrin.
52.
BRÉTKOSAT
Dye brétkosa rronin nde uje kenéte, po pas ca
kohé, érdhi gushti é kenéta u-tha. Ahéré brétkosat,
ge te mos vdisnin, iken andej te kerkonin tjater vent
ku te rronin. Si u-sollen mjaft, ine se fundi arrijten
té nje pus i thélle. «Ketù jémi mire, tha njena nga
'to; te sbrésim ne puth, sé ka mjaft uje, é do te rrojem
si na don zêmera!»-Ah jo! u-pergjèq tjatra; s' âsht
pune é urte te sbrésim kage thélle, sé, ne qofte sé
thahét édhè pusi, si u-tha kenéta, atehéré qysh do te-
dalim jashte ?-
Perralla na trégòn qe te mendohémi mire perpara,
pastaj te nisim punen.
67
33-
LUÂNI É DHÉLPENA
Luâni, mbréti i shtâzevét, u-plak é s' mundéj mâ te
dilté malévét é fushavét per gjah ; zuni pra te genjénté
shtâzet é tjéra é ashtû te rronté mé te rrema. Hyni nde
uje shpélle, u-shtrî dhé bânté sikur ishtê i semune.
Te gjitha shtâzet é pyllit, kur ndegjuan sé luâni,
mbréti i 'tyné, ishté i semune, nisin te vénin é t' a shih-
uin si ishté. Pa, kur i gaséshin té shpêlla é hynin
mbrenda qe t' i pyétnin shendétin, luâni i rrembénté
nje nga nje dhé i hanté ; é ashtù ushqéhéj pa u-mun-
duar faré.
Nje dite vajté édhè dhélpena t' a shihté luânin,
por ajô muke i u-gas mbrenda ne shpélle si shtâzet é
tjéra, por nga jashti per se largu é pyéti sé si é kishté
shendétin. Luâni u-çudit dhé i tha dhélpenes : «Psé
rrin lark'è s' hyn mbrenda ?» Dhélpena i u-pergjéq:
«Shoh shume gjurme shtâzesh ge kane hyme mbrenda,
po nuke po shoh asnje te kéte dale!»
34.
BORA
Ne dimen pyjét, arat, livadhét, kopshtinjét, te cilat
ne vére ishin te bléra é plot mé lule é mé pême, jane
33-
LUÂNI É DHÉLPENA
Luâni, mbréti i shtâzevét, u-plak é s' mundéj mâ te
dilté malévét é fushavét per gjah ; zuni pra te genjénté
shtâzet é tjéra é ashtû te rronté mé te rrema. Hyni nde
uje shpélle, u-shtrî dhé bânté sikur ishtê i semune.
Te gjitha shtâzet é pyllit, kur ndegjuan sé luâni,
mbréti i 'tyné, ishté i semune, nisin te vénin é t' a shih-
uin si ishté. Pa, kur i gaséshin té shpêlla é hynin
mbrenda qe t' i pyétnin shendétin, luâni i rrembénté
nje nga nje dhé i hanté ; é ashtù ushqéhéj pa u-mun-
duar faré.
Nje dite vajté édhè dhélpena t' a shihté luânin,
por ajô muke i u-gas mbrenda ne shpélle si shtâzet é
tjéra, por nga jashti per se largu é pyéti sé si é kishté
shendétin. Luâni u-çudit dhé i tha dhélpenes : «Psé
rrin lark'è s' hyn mbrenda ?» Dhélpena i u-pergjéq:
«Shoh shume gjurme shtâzesh ge kane hyme mbrenda,
po nuke po shoh asnje te kéte dale!»
34.
BORA
Ne dimen pyjét, arat, livadhét, kopshtinjét, te cilat
ne vére ishin te bléra é plot mé lule é mé pême, jane
_ 68
te çveshuna é te thata. Venéshtat u-vualen, pemet u-
mblodhen, arat u-korren, livadhét u-kositen.
Éra fryn é rrébte, te ftohtit s' duronét, bryma mbu-
lon token, kafshet dridhen s' ftohti, zoqt s' dukén gja-
kunt, é as kânga é 'tyné s' ndegjonét.
Mbi majét é malévét qiélli âsht i vrânet po, kur zen
é kthiéllonét, atehéré dukén bjéshket é bardha si vée
sé ra bora é i mbuloi. Pas ca ditesh malét mbulonén te
tâna mé uje pelhure te bardhe, é pastaj bora zeu é bié
édhê fushes ; mbi arat, kopshtinjét é udhat shtron mbu-
lésen é 'saj te pastre.
Diémet gezohén téper kur shohin boren duké râne
nga qiélli si gezonén ne kohe te prentvéres kur shohin
lulét é bukura. E' zâan mé dore dhé ç shohin qe âsht
é bute si pambuku, por é ttohte.
Kur bora pushon é s' bié mâ atehéré. qiélli kthié-
llohét é diélli dél nga rèet. Sa i bukur, sa i ndriçem
qe dukét dhéu i mbuluar mé bore ! Nga do ge te ke-
thénje njériu koken shéh boren é bardhe nen diéll, é
naten nen hâne é nen hyj. Kage shkelgèn sa na mérr
te pamen é syvét. Stréhet é shtepiavét, oborrét, udhat,
fushat, malét jane te tâna te bardha. Perronjét, buzat
é lumenjvét é te liqenavet ngrihén akull ; nga stréhet
varén akujt si shkopinj. Te gjitha jane te bardha é
ndritin dite é nate.
Sa é bukure asht bora, por édhè sa é mire é é né-
vojeshmé qe âsht. F'aret é pêmevét é te bimavét do te
thahéshin nga cingerrimi sikur te mos i mbulonté bora
gjith dimenin. Bora, ndonsè édhè ajô âsht uje i ngri-
mun akull, é mbulòn é é ngrohe token. Édhè njérezit,
te çveshuna é te thata. Venéshtat u-vualen, pemet u-
mblodhen, arat u-korren, livadhét u-kositen.
Éra fryn é rrébte, te ftohtit s' duronét, bryma mbu-
lon token, kafshet dridhen s' ftohti, zoqt s' dukén gja-
kunt, é as kânga é 'tyné s' ndegjonét.
Mbi majét é malévét qiélli âsht i vrânet po, kur zen
é kthiéllonét, atehéré dukén bjéshket é bardha si vée
sé ra bora é i mbuloi. Pas ca ditesh malét mbulonén te
tâna mé uje pelhure te bardhe, é pastaj bora zeu é bié
édhê fushes ; mbi arat, kopshtinjét é udhat shtron mbu-
lésen é 'saj te pastre.
Diémet gezohén téper kur shohin boren duké râne
nga qiélli si gezonén ne kohe te prentvéres kur shohin
lulét é bukura. E' zâan mé dore dhé ç shohin qe âsht
é bute si pambuku, por é ttohte.
Kur bora pushon é s' bié mâ atehéré. qiélli kthié-
llohét é diélli dél nga rèet. Sa i bukur, sa i ndriçem
qe dukét dhéu i mbuluar mé bore ! Nga do ge te ke-
thénje njériu koken shéh boren é bardhe nen diéll, é
naten nen hâne é nen hyj. Kage shkelgèn sa na mérr
te pamen é syvét. Stréhet é shtepiavét, oborrét, udhat,
fushat, malét jane te tâna te bardha. Perronjét, buzat
é lumenjvét é te liqenavet ngrihén akull ; nga stréhet
varén akujt si shkopinj. Te gjitha jane te bardha é
ndritin dite é nate.
Sa é bukure asht bora, por édhè sa é mire é é né-
vojeshmé qe âsht. F'aret é pêmevét é te bimavét do te
thahéshin nga cingerrimi sikur te mos i mbulonté bora
gjith dimenin. Bora, ndonsè édhè ajô âsht uje i ngri-
mun akull, é mbulòn é é ngrohe token. Édhè njérezit,
69
édhè shtâzet kur mbihén é mardhin se ftohti, duké i
ferkuare mé bore, i ngrohin é u sjéllin prape frymen.
Po véç kesaj bora trétét é pikon mbi dhé; ato pika
shpojen token, shkojen mbrenda, hyjen ne faret, i
vaditin é i forcojen. Ketò fare pastaj, kur te shkonje é
te trétet bora é akulli, nisin mé bimun, é nga 'to dél
bari é lulét, qe blérojen é lulezojen perseri.
35.
VAJZA PERTACÉ
Nje grua é véje kish uje kopesht te mbjéllun mé
barishté gjithe faresh, te cilat, dite per dite, i siéllté ne
trék per t' i shitun, é me te hollat é paka qe fitonté,
ushgénté vajzen é vogle te vétmén.
Nje dite'i tha çupes: «Vashez' o, a i shéh ketô
pikat é vérdha mbi kete lakene? Jane véze te vogla,
te cilat i bâjen mizat, é nga ketô çélin é dalin krimba
te végjele qe na prishin barishtét. Perandaj sot véshtrò-
i te gjitha lakenat é delir-i é gero-i mire nga vézet qe
te mos na prishén nje hére».
Vajza pertacé nuke u vuni vésh fjalevét te s' âmes,
nuke véshtroi lakenat as nuke dolli faré ne kopesht,
sé merzitéj te sbristé é t' i geronté nje uga nje Mâma
é zéze ishté é semune ne shtrat é cuca é harroi faré
porosien é 'saj. Po pas ca ditesh é âma u-ngrit nga
shtrati, mori te bien per doré édhè sbriti ne kopesht
mé 'tê ; po ç' pau mbrenda é mjéra? Te gjitha lakenat
édhè shtâzet kur mbihén é mardhin se ftohti, duké i
ferkuare mé bore, i ngrohin é u sjéllin prape frymen.
Po véç kesaj bora trétét é pikon mbi dhé; ato pika
shpojen token, shkojen mbrenda, hyjen ne faret, i
vaditin é i forcojen. Ketò fare pastaj, kur te shkonje é
te trétet bora é akulli, nisin mé bimun, é nga 'to dél
bari é lulét, qe blérojen é lulezojen perseri.
35.
VAJZA PERTACÉ
Nje grua é véje kish uje kopesht te mbjéllun mé
barishté gjithe faresh, te cilat, dite per dite, i siéllté ne
trék per t' i shitun, é me te hollat é paka qe fitonté,
ushgénté vajzen é vogle te vétmén.
Nje dite'i tha çupes: «Vashez' o, a i shéh ketô
pikat é vérdha mbi kete lakene? Jane véze te vogla,
te cilat i bâjen mizat, é nga ketô çélin é dalin krimba
te végjele qe na prishin barishtét. Perandaj sot véshtrò-
i te gjitha lakenat é delir-i é gero-i mire nga vézet qe
te mos na prishén nje hére».
Vajza pertacé nuke u vuni vésh fjalevét te s' âmes,
nuke véshtroi lakenat as nuke dolli faré ne kopesht,
sé merzitéj te sbristé é t' i geronté nje uga nje Mâma
é zéze ishté é semune ne shtrat é cuca é harroi faré
porosien é 'saj. Po pas ca ditesh é âma u-ngrit nga
shtrati, mori te bien per doré édhè sbriti ne kopesht
mé 'tê ; po ç' pau mbrenda é mjéra? Te gjitha lakenat
- 70
i kishté grime krimbi, vétem kercejt u kishiu mbétun!
Vajza kur i pau lakenat ashtù faré te prishuna u-
çudit é u-hélmua shum, sé nga pertimi i 'saj u ndodhi
ajò é lige, édhè zuni é po qanté; por "é âma: «Tani
âsht vone, i tha, o bija é imé, âsht kot ge te gansh !
A shéh sé ç' pesuam nga pertésa é joté?! Lakenat u-
prishen é s' na mbéti gjâ qe te shésim é te fitojem bu-
ken; do te mbétémi pa ngrâne é do te bâhémi lypesa ;
ja fitimi i atyné qe pertojen !» Dhé duké thâne keshtû
ganté é denésté é mjéra mé ngasherim.
36.
QÉRRÉTARI PERTONJES
Nje njéri kishté uje hére uje gérré dhé mé atê po
shpinté nje femije uga qytéti ne fshat. Udha ishté é
prishune ne shume vendé; Kishté gropa te thélla, gure
te medhâuj, ujena é balte mjaft ; perandaj gérrétari
lypséj te kish kujdès é t' i vinté mendjén udhes qe te
mos pesonté ndonje rrezik. Por ai s' é kish mendjén
ne vent as s' é vinté 'rée udhen, keshtù qe nje dite ra
mé gjithe gérré nde nje péllk.
Sbriti ahéré nga gérréja, mberthéu duart per
mbrata é rrinté é i lutéj Zotit qe t' i a nxiérté andèj.
Pas pake kohé shkoi atij pari uje udhetar i cili, duké
pamun gérrétarin mé duar lidhune, i tha: «Psé rrin
ashtù, or fatzi? Pa u-tundun édhè ti véte s' te dél
gérréja nga péllgu ! po ha, luaj duart, kap-i rrotat,
i kishté grime krimbi, vétem kercejt u kishiu mbétun!
Vajza kur i pau lakenat ashtù faré te prishuna u-
çudit é u-hélmua shum, sé nga pertimi i 'saj u ndodhi
ajò é lige, édhè zuni é po qanté; por "é âma: «Tani
âsht vone, i tha, o bija é imé, âsht kot ge te gansh !
A shéh sé ç' pesuam nga pertésa é joté?! Lakenat u-
prishen é s' na mbéti gjâ qe te shésim é te fitojem bu-
ken; do te mbétémi pa ngrâne é do te bâhémi lypesa ;
ja fitimi i atyné qe pertojen !» Dhé duké thâne keshtû
ganté é denésté é mjéra mé ngasherim.
36.
QÉRRÉTARI PERTONJES
Nje njéri kishté uje hére uje gérré dhé mé atê po
shpinté nje femije uga qytéti ne fshat. Udha ishté é
prishune ne shume vendé; Kishté gropa te thélla, gure
te medhâuj, ujena é balte mjaft ; perandaj gérrétari
lypséj te kish kujdès é t' i vinté mendjén udhes qe te
mos pesonté ndonje rrezik. Por ai s' é kish mendjén
ne vent as s' é vinté 'rée udhen, keshtù qe nje dite ra
mé gjithe gérré nde nje péllk.
Sbriti ahéré nga gérréja, mberthéu duart per
mbrata é rrinté é i lutéj Zotit qe t' i a nxiérté andèj.
Pas pake kohé shkoi atij pari uje udhetar i cili, duké
pamun gérrétarin mé duar lidhune, i tha: «Psé rrin
ashtù, or fatzi? Pa u-tundun édhè ti véte s' te dél
gérréja nga péllgu ! po ha, luaj duart, kap-i rrotat,
shtyj sa te mundésh, ndih-u kuajvét t' a héqin é pa-
staj lut-i-u édhè te lumit Zot te te ndihuje. Kurre mos
prit gjâ nga Péréndia pa u-munduar édhè ti véte mé
gjithe fuqien tândé: Péréndia u ndihe atyné ge i shéh
sé punonjen é mundohén; por atyné, qe rrijen é
véshtrojen si ti mé duar lidhune, nuke u-ndihe kurre i
Madhi Zot !»
Pérendia i ka thâne njériut : «Ndihmo-i véhtés s'
até pak, sé te ndihmonj une fort.»
BRÉSHKA DHÉ LÉPURI
Nje lépur ishté shtrimun nje dite jashte shtrof-
kulles se véte é po çlodhéj. Ték mendonté lakenat,
flétet, gjahtaret, gent, shkabat, ujgit, pau nje
bréshke qe po shkonté andéjna. Lépuri é véshtron-
te 1 çuditun, sé kurre s' kishté pamun bréshke.
Koka é 'saj mé gafen é shkurtune, kâmbet é vo-
gla, é mâ téper t' écunit é 'saj, i u-duken lé-
purit te çuditeshmé dhé zuni é po géshéj. Bréshka é
ndegjoi te géshunit é lépurit é i érth rânde ; i u-afrua
pra per ngjat é é pyéti psé po géshéj. Lépuri i u-per-
gjèq: Kurre s' kisha shprése te shihnja uje kafshe si
ty, mé kâmbe kaqe te shkurtuna é ge écen keshtù
dal' é dale; perandaj po géshinj !» Po bréshka i a priti:
«Ah! miku i im, s' bân mire faré qe géshé, psé kâmbet
é mia jane ndotta, mã te shpéjta sé atò te tuat.»
staj lut-i-u édhè te lumit Zot te te ndihuje. Kurre mos
prit gjâ nga Péréndia pa u-munduar édhè ti véte mé
gjithe fuqien tândé: Péréndia u ndihe atyné ge i shéh
sé punonjen é mundohén; por atyné, qe rrijen é
véshtrojen si ti mé duar lidhune, nuke u-ndihe kurre i
Madhi Zot !»
Pérendia i ka thâne njériut : «Ndihmo-i véhtés s'
até pak, sé te ndihmonj une fort.»
BRÉSHKA DHÉ LÉPURI
Nje lépur ishté shtrimun nje dite jashte shtrof-
kulles se véte é po çlodhéj. Ték mendonté lakenat,
flétet, gjahtaret, gent, shkabat, ujgit, pau nje
bréshke qe po shkonté andéjna. Lépuri é véshtron-
te 1 çuditun, sé kurre s' kishté pamun bréshke.
Koka é 'saj mé gafen é shkurtune, kâmbet é vo-
gla, é mâ téper t' écunit é 'saj, i u-duken lé-
purit te çuditeshmé dhé zuni é po géshéj. Bréshka é
ndegjoi te géshunit é lépurit é i érth rânde ; i u-afrua
pra per ngjat é é pyéti psé po géshéj. Lépuri i u-per-
gjèq: Kurre s' kisha shprése te shihnja uje kafshe si
ty, mé kâmbe kaqe te shkurtuna é ge écen keshtù
dal' é dale; perandaj po géshinj !» Po bréshka i a priti:
«Ah! miku i im, s' bân mire faré qe géshé, psé kâmbet
é mia jane ndotta, mã te shpéjta sé atò te tuat.»
72
Lépuri atehéré zuni te qéshté édhè mâ téper. S' é
kupetonté dot qysh munt te gjendéj kafse age é marre
ge te besonté sé kâmbet é bréshkes jane mâ te shpéjta
sé atò te lépurit, te cilin gjithe bota é ujéh é é din
per nje nga kafshet mâ te shpéjtat. Po bréshka é pyéti
lépurin ne guxonté t' écenté bashke mé 'tê; é ky, ge
t' a perqéshté édhè mâ fort, i a dha fjalen qe te mun-
déshin ne te rendun ; é vûun édhè cagét nga do te
niséshin é ku do t' arrinin.
Lépuri qe é dinté sé écen shpéjt, ra ne shtrofkulle
dhé é zuni gjumi; ishté shigur sé, kurdô ge te sgjo-
néj, do t' a arrintè bréshken é dhè do t' a shkonté.
Por édhè bréshka prape é dinté qe ai, ge rrin é nuke
tundét, sadò qe te kercénje é te jéte i léhte é i shpéjte,.
mbétét gjithmone prapa, Perandaj ajò u-vû n' udhe
é, ndonsê dal' é uga dale, shkonté gjithenje pa qen-
druar gjakundi faré gjér sa, me ne funt, é lodhune é
é djérsitune, arrini atjè ku kishin thâne. Mâ pastaj
u-sgjua édhè lépuri dhé nisi te vraponté mé gjithe
fugien qe kish, po kishté menuar shum é bréshka
ndodhéj atehéré ne cak. É keshtù bréshka é ngadale-
shmé é shkoi é é mundi lépurin é shpéjte.
Perralla thote : Dhélpena qe flê, pula nuke zê; é
na jép édhè kete mesim ge: Mé mundim é mé durin
te gjitha bâhén.
Lépuri atehéré zuni te qéshté édhè mâ téper. S' é
kupetonté dot qysh munt te gjendéj kafse age é marre
ge te besonté sé kâmbet é bréshkes jane mâ te shpéjta
sé atò te lépurit, te cilin gjithe bota é ujéh é é din
per nje nga kafshet mâ te shpéjtat. Po bréshka é pyéti
lépurin ne guxonté t' écenté bashke mé 'tê; é ky, ge
t' a perqéshté édhè mâ fort, i a dha fjalen qe te mun-
déshin ne te rendun ; é vûun édhè cagét nga do te
niséshin é ku do t' arrinin.
Lépuri qe é dinté sé écen shpéjt, ra ne shtrofkulle
dhé é zuni gjumi; ishté shigur sé, kurdô ge te sgjo-
néj, do t' a arrintè bréshken é dhè do t' a shkonté.
Por édhè bréshka prape é dinté qe ai, ge rrin é nuke
tundét, sadò qe te kercénje é te jéte i léhte é i shpéjte,.
mbétét gjithmone prapa, Perandaj ajò u-vû n' udhe
é, ndonsê dal' é uga dale, shkonté gjithenje pa qen-
druar gjakundi faré gjér sa, me ne funt, é lodhune é
é djérsitune, arrini atjè ku kishin thâne. Mâ pastaj
u-sgjua édhè lépuri dhé nisi te vraponté mé gjithe
fugien qe kish, po kishté menuar shum é bréshka
ndodhéj atehéré ne cak. É keshtù bréshka é ngadale-
shmé é shkoi é é mundi lépurin é shpéjte.
Perralla thote : Dhélpena qe flê, pula nuke zê; é
na jép édhè kete mesim ge: Mé mundim é mé durin
te gjitha bâhén.
73
s8.
PÉTKAT
Ne prentvére dhé né vére vishémi mé rroba te
holla, te cilat bâhén mé lî, mé pambuk é mé mendafsh.
Lini é pambuku jane bime qe mbiéllén ndeper ara
si drithenat. Lini per t' u-rritun don lagesine; kur
kallinjt é 'tij thahén, i korrim é ý hédhim nde péllgjé
ge te njomén é te sbutén é pastaj u héqim fijét, qe
jane si penj te gjate, dhé i tjérrim, i endim é i puno-
jem u' avliment é i bâjem pelhure, qe na lypsét per
linjé é per tésha é pétka te lehta.
Pambuku, si te rritét mire, leshòn lulé te vérdha
te cilat pastaj mbyllén si levozhga é mbajen mbrenda
uje lloj pushi qe quhét édhè ai pambuk ; levozhga ka
mbrenda édhè fare si berthâme. Levozhgat i mblédhim
é mné uga dale u uxjérrim pambukun, qe âsht i bardhe
é qe édhè ai tiérét, endét é bâhét pelhure.
Rrobat qe bâhen mé pelhure lini é pambuku jane
mâ shpésh te léhta é te holla, qe i véshim kur nxéhét
koha. Po per ne dimen lypsén pétka te rânda é te
trasha é ketò i bâjem mâ téper mé lésh.
Kur vjén véra bariu i géthe dhenet mé gershâne te
madhé é u mérr léshin, te cilin é lajem mire, é tjérrim,.
é endim é é bâjem pelhure te léshte.
Pelhurat gjithe faresh shitén ne trék. Qépesi na i
mate rrobat é na i prét é na i gépe ashtù si t'i duam.
s8.
PÉTKAT
Ne prentvére dhé né vére vishémi mé rroba te
holla, te cilat bâhén mé lî, mé pambuk é mé mendafsh.
Lini é pambuku jane bime qe mbiéllén ndeper ara
si drithenat. Lini per t' u-rritun don lagesine; kur
kallinjt é 'tij thahén, i korrim é ý hédhim nde péllgjé
ge te njomén é te sbutén é pastaj u héqim fijét, qe
jane si penj te gjate, dhé i tjérrim, i endim é i puno-
jem u' avliment é i bâjem pelhure, qe na lypsét per
linjé é per tésha é pétka te lehta.
Pambuku, si te rritét mire, leshòn lulé te vérdha
te cilat pastaj mbyllén si levozhga é mbajen mbrenda
uje lloj pushi qe quhét édhè ai pambuk ; levozhga ka
mbrenda édhè fare si berthâme. Levozhgat i mblédhim
é mné uga dale u uxjérrim pambukun, qe âsht i bardhe
é qe édhè ai tiérét, endét é bâhét pelhure.
Rrobat qe bâhen mé pelhure lini é pambuku jane
mâ shpésh te léhta é te holla, qe i véshim kur nxéhét
koha. Po per ne dimen lypsén pétka te rânda é te
trasha é ketò i bâjem mâ téper mé lésh.
Kur vjén véra bariu i géthe dhenet mé gershâne te
madhé é u mérr léshin, te cilin é lajem mire, é tjérrim,.
é endim é é bâjem pelhure te léshte.
Pelhurat gjithe faresh shitén ne trék. Qépesi na i
mate rrobat é na i prét é na i gépe ashtù si t'i duam.
74
SHPORTEBÂNESI
Rronin nje lere dy djéme te cilet kishin nje
moshe, po njer ishté i pasun é tjatri i vobet. I
pasuni s' é do té faré mesimiu, i vobti nxuni te
bânté shporta shum te mira.
Nje dite ishin ge te dy anes se détit é po lonin :
ai i pasuni zinté péshq, i varferi pristé shufura shélgu
é kallama per te ndréqun shporta. Duké gene atjè,
pa pritun é pa pandéhuu, u duallen perpara dy kusare
déti, qe ishin tshéhune ndeper driza, é i rrémbyén te
dy djémet, i futen n' anie te tyné é u-nisen t' i shpi-
nin mé i shitune ne vendé te huaja. Ték po çanin
détin é gjâne, u-ngrit nje ére é kégé é nje sqote é
madhé plasi ne giell te vrânet ; valet é détit u-bâan te
rrébta é tallazét é shpéjta é rrihnin anien pa meshire
gjér sa é suallen ne brék ku u-copezua ndeper shkâm-
binj. Nga ajò shtergate é tméreshmé kusaret u-mbyten,
po dy djémet i shpetoi véte dora é te Mathit Zot. Por
atjè ték i nxori tallazi ishin njéres t' égre é te zés, te
cilet, kur paan djémet é bardhe, u-gezuan téper é,
duke kercyém, vajtin t' i zinin é t' i hanin. Mb' atê,
ai i varferi, i cili dinté te punonté, kur pau sé njérezit
é égre po afronéshin, uxori thiken préu ca shufura é
nısı te bante shporta. Zezaket, ge s' kishin pamun
kurre pune te tille, u-ndalen é po é véshtronin mé
SHPORTEBÂNESI
Rronin nje lere dy djéme te cilet kishin nje
moshe, po njer ishté i pasun é tjatri i vobet. I
pasuni s' é do té faré mesimiu, i vobti nxuni te
bânté shporta shum te mira.
Nje dite ishin ge te dy anes se détit é po lonin :
ai i pasuni zinté péshq, i varferi pristé shufura shélgu
é kallama per te ndréqun shporta. Duké gene atjè,
pa pritun é pa pandéhuu, u duallen perpara dy kusare
déti, qe ishin tshéhune ndeper driza, é i rrémbyén te
dy djémet, i futen n' anie te tyné é u-nisen t' i shpi-
nin mé i shitune ne vendé te huaja. Ték po çanin
détin é gjâne, u-ngrit nje ére é kégé é nje sqote é
madhé plasi ne giell te vrânet ; valet é détit u-bâan te
rrébta é tallazét é shpéjta é rrihnin anien pa meshire
gjér sa é suallen ne brék ku u-copezua ndeper shkâm-
binj. Nga ajò shtergate é tméreshmé kusaret u-mbyten,
po dy djémet i shpetoi véte dora é te Mathit Zot. Por
atjè ték i nxori tallazi ishin njéres t' égre é te zés, te
cilet, kur paan djémet é bardhe, u-gezuan téper é,
duke kercyém, vajtin t' i zinin é t' i hanin. Mb' atê,
ai i varferi, i cili dinté te punonté, kur pau sé njérezit
é égre po afronéshin, uxori thiken préu ca shufura é
nısı te bante shporta. Zezaket, ge s' kishin pamun
kurre pune te tille, u-ndalen é po é véshtronin mé
- 75
shume çuditje ték po bânte shportat; é djali i ment-
shem, si é mbaroi te paren, hoqi é i a fali mâ te
madhit te 'tyné. Ahéré te gjithe tjéret é garkuan shpor-
tebânesin é i kerkuan ka nje shporte é i dhaan édhè
nje kesolle ku te rrinté é te punonté. Pastaj i thaan
édhé djalit tjater ge t' u bânté édhè ai kanistra, po,
kur é kupetuan sé nuke dinté t' i punonté, menduan
t' a vrisnin é t' a hanin pas qe nuk' v hynté ne ndonje
pune. Po shportebânesi i luti zézaket ge mos t' i a
ngisnin sé i lypséj atij per ndihmes, é ashtù é shpetoi
nga vdékja; por i thaan sé, duké gene ai sherbetuar t'
i a jipté pétkat é mira mjéshtrit te tij ge punonté
shportat. Djali i pasun u-shtrua mé nje hére nga é kéqja
é bâni sa i kerkuan t' égrit; pastaj, qe te dukéj sé mé
te vertéte i ndihté mjéshtrit, bristé per dite buzes se
détit, pristé shufura é kallamé, i lithté é i ngarkonté
é i siéllté ne kesolle te shportebâuesit.
Mâ mire kush dîn sé kush ka !
60•
DY PLORET
Nje bujk bléu uje hére dy plore te bere préj uje
hékuri é te rrahune ge te dy nga nje farketar. Njenin
nga 'ta é vuni ne parmende é lavroi arat gjithe véren
mé'tê ; tjatrin é fshéhu ne kesolle é é la pa pune psé
s' i lypséj ahéré.
Si shkoi ca kohe pat névoje édhè per plorin tjater;
shume çuditje ték po bânte shportat; é djali i ment-
shem, si é mbaroi te paren, hoqi é i a fali mâ te
madhit te 'tyné. Ahéré te gjithe tjéret é garkuan shpor-
tebânesin é i kerkuan ka nje shporte é i dhaan édhè
nje kesolle ku te rrinté é te punonté. Pastaj i thaan
édhé djalit tjater ge t' u bânté édhè ai kanistra, po,
kur é kupetuan sé nuke dinté t' i punonté, menduan
t' a vrisnin é t' a hanin pas qe nuk' v hynté ne ndonje
pune. Po shportebânesi i luti zézaket ge mos t' i a
ngisnin sé i lypséj atij per ndihmes, é ashtù é shpetoi
nga vdékja; por i thaan sé, duké gene ai sherbetuar t'
i a jipté pétkat é mira mjéshtrit te tij ge punonté
shportat. Djali i pasun u-shtrua mé nje hére nga é kéqja
é bâni sa i kerkuan t' égrit; pastaj, qe te dukéj sé mé
te vertéte i ndihté mjéshtrit, bristé per dite buzes se
détit, pristé shufura é kallamé, i lithté é i ngarkonté
é i siéllté ne kesolle te shportebâuesit.
Mâ mire kush dîn sé kush ka !
60•
DY PLORET
Nje bujk bléu uje hére dy plore te bere préj uje
hékuri é te rrahune ge te dy nga nje farketar. Njenin
nga 'ta é vuni ne parmende é lavroi arat gjithe véren
mé'tê ; tjatrin é fshéhu ne kesolle é é la pa pune psé
s' i lypséj ahéré.
Si shkoi ca kohe pat névoje édhè per plorin tjater;
76
é uxori pra nga kesolla, é vuni ne parmende é é solli
édhè atê n' are prane shokut te 'tij. Dy ploret u-gezuan
téper kur u-gjenden afer, por u érth, çudie é madhé
kur véshtruan mire shogi-shogin. Plori i pare, qe
kishté punuar n' are, shkelgénté si pasqyre; por i
dyti kishté vene ndryshk é ishté mbuluar mé pluhun.
U-çudit pra fort nga véhtja é 'tij, é pyéti shokun duké
i thâne: «qysh jé ti kage i delire é per sè ndrite keshtù
si pasqyre?» —Nga puna, o miku i im, me vjén mua
shkelgini, i u-pergjeq plori ge kishté punuar; kush
pertòn é s tundét nga vendi, ndyhét é felligét, por ai,
ge mundohét gjithenje, gendròn é mire é i ndriçem !-
Uji, qe s' tundét é s' rrjéth, kalbét é gelbét.
61-
MÂ Ê MIRA PASJÉ
Nje trégetar kishté dy djéme, po mâ te madhin é
donté mâ téper dhé mendonéj qe pas vdékjés t' i a
linté atij gjithe pasjén é véte. Gruas se 'tij i vinté
shum kéq per kete pune é i u-lut te shogit ge mos t'
u trégonté djémevét gellimin qe kish, psé bésonté sé,
mé durim é mé kohe, do t' arrinté mé i a kethyém
mendjén burrit é mé é bâmun qe t' u a linté pasjén
djémevét per gjymse. Trégetari é ndegjoi gruan dhé
nuke i a rreféu njériut gellimin é 'tij.
Nje dite gruaja rrinté duké gamun ne dritaré te
shtepies é po véshtronté udhen nga po shkonté nje
é uxori pra nga kesolla, é vuni ne parmende é é solli
édhè atê n' are prane shokut te 'tij. Dy ploret u-gezuan
téper kur u-gjenden afer, por u érth, çudie é madhé
kur véshtruan mire shogi-shogin. Plori i pare, qe
kishté punuar n' are, shkelgénté si pasqyre; por i
dyti kishté vene ndryshk é ishté mbuluar mé pluhun.
U-çudit pra fort nga véhtja é 'tij, é pyéti shokun duké
i thâne: «qysh jé ti kage i delire é per sè ndrite keshtù
si pasqyre?» —Nga puna, o miku i im, me vjén mua
shkelgini, i u-pergjeq plori ge kishté punuar; kush
pertòn é s tundét nga vendi, ndyhét é felligét, por ai,
ge mundohét gjithenje, gendròn é mire é i ndriçem !-
Uji, qe s' tundét é s' rrjéth, kalbét é gelbét.
61-
MÂ Ê MIRA PASJÉ
Nje trégetar kishté dy djéme, po mâ te madhin é
donté mâ téper dhé mendonéj qe pas vdékjés t' i a
linté atij gjithe pasjén é véte. Gruas se 'tij i vinté
shum kéq per kete pune é i u-lut te shogit ge mos t'
u trégonté djémevét gellimin qe kish, psé bésonté sé,
mé durim é mé kohe, do t' arrinté mé i a kethyém
mendjén burrit é mé é bâmun qe t' u a linté pasjén
djémevét per gjymse. Trégetari é ndegjoi gruan dhé
nuke i a rreféu njériut gellimin é 'tij.
Nje dite gruaja rrinté duké gamun ne dritaré te
shtepies é po véshtronté udhen nga po shkonté nje
77
plak i ndéreshem dhé i urte. Ky plaku, kur pau gruan
duké dérdhun lote, i u-afrua é i pyéti shkakun é vajit
te 'saj. »Kam dy djéme, i tha ajò, te cilet i dua mire
si njenin si tjatrin, por im' shoq mendonét t'i a lâje
te madhit gjithe pasjén é tij, é te voglit mos ti laje
gjâ faré. Shume hére jam munduare t' i a kethénj men-
djén, po me kot, psé burri s' me ndegjòn. Une de-
shironj t' u a ndanje pasjén per gjymse, por nuk' u
ven vésh fjalevét te mia.
- Kejò âsht pune é léhte, u-pergjeq plaku; éc é
u a trégô djémevét gellimin é burrit, thuaj-u qe i ati
do t'i a lâje pasjén mâ te madhit é qe i vogli do te
mbétét pa gje faré é do te shohish qe i vogli do te
bâhét m i pasun sé i madhi ndonsè ky do te trashigonje
gjithe pasjén é t' i atit.
Gruaja bâni ashtù si i tha plaku é u trégoi djé-
mevét gellimin é burrit.
Djali i vogel, kur mori vésh sé i ati s' ka per t'i
lâne gjâ faré, iku lark ne vent te huaj. Atjè zuni é
mesoi mire ditunie é mjéshterie nisi punen é mundo-
néj nate é dite. Vllai i math, qe é dinté véhtén te
pasun, mbéti nde shtepie; nuke mesoi as ditunie as
mjéshterie as nuke zuni kurre pune mé dore. Si vdiq
i ati u-dha pas defrimit, é filloi mé prishun pasjén é
tij pa dhembjé sa qe, pas ca kohé, é hângri te gjithe
é mbéti mé duar thate. Ndonje mjéshterie nuke dinté
qe te punonté é te fitonté, u-bâ pra i vobet é ra age
poshte sa gjithe botes i vinté kéq per 'tê. Po vllai i
vogel, ndonsè nuke mori gjâ faré nga pasja é t' i atit,
mé pune é mé kursim, fitoi é u-bâ i pasun.
plak i ndéreshem dhé i urte. Ky plaku, kur pau gruan
duké dérdhun lote, i u-afrua é i pyéti shkakun é vajit
te 'saj. »Kam dy djéme, i tha ajò, te cilet i dua mire
si njenin si tjatrin, por im' shoq mendonét t'i a lâje
te madhit gjithe pasjén é tij, é te voglit mos ti laje
gjâ faré. Shume hére jam munduare t' i a kethénj men-
djén, po me kot, psé burri s' me ndegjòn. Une de-
shironj t' u a ndanje pasjén per gjymse, por nuk' u
ven vésh fjalevét te mia.
- Kejò âsht pune é léhte, u-pergjeq plaku; éc é
u a trégô djémevét gellimin é burrit, thuaj-u qe i ati
do t'i a lâje pasjén mâ te madhit é qe i vogli do te
mbétét pa gje faré é do te shohish qe i vogli do te
bâhét m i pasun sé i madhi ndonsè ky do te trashigonje
gjithe pasjén é t' i atit.
Gruaja bâni ashtù si i tha plaku é u trégoi djé-
mevét gellimin é burrit.
Djali i vogel, kur mori vésh sé i ati s' ka per t'i
lâne gjâ faré, iku lark ne vent te huaj. Atjè zuni é
mesoi mire ditunie é mjéshterie nisi punen é mundo-
néj nate é dite. Vllai i math, qe é dinté véhtén te
pasun, mbéti nde shtepie; nuke mesoi as ditunie as
mjéshterie as nuke zuni kurre pune mé dore. Si vdiq
i ati u-dha pas defrimit, é filloi mé prishun pasjén é
tij pa dhembjé sa qe, pas ca kohé, é hângri te gjithe
é mbéti mé duar thate. Ndonje mjéshterie nuke dinté
qe te punonté é te fitonté, u-bâ pra i vobet é ra age
poshte sa gjithe botes i vinté kéq per 'tê. Po vllai i
vogel, ndonsè nuke mori gjâ faré nga pasja é t' i atit,
mé pune é mé kursim, fitoi é u-bâ i pasun.
78
Duhét te punojem sadò qe te jemi te pasune; é
lypsét te mesojem uje mjéshterie qe te fitojem é te
rrojem !
62.
DJALI I MIRE
Nje djale i mire é i urte rrinté perpara truvezes.
ne dhome te 'tij é kedonté mé kujdès mesimét é shko-
lles. Rrézét é diéllit hynin nga gastarét é dritarés é
binin mbi libre, qe kishté hapun perpara, é zûun é po
i thoshnin: «O djale i mire, psé rrin mbrenda mé
kete kohe te bukure? Dil, dil jashte ték lozin é brédhin
shoket é tu!»
Po djali, pa u-tundun faré nga vendi, u-pergjèq é
i tha: «Te mbaronj mâ perpara detyren t' imé, pra
pastaj do te dal édhe une te los!» Dhé unji perseri
koken mbi liber é zuni te kendonté. Kur, gé, pas nje
grimé, érdhi nje zok qe i ra mé sqép gastarés é i tha
édhè ai djalit: «Djale i mire. ngréu é éja jashte te
lozim bashke! Toka îsht é blére, giélli i kthjéllte é
i rrimte, lulét kane çélun te bukura é derdhin per gark
ére t' ândeshmé, véç ti rrin ketù mbyllun mbrenda;
ngréu, éja jashte!» Po djali, prape pa u-tundun nga
vendi i tha édhé zogut : -Do te mbarouj nje hére me-
simét, pastaj kam mé dalun édhê une jashte.-
Ashtù djali i mire véshtronté detyren é 'tij kendon-
Duhét te punojem sadò qe te jemi te pasune; é
lypsét te mesojem uje mjéshterie qe te fitojem é te
rrojem !
62.
DJALI I MIRE
Nje djale i mire é i urte rrinté perpara truvezes.
ne dhome te 'tij é kedonté mé kujdès mesimét é shko-
lles. Rrézét é diéllit hynin nga gastarét é dritarés é
binin mbi libre, qe kishté hapun perpara, é zûun é po
i thoshnin: «O djale i mire, psé rrin mbrenda mé
kete kohe te bukure? Dil, dil jashte ték lozin é brédhin
shoket é tu!»
Po djali, pa u-tundun faré nga vendi, u-pergjèq é
i tha: «Te mbaronj mâ perpara detyren t' imé, pra
pastaj do te dal édhe une te los!» Dhé unji perseri
koken mbi liber é zuni te kendonté. Kur, gé, pas nje
grimé, érdhi nje zok qe i ra mé sqép gastarés é i tha
édhè ai djalit: «Djale i mire. ngréu é éja jashte te
lozim bashke! Toka îsht é blére, giélli i kthjéllte é
i rrimte, lulét kane çélun te bukura é derdhin per gark
ére t' ândeshmé, véç ti rrin ketù mbyllun mbrenda;
ngréu, éja jashte!» Po djali, prape pa u-tundun nga
vendi i tha édhé zogut : -Do te mbarouj nje hére me-
simét, pastaj kam mé dalun édhê une jashte.-
Ashtù djali i mire véshtronté detyren é 'tij kendon-
- 79
té mesimét é shkruanté punen qe i kishté dhâne me-
sonjesi.
Me se fundi édhè molla u-suall nga djali é, duké
tundun flétet é 'saja i tha: «Jo édhè kage shum i
urte, o djale i vogel! Nuk' i shéh mollat fagékugé ge
u-pogen sonté naten? Eja, éja t' i marrish dye a trie é
t' i hash, sa jane te buta, t' âmbela, t'éreshmé!» Por
édhè kesaj héré pa u'tundun nga vendi djali i u-pergjeq
molles: - Do te mbaronj punen, pra do te vinj té ti!-
Pas ca kohé djali i mire mbaroi kendimét mbylli
librat é i vuni ne traste dhé pastaj plot gezim é duké
kercyém, sbriti ne kopesht. Sa mire, sa bukur ishté
atehéré. Diélli dyké géshun i puthté lésherat é vérdha,
molla i tuntté flétet dhé i leshonté per dhé kogét é
éreshmé, zogu i kendonté mé mall dhé i gaséj per afer
te gjithe i gezonéshin é é perkedhélnin. Djali brithté
nga gazi é, duké kenduar, thoshté: Tani qe mbarova
detyren âsht koha é lodres ; tani lodra me ka hié é me
kenage !
Kush punòn ne djélmerie, é shkon mire ne plégerie.
63-
MJÉSHTRI I VOBET
Nde nje mot arat nuke kishin bâmun faré grune ;
ishté pra kohézié é bota kishin frike mos te mbéteshin
pa buke. Drithenat, qe siellnin nga visét é huaja, nuke
mjaftonin per gjithe njérezien é vendit é pastaj çmimi
té mesimét é shkruanté punen qe i kishté dhâne me-
sonjesi.
Me se fundi édhè molla u-suall nga djali é, duké
tundun flétet é 'saja i tha: «Jo édhè kage shum i
urte, o djale i vogel! Nuk' i shéh mollat fagékugé ge
u-pogen sonté naten? Eja, éja t' i marrish dye a trie é
t' i hash, sa jane te buta, t' âmbela, t'éreshmé!» Por
édhè kesaj héré pa u'tundun nga vendi djali i u-pergjeq
molles: - Do te mbaronj punen, pra do te vinj té ti!-
Pas ca kohé djali i mire mbaroi kendimét mbylli
librat é i vuni ne traste dhé pastaj plot gezim é duké
kercyém, sbriti ne kopesht. Sa mire, sa bukur ishté
atehéré. Diélli dyké géshun i puthté lésherat é vérdha,
molla i tuntté flétet dhé i leshonté per dhé kogét é
éreshmé, zogu i kendonté mé mall dhé i gaséj per afer
te gjithe i gezonéshin é é perkedhélnin. Djali brithté
nga gazi é, duké kenduar, thoshté: Tani qe mbarova
detyren âsht koha é lodres ; tani lodra me ka hié é me
kenage !
Kush punòn ne djélmerie, é shkon mire ne plégerie.
63-
MJÉSHTRI I VOBET
Nde nje mot arat nuke kishin bâmun faré grune ;
ishté pra kohézié é bota kishin frike mos te mbéteshin
pa buke. Drithenat, qe siellnin nga visét é huaja, nuke
mjaftonin per gjithe njérezien é vendit é pastaj çmimi
80
i méllit ishté ngjitun shum lart, temijet mé shume
njéres ishin shtretnguare kéq sé s' u arrinté buka te
ngopéshin, é shume hére rrinin mhrâmjé faré pa 'tê.
Buka shtrenjt, zjari shtrenjt, dimeni po afronej. -
Bashke mé te varterit é tjére, qe vuanin nga zia é
ge i trembéshin dimenit ishté édhè nje kthises i shkuar
ne mot, i cili s' munt te punonté ne dimen, psè as
pune nuke gjinté é as shendéti é fuqia nuke i ndihnin.
É shoqja é 'tij ishté grua punetoré é dinté t' a gévéri-
sté shtepièn mire; i bânté punet mé radhe, kishté
kujdès pastertién, venté 'rée mire femiet; po, kur s' ké
mé sé, té gjitha shkojen me kot.
Kishin te mjéret katre bij: nje çupe katremedhéte
vjétesh, nje djale dymedhétesh, nje çupe tjatre téte
vjétesh, é nje faré te vogle katre vjétesh. Kur i ati
munt te punonté é te fitonté, é shkonin motin mire.é te
kénaqune sé kishin buken é dites ; po kur érdhi koha
é zies s' kishin as pune as qysh te fitonin nje dhétesh.
- Ah! Varferie é madhè dhé é zéze! thoshté nje
dite mâma è 'tyné. Tashti, qe te rrojem, duhét te shé-
sim téshat é rragét qe kémi; po me se fundi, ketò do
te mbarohén, do te mbétemi prape pa buke, do te bâ-
hémi lipes é te dalim é te kerkojem nje çike buke dére
me dére! - Thoshté ketô fjale é lotet i shkonin rrekée
nga syt, é pshéretimet i prisnin zânin.
Plaku burri i 'saj écenté poshte é perpjéte mé koke
unjun mbrenda ne dhome é s' ndihéj faré é te bijt ishin
te hélmuare édhè atâ é nga fialet é s' âmes se 'tyné
zûun te ganin. Keshtu mbéten per nje grime hére, pra
pastaj plaku çoi kryét é tha: «Vertéte sot per sot koha
i méllit ishté ngjitun shum lart, temijet mé shume
njéres ishin shtretnguare kéq sé s' u arrinté buka te
ngopéshin, é shume hére rrinin mhrâmjé faré pa 'tê.
Buka shtrenjt, zjari shtrenjt, dimeni po afronej. -
Bashke mé te varterit é tjére, qe vuanin nga zia é
ge i trembéshin dimenit ishté édhè nje kthises i shkuar
ne mot, i cili s' munt te punonté ne dimen, psè as
pune nuke gjinté é as shendéti é fuqia nuke i ndihnin.
É shoqja é 'tij ishté grua punetoré é dinté t' a gévéri-
sté shtepièn mire; i bânté punet mé radhe, kishté
kujdès pastertién, venté 'rée mire femiet; po, kur s' ké
mé sé, té gjitha shkojen me kot.
Kishin te mjéret katre bij: nje çupe katremedhéte
vjétesh, nje djale dymedhétesh, nje çupe tjatre téte
vjétesh, é nje faré te vogle katre vjétesh. Kur i ati
munt te punonté é te fitonté, é shkonin motin mire.é te
kénaqune sé kishin buken é dites ; po kur érdhi koha
é zies s' kishin as pune as qysh te fitonin nje dhétesh.
- Ah! Varferie é madhè dhé é zéze! thoshté nje
dite mâma è 'tyné. Tashti, qe te rrojem, duhét te shé-
sim téshat é rragét qe kémi; po me se fundi, ketò do
te mbarohén, do te mbétemi prape pa buke, do te bâ-
hémi lipes é te dalim é te kerkojem nje çike buke dére
me dére! - Thoshté ketô fjale é lotet i shkonin rrekée
nga syt, é pshéretimet i prisnin zânin.
Plaku burri i 'saj écenté poshte é perpjéte mé koke
unjun mbrenda ne dhome é s' ndihéj faré é te bijt ishin
te hélmuare édhè atâ é nga fialet é s' âmes se 'tyné
zûun te ganin. Keshtu mbéten per nje grime hére, pra
pastaj plaku çoi kryét é tha: «Vertéte sot per sot koha
81
âsht é ngushte, po mos te hélmohémi téper sé ka Pé-
rendia mjaft! Do t'i shkojem édhé keto dite te liga, é do
te punojem te githe ge te mundim te rrojem. U-men-
dova sé ç'lypsét te bâjem, é keshtù as uria s'ka per
te na marre, as plaçkat s' kémi per t' i shitune, as lipes
nuke do te bâhémi. Te gjithe do te punojem é édhè
ju, o bijt é mij, duhét te zini punen, psé une s' munt
te fitonj qe sa na duhét. Kam marre vésh sé jashte po
ndréqiu udhat é do te vété atjé te zâ pune. C' thua o
gruaja imé, si te dukét? Ti punové mjaft sa qé é rée,
a thua munt t' a zâsh punen tani perseri ne kohe te
zies?»-Ashtu thom édhè une, tha gruaja; po ç'do te
bâhén femija é shtepia é jone kur t' ikinj édhè une
kendéj?-«Te gjitha i mendova, tha plaku, po duhét
ti shtrohémi névojes, duhét t' i dergojem édhè çupat é
djalin jashte te sherbéjen ndeper shtepiate huaja. S'kémi
ç'te bâjem tjater, duhét le mundohémi te gjithe!»
Te nésermén duallen te gjithe per pune é u-perha-
pen andéj é kendèj; plaçkat i a laan te zotit shtepies
t' u a ruanté. Plaku mori djalin é vajten te punc-
nin bashke atiè ku ndréquin udhat; é âma mé çupat
hyni ne sherbim té uje femije é mire é é ndéreshmé ;
ashtù fitonin é rronin.
Dimeni shkoi si shkoi é kur érdhi kohaé mbjélljes,
arat u-lavruan é u-punuan mire é bota mbolli drithena
mé shumice. Koha mbajti é mire é Zoti fali mjaft sa
u-mbush vendi é bota u-ngopen mé buke. Atehéré édhé
kthisesi plak u-kethyé ne shtepie mé gruan é mé femijen
é 'tij é suallen mjaft te holla mè véhté, qe kishin ti-
tuare mé pune é mé kursim.
6
âsht é ngushte, po mos te hélmohémi téper sé ka Pé-
rendia mjaft! Do t'i shkojem édhé keto dite te liga, é do
te punojem te githe ge te mundim te rrojem. U-men-
dova sé ç'lypsét te bâjem, é keshtù as uria s'ka per
te na marre, as plaçkat s' kémi per t' i shitune, as lipes
nuke do te bâhémi. Te gjithe do te punojem é édhè
ju, o bijt é mij, duhét te zini punen, psé une s' munt
te fitonj qe sa na duhét. Kam marre vésh sé jashte po
ndréqiu udhat é do te vété atjé te zâ pune. C' thua o
gruaja imé, si te dukét? Ti punové mjaft sa qé é rée,
a thua munt t' a zâsh punen tani perseri ne kohe te
zies?»-Ashtu thom édhè une, tha gruaja; po ç'do te
bâhén femija é shtepia é jone kur t' ikinj édhè une
kendéj?-«Te gjitha i mendova, tha plaku, po duhét
ti shtrohémi névojes, duhét t' i dergojem édhè çupat é
djalin jashte te sherbéjen ndeper shtepiate huaja. S'kémi
ç'te bâjem tjater, duhét le mundohémi te gjithe!»
Te nésermén duallen te gjithe per pune é u-perha-
pen andéj é kendèj; plaçkat i a laan te zotit shtepies
t' u a ruanté. Plaku mori djalin é vajten te punc-
nin bashke atiè ku ndréquin udhat; é âma mé çupat
hyni ne sherbim té uje femije é mire é é ndéreshmé ;
ashtù fitonin é rronin.
Dimeni shkoi si shkoi é kur érdhi kohaé mbjélljes,
arat u-lavruan é u-punuan mire é bota mbolli drithena
mé shumice. Koha mbajti é mire é Zoti fali mjaft sa
u-mbush vendi é bota u-ngopen mé buke. Atehéré édhé
kthisesi plak u-kethyé ne shtepie mé gruan é mé femijen
é 'tij é suallen mjaft te holla mè véhté, qe kishin ti-
tuare mé pune é mé kursim.
6
82
Kishin zâne prape te rronin fatbardhe si perpara, é
nje dite, kur ishin mbledhune tok é po ngrohéshin afer
zjarrit, plaku zuni é tha: «É paat mé sy, o te dashu-
nit é mij, sé Pérendia u ndihe atyné qe duan te mun-
dohén é te punojen? Po ju thom sot, é te m' a mbani
ment fjalen sé jam plak é munt te vdés néser âsht
flashk ai njéri qe deshperohét ne dite te shtrenguare;
sé s' vlén gjâ faré ai burre qe s' mundohét é s'
pinon po prét vétem ndihmen é te tjérevét é bâhét
lipes. Punoni, o bijt é mij, ju me patshit uraten
punoni gjér sa jéni te rij, é do te shihni sé kurre s'
kéni per te mbétun te vobte, po gjithe jéten do t'a
shkoni fatbardhe !»
Mesò nje mjéshterie dhé prane ven-é,
Pa, ne te marrte unia prape zen-é.
64.
PRENTVÉRA
Bora ka"shume kohe qe u-trét nga arat-énga fushat;
vétem mbi majét é malévét ka mbétun aty ketù nga
nji çike mbulése é bardhe. Njenat é perronjévet é te
lumenjvet u-liruan nga akulli dhé rrédhin mé nga
dale é ndritin nga rrézét é diéllit. Vériu mâ s' fryn
i forte, gjemimi i drunjevét qe tundéshin nga éra é
rrébte, nuke ndegjonét mâ, po vétem nja ére é léhte
é é bute lemon é perkedhéle flétet é lulét. Niégulla é
dendune é é érrte s'i mbulòn mâ malét é fushat; déti
Kishin zâne prape te rronin fatbardhe si perpara, é
nje dite, kur ishin mbledhune tok é po ngrohéshin afer
zjarrit, plaku zuni é tha: «É paat mé sy, o te dashu-
nit é mij, sé Pérendia u ndihe atyné qe duan te mun-
dohén é te punojen? Po ju thom sot, é te m' a mbani
ment fjalen sé jam plak é munt te vdés néser âsht
flashk ai njéri qe deshperohét ne dite te shtrenguare;
sé s' vlén gjâ faré ai burre qe s' mundohét é s'
pinon po prét vétem ndihmen é te tjérevét é bâhét
lipes. Punoni, o bijt é mij, ju me patshit uraten
punoni gjér sa jéni te rij, é do te shihni sé kurre s'
kéni per te mbétun te vobte, po gjithe jéten do t'a
shkoni fatbardhe !»
Mesò nje mjéshterie dhé prane ven-é,
Pa, ne te marrte unia prape zen-é.
64.
PRENTVÉRA
Bora ka"shume kohe qe u-trét nga arat-énga fushat;
vétem mbi majét é malévét ka mbétun aty ketù nga
nji çike mbulése é bardhe. Njenat é perronjévet é te
lumenjvet u-liruan nga akulli dhé rrédhin mé nga
dale é ndritin nga rrézét é diéllit. Vériu mâ s' fryn
i forte, gjemimi i drunjevét qe tundéshin nga éra é
rrébte, nuke ndegjonét mâ, po vétem nja ére é léhte
é é bute lemon é perkedhéle flétet é lulét. Niégulla é
dendune é é érrte s'i mbulòn mâ malét é fushat; déti
83
bâhét i paqie é nuke ka vale é tallazé te rrebta, po
faqéja é 'tij dridhét é shkelgèn é xixillòn si nje
pasqyre é madhé. Malét, kodrat, pyjét, fushat, arat
livadhét marrin uje ngjyre te blére nga bari, nga
flétet, nga bimet qe çélin é lulezojen. Dallendyshét é
zoqt é tjére qe na kishin lâne vétem ne dimen,
zâan é kethéhén pak nga pak, é fushat é pyjét ushtojen
permalleshem nga kânga é 'tyné é ambele.
Érdhi prentvéra! Dimeni shkoi! Gjithesia çélét,
shukuronét, géshét, âsht ne gezim ! Diélli ngrohe é
ndrite, qiélli âsht i rrimte é i kthjéllte, ujenat é kronit
é te lumit shkelgéjen nga rrézét é diéllit é murmu-
rojen duké rrédhun ndeper fléte é ndeper lulé. Men-
gjési âsht i âmbel é nje vése é holle pushon mbi barin
é njome é nibi lulét, nje ére é kândeshmé perhapét
ndeper ajer, zogt kendojen drizavér, blélet é fluturat
shkojen duké gendruar lulé mbe lulé. Édhé krimbat,
hardhjét é gjarpinjt dalin jashte é ngrohén ne diéll.
Mbrâmja prape âsht é bukure! Pas pérendimit te
diéllit, kur nise é érrét nata, dél hâneza é argjendete
bashke mé mija hyjsh é leshòn driten è 'saj t' âmbele
è te bardhe mbi boten ge pushon, mbi zogt ge flêjen
nde foléet é tyné, mbi kafshet ge shtrihén nde shtrof-
kullat é véta.
Nga nje hére bié nje shi i bute é i léhte qe gezòn
é kenage gjithe vendin. Te mbjéllunat bijen, ushgé-
hén, rritén; fusha mérr jéte é fuqie te rée; bimet,
bari, lulét fluturojen aravét é fushavét; déget mbushén
mé fléte, mé bubugé, mé lulé ; trendafillét hapén nde-
bâhét i paqie é nuke ka vale é tallazé te rrebta, po
faqéja é 'tij dridhét é shkelgèn é xixillòn si nje
pasqyre é madhé. Malét, kodrat, pyjét, fushat, arat
livadhét marrin uje ngjyre te blére nga bari, nga
flétet, nga bimet qe çélin é lulezojen. Dallendyshét é
zoqt é tjére qe na kishin lâne vétem ne dimen,
zâan é kethéhén pak nga pak, é fushat é pyjét ushtojen
permalleshem nga kânga é 'tyné é ambele.
Érdhi prentvéra! Dimeni shkoi! Gjithesia çélét,
shukuronét, géshét, âsht ne gezim ! Diélli ngrohe é
ndrite, qiélli âsht i rrimte é i kthjéllte, ujenat é kronit
é te lumit shkelgéjen nga rrézét é diéllit é murmu-
rojen duké rrédhun ndeper fléte é ndeper lulé. Men-
gjési âsht i âmbel é nje vése é holle pushon mbi barin
é njome é nibi lulét, nje ére é kândeshmé perhapét
ndeper ajer, zogt kendojen drizavér, blélet é fluturat
shkojen duké gendruar lulé mbe lulé. Édhé krimbat,
hardhjét é gjarpinjt dalin jashte é ngrohén ne diéll.
Mbrâmja prape âsht é bukure! Pas pérendimit te
diéllit, kur nise é érrét nata, dél hâneza é argjendete
bashke mé mija hyjsh é leshòn driten è 'saj t' âmbele
è te bardhe mbi boten ge pushon, mbi zogt ge flêjen
nde foléet é tyné, mbi kafshet ge shtrihén nde shtrof-
kullat é véta.
Nga nje hére bié nje shi i bute é i léhte qe gezòn
é kenage gjithe vendin. Te mbjéllunat bijen, ushgé-
hén, rritén; fusha mérr jéte é fuqie te rée; bimet,
bari, lulét fluturojen aravét é fushavét; déget mbushén
mé fléte, mé bubugé, mé lulé ; trendafillét hapén nde-
- 84
per kopshtinjé. Kulpeni ngjitét ndeper drunje, é mbu-
lòn è bléròn murét é lédhét.
Te gjitha krijésat é Zotit ne kohe te prentvéres sgjo-
hén, tundén, gezohén. Édhè péshqit n' uje levizin é
dalin hére é hére te shohin diélliin.
Malét, kodrat, fushat mbulohén mé bagetie; shqér-
rat é kédhat é végjele kercéjen é blégerojen ndukin
barin é pijen qumesht; bariu rri nen hijén é lisit è bié
fyéllit permalleshem.
Bujku zen gét é leròn arat, kopshtari mbiell ba-
rishtét, punetori sbukuron lulishtat.
Stina mâ é mira é motit âsht prentvéra ; syni nuke
te shéh tjater véç bukurie; veshi nuke te ndegjon
tjater véç kânge ; Zêmêra te kenagét é te gezohét !
65.
KÉDHI É UJKU
Nje kéth i vogel u-largua uga tufa é dhenavét é
u-arratis vétem tushes. Nje ujk é ndegjoi kédhin ték
po blégerinté, i u-afrua dhé é zuni per gafé é po bânéj
gati t' a shqyénté. Kédhi i mjére é pau véhtén te
humbun é nuke kish faré shprése te shpetonté. Bagetia
ishin lark, bariu s' dinté sé ku t' a kerkonté, genjt s'
é shihnin ujkun as nuke munt t' i ndegjonin dot éren
per se largu. Po n' ate deshperim te math, kédhit i
érdhi nje méjtim i mire é nisi pra t' i thoshté ujkut :
«Nashti une jam sé jam domosdô i humbun; é ti
per kopshtinjé. Kulpeni ngjitét ndeper drunje, é mbu-
lòn è bléròn murét é lédhét.
Te gjitha krijésat é Zotit ne kohe te prentvéres sgjo-
hén, tundén, gezohén. Édhè péshqit n' uje levizin é
dalin hére é hére te shohin diélliin.
Malét, kodrat, fushat mbulohén mé bagetie; shqér-
rat é kédhat é végjele kercéjen é blégerojen ndukin
barin é pijen qumesht; bariu rri nen hijén é lisit è bié
fyéllit permalleshem.
Bujku zen gét é leròn arat, kopshtari mbiell ba-
rishtét, punetori sbukuron lulishtat.
Stina mâ é mira é motit âsht prentvéra ; syni nuke
te shéh tjater véç bukurie; veshi nuke te ndegjon
tjater véç kânge ; Zêmêra te kenagét é te gezohét !
65.
KÉDHI É UJKU
Nje kéth i vogel u-largua uga tufa é dhenavét é
u-arratis vétem tushes. Nje ujk é ndegjoi kédhin ték
po blégerinté, i u-afrua dhé é zuni per gafé é po bânéj
gati t' a shqyénté. Kédhi i mjére é pau véhtén te
humbun é nuke kish faré shprése te shpetonté. Bagetia
ishin lark, bariu s' dinté sé ku t' a kerkonté, genjt s'
é shihnin ujkun as nuke munt t' i ndegjonin dot éren
per se largu. Po n' ate deshperim te math, kédhit i
érdhi nje méjtim i mire é nisi pra t' i thoshté ujkut :
«Nashti une jam sé jam domosdô i humbun; é ti
do te me hash pa meshire; nuke me len uje çike te
bréth é te defrénj pa te me hash pastaj te gezuar? Bésonj
sé do te jéte mâ mire per ty; mishi i im pas detrimit
do te jéte mâ i shijéshem é mâ i âmbel! Deshironj
shum te los nje çike vallé, perandaj ti fershellè é une
do te kercénj.»
Ujku, i cili ishté shigur sé kédhi nuke do te munt
t' i shpetonté dot uga thonji, u-mendua sé mé te ver-
téte mishi i 'tij do t' i dukéj mâ i ambel po t' a hanté
te gezuar; ashtù pra zuni te fershellénté é kédhi mori
nje vallé pas fershellimes s' ujkut. Po genjt é nde-
gjuan zânin é ujkut, kercyén pas fershellimes se 'tij
é érdhen é gjéten. I u-turren ge t' a zinin, por ujku
mé te shpéjte la fershellimen, vallen é kédhin é iku
mé dhâmbe thate me te katerta. Qenjt é ndogen ca,
po pastaj é laan te shkonté é u-kethyén mé kédhin té
kopéja é dhenevét.
Ujku si mbéti vétem ne pyll é s' kish mâ frike
nga gent, mendonéj per te ligen qe i ngjau é thoshté
véhté mé véhté: «Mire é pesova!... Ç' me lipséj mua
kânga, c' me duhéj mua vallja? Une jam ujk, s' jam
kendes ge te kendonj. Gjith kush lé te véshtronje pu-
nen é 'tij, sé ai, qe len punen é véte é mérrét mé te
tjéra, prishét é pesòn dam kurdohére si une qe humba
kédhin nga goja é per uje cike po me shqyénin édhé
gent!»
bréth é te defrénj pa te me hash pastaj te gezuar? Bésonj
sé do te jéte mâ mire per ty; mishi i im pas detrimit
do te jéte mâ i shijéshem é mâ i âmbel! Deshironj
shum te los nje çike vallé, perandaj ti fershellè é une
do te kercénj.»
Ujku, i cili ishté shigur sé kédhi nuke do te munt
t' i shpetonté dot uga thonji, u-mendua sé mé te ver-
téte mishi i 'tij do t' i dukéj mâ i ambel po t' a hanté
te gezuar; ashtù pra zuni te fershellénté é kédhi mori
nje vallé pas fershellimes s' ujkut. Po genjt é nde-
gjuan zânin é ujkut, kercyén pas fershellimes se 'tij
é érdhen é gjéten. I u-turren ge t' a zinin, por ujku
mé te shpéjte la fershellimen, vallen é kédhin é iku
mé dhâmbe thate me te katerta. Qenjt é ndogen ca,
po pastaj é laan te shkonté é u-kethyén mé kédhin té
kopéja é dhenevét.
Ujku si mbéti vétem ne pyll é s' kish mâ frike
nga gent, mendonéj per te ligen qe i ngjau é thoshté
véhté mé véhté: «Mire é pesova!... Ç' me lipséj mua
kânga, c' me duhéj mua vallja? Une jam ujk, s' jam
kendes ge te kendonj. Gjith kush lé te véshtronje pu-
nen é 'tij, sé ai, qe len punen é véte é mérrét mé te
tjéra, prishét é pesòn dam kurdohére si une qe humba
kédhin nga goja é per uje cike po me shqyénin édhé
gent!»
86
66-
MAJMUNI DHE PÉSHKATORET
Ca péshkatore vajten nje hére anes se lumit per te
zâne péshk. Hodhen rrjétat ne lum, priten nje çike,
pastaj i ngréhen é i nxuaren jashte. Si mblodhen pé-
shqit é i futen ndeper kosha é kanistra, u-shtruan nen
hijén é nje druni te math te hanin é te shlodhéshin
nje çike.
Jo shum lark, mbi nje drû tjater rrinté nje maj-
mun, i cili kishté pamun é véshtruar mire gjithe pu-
nen ge bâan péshkatoret per te zâne péshkun; déshi
pra te bânté édhè ai sé c' pau ne sy, si majmun qe
âsht qe kerkòn te bâje ç' do gjâ qe shéh. Sbriti poshte
nga druni, u-afrua buzes se lumit ku péshkatoret
kishin ndemun rrjétat, i véshtroi mire é mire pastaj
mori é zuni t' i hithté édhè aj ne lum. Po nuke vuni
'rée mire, u-ngatrrua é u-permbloth mbrenda ne 'ta dhé
s' mundéj te shpetonté as t' ikenté andéj.
Peshkatoret, te cilet po drékeshin, é paan majmu-
nin qe u-péshtuall ne rrjétat, u-tremben sé mos u a
shqyénté é pra mé nxitim u-ngriten, shkuan é é liruan
é pastaj é muaren é é rrahen mire sa i zuni kurrizi.
Majmuni i shkréte, kur shpetoi nga dora é 'tyné
é u-ngjit prape ne majé te drunit mendonéj sé c' pesoi
é qahéj véhté mé véhté duké thâne: «C' me duhéj
mua te çmendunit te linja pyllin ku kam lindun,
66-
MAJMUNI DHE PÉSHKATORET
Ca péshkatore vajten nje hére anes se lumit per te
zâne péshk. Hodhen rrjétat ne lum, priten nje çike,
pastaj i ngréhen é i nxuaren jashte. Si mblodhen pé-
shqit é i futen ndeper kosha é kanistra, u-shtruan nen
hijén é nje druni te math te hanin é te shlodhéshin
nje çike.
Jo shum lark, mbi nje drû tjater rrinté nje maj-
mun, i cili kishté pamun é véshtruar mire gjithe pu-
nen ge bâan péshkatoret per te zâne péshkun; déshi
pra te bânté édhè ai sé c' pau ne sy, si majmun qe
âsht qe kerkòn te bâje ç' do gjâ qe shéh. Sbriti poshte
nga druni, u-afrua buzes se lumit ku péshkatoret
kishin ndemun rrjétat, i véshtroi mire é mire pastaj
mori é zuni t' i hithté édhè aj ne lum. Po nuke vuni
'rée mire, u-ngatrrua é u-permbloth mbrenda ne 'ta dhé
s' mundéj te shpetonté as t' ikenté andéj.
Peshkatoret, te cilet po drékeshin, é paan majmu-
nin qe u-péshtuall ne rrjétat, u-tremben sé mos u a
shqyénté é pra mé nxitim u-ngriten, shkuan é é liruan
é pastaj é muaren é é rrahen mire sa i zuni kurrizi.
Majmuni i shkréte, kur shpetoi nga dora é 'tyné
é u-ngjit prape ne majé te drunit mendonéj sé c' pesoi
é qahéj véhté mé véhté duké thâne: «C' me duhéj
mua te çmendunit te linja pyllin ku kam lindun,
87
drunjet mbi te cilat rronj é te sbrisnja ne brek te lu-
mit te trazonésha mé rrjéta, mé péshkatore é mé péshq!
Ç' me lipséj mua nje pune qe s'é kam zâne kurre mé
dore é qe s' âsht pas zakonevét te mia! Mire, mire é
pesova!»
Kush trazonét mé shum' pune
Me ne tunt mbétét pa gune!
67 •
QENI SHPETIMTAR
Hélvétia âsht nje vent i Europes mé malé shum te
larta. Kur véres na kémi te nxéhte é s' durojem dot
as rrobat é holla, malét é Hélvéties jane te mbuluamé
gjithenje mé bore. Atjè ç' ne vjéshte nise mé ramun
bore é madhé é cila mbulòn é zen udhet é shtigjét é
bjéshkevét.
Nje nga malét é larta te Hélvéties asht édhè shent-
Bérnardi ndeper te cilin shkon udha ge perpjék Hél-
vétien mé Italien udhe fort é ngushte dhé é lige. Kush
kapercen andej âsht ne rrézik te math, é mâ téper ne
dimen kur udha mbulonét faré mé bore. Shume hére
ndodhe qe udhetaret i zen bora, humbasin é vdésin se
ftohti te mjéret. Perandaj disa kellogjére te meshire-
shme kane ngréhun majé malit nje monastir, ku hyjen
udhetaret, kur i zen dimenit bora é te ftohtit, é aty
rrijen disa dite é pushojen. Po shpésh mali ka niégulle
‹é bora bié shum é dendune, é udhetaret s' munt t' a
drunjet mbi te cilat rronj é te sbrisnja ne brek te lu-
mit te trazonésha mé rrjéta, mé péshkatore é mé péshq!
Ç' me lipséj mua nje pune qe s'é kam zâne kurre mé
dore é qe s' âsht pas zakonevét te mia! Mire, mire é
pesova!»
Kush trazonét mé shum' pune
Me ne tunt mbétét pa gune!
67 •
QENI SHPETIMTAR
Hélvétia âsht nje vent i Europes mé malé shum te
larta. Kur véres na kémi te nxéhte é s' durojem dot
as rrobat é holla, malét é Hélvéties jane te mbuluamé
gjithenje mé bore. Atjè ç' ne vjéshte nise mé ramun
bore é madhé é cila mbulòn é zen udhet é shtigjét é
bjéshkevét.
Nje nga malét é larta te Hélvéties asht édhè shent-
Bérnardi ndeper te cilin shkon udha ge perpjék Hél-
vétien mé Italien udhe fort é ngushte dhé é lige. Kush
kapercen andej âsht ne rrézik te math, é mâ téper ne
dimen kur udha mbulonét faré mé bore. Shume hére
ndodhe qe udhetaret i zen bora, humbasin é vdésin se
ftohti te mjéret. Perandaj disa kellogjére te meshire-
shme kane ngréhun majé malit nje monastir, ku hyjen
udhetaret, kur i zen dimenit bora é te ftohtit, é aty
rrijen disa dite é pushojen. Po shpésh mali ka niégulle
‹é bora bié shum é dendune, é udhetaret s' munt t' a
88
gjêjen udhen é monastirit é ndodhén ne rrézik te-
mardhin. Atehéré kellogjéret é meshireshme dalin
malit te kerkojen udhetaret é marrin mé véhté édhè
disa genj shum bésnike, genjt é monastirit, te cilet jane
uje skote ne véhté, shum te médhânj, gimévérdhe, te
forte é te sgjuare shum. Disa hére qenjt dalin édhè
vétem per te kerkuar udhetaret. Kellogjéret u lidhin é
u varin ne gafe uje shporte plot mé buke é mé mish
é mé poça mé rakie é mé konjak. Qenjt perhapén
malit sé jane te mesuare é kerkojen udhetaret é hum-
basune, é, kur gjêjen ndonje te mbuluar mé bore, nisin
mé te shpéjte te largojen boren mé turî é mé kâmbe
gjér sa é sbulojen é é uxjérrin, é pastaj i afrojen
shporten ge te marre per te ngrâne é per te pire. Kur
mundonén é s' munt t' a uxjérrin, atehéré kethénén
ne monastir é, duké léhun, u japin za kellogjérevét sé
ka njéres per té shpetuar. Kellogjéret é mire dalin mé
vrap mé lopata ne dore, ngasin mé rent pas genjvét,
arrijen aty ku jane njérezit é mbuluare, largojen boren
gjêjen udhen é monastirit é ndodhén ne rrézik te-
mardhin. Atehéré kellogjéret é meshireshme dalin
malit te kerkojen udhetaret é marrin mé véhté édhè
disa genj shum bésnike, genjt é monastirit, te cilet jane
uje skote ne véhté, shum te médhânj, gimévérdhe, te
forte é te sgjuare shum. Disa hére qenjt dalin édhè
vétem per te kerkuar udhetaret. Kellogjéret u lidhin é
u varin ne gafe uje shporte plot mé buke é mé mish
é mé poça mé rakie é mé konjak. Qenjt perhapén
malit sé jane te mesuare é kerkojen udhetaret é hum-
basune, é, kur gjêjen ndonje te mbuluar mé bore, nisin
mé te shpéjte te largojen boren mé turî é mé kâmbe
gjér sa é sbulojen é é uxjérrin, é pastaj i afrojen
shporten ge te marre per te ngrâne é per te pire. Kur
mundonén é s' munt t' a uxjérrin, atehéré kethénén
ne monastir é, duké léhun, u japin za kellogjérevét sé
ka njéres per té shpetuar. Kellogjéret é mire dalin mé
vrap mé lopata ne dore, ngasin mé rent pas genjvét,
arrijen aty ku jane njérezit é mbuluare, largojen boren
89
mé Jopata, i uxjérrin é shume hére édhè i shpetojen
é i kethejen ne jéte.
Nje nga ketà genj te mire é trima é thoshnin Bar.
Ishté i fuqieshem é i shpéjte ; Kishté dymedhéte vjéte
qe mérréj mé kete pune, é é bânté mé shnme ândjé é
mâ mire sé uje njéri. Bota é tâne é édhè djémet é vé-
gjele é njihnin é é dinin sé Bari kishté shpetuar
shume ujéres nga uje vdékjé é shigurte. Fshataret atij
per gark é donin é é ndéronin Barin, psé shume hére
kishin humbasun udhen é malit é Bari u a kishté
tréguare mire. Posa ge dilnin rêe te zêza ne qiéll a
niégulla mbulonté malin, Barit s'i rrihéj ne monastir,
s' é uxinté vendi, mé shporten é varune ne gafe dilté
pra perjashta é i binté malit ane é kânt.
Nje dite zuni te frynté nje ére é madhé, é ajri u-
érr sa qe ne més te dites mbrenda ne monastir, udézen
kandilat. Kellogjerevét u erdhi likesht ate dite te
leshonin genjt malit é i mbajten ne monastir te li-
dhune; po Bari i mire s' mbahéj dot, s' rrinté urte é
lihté gjithenje pa pushim sa qe kellogjéret u-shtren-
guan t' i varnin shporten ne gafe é t' a lironin te
dilté. Koha prishéj gjithenje mâ téper, pastaj zuni
uje bore é madhé, te cilen éra é hithté lâmsha lâmsha
nga giélli i hidhun. Kellogjéret véshtronin perjashta
é ganin humbjén é Barit te mire; s' é bésonin sé do
te kethehej shendosh ne monastir. Po, s' kishin mba-
ruar akoma fjalet kur, qé, trokelliti déra. É hapen é,
mé shum gezim é çudie, paan Barin é mire mé uje
djale te vogel mbi shpine, i cili ishté akoma i gjall;
mé Jopata, i uxjérrin é shume hére édhè i shpetojen
é i kethejen ne jéte.
Nje nga ketà genj te mire é trima é thoshnin Bar.
Ishté i fuqieshem é i shpéjte ; Kishté dymedhéte vjéte
qe mérréj mé kete pune, é é bânté mé shnme ândjé é
mâ mire sé uje njéri. Bota é tâne é édhè djémet é vé-
gjele é njihnin é é dinin sé Bari kishté shpetuar
shume ujéres nga uje vdékjé é shigurte. Fshataret atij
per gark é donin é é ndéronin Barin, psé shume hére
kishin humbasun udhen é malit é Bari u a kishté
tréguare mire. Posa ge dilnin rêe te zêza ne qiéll a
niégulla mbulonté malin, Barit s'i rrihéj ne monastir,
s' é uxinté vendi, mé shporten é varune ne gafe dilté
pra perjashta é i binté malit ane é kânt.
Nje dite zuni te frynté nje ére é madhé, é ajri u-
érr sa qe ne més te dites mbrenda ne monastir, udézen
kandilat. Kellogjerevét u erdhi likesht ate dite te
leshonin genjt malit é i mbajten ne monastir te li-
dhune; po Bari i mire s' mbahéj dot, s' rrinté urte é
lihté gjithenje pa pushim sa qe kellogjéret u-shtren-
guan t' i varnin shporten ne gafe é t' a lironin te
dilté. Koha prishéj gjithenje mâ téper, pastaj zuni
uje bore é madhé, te cilen éra é hithté lâmsha lâmsha
nga giélli i hidhun. Kellogjéret véshtronin perjashta
é ganin humbjén é Barit te mire; s' é bésonin sé do
te kethehej shendosh ne monastir. Po, s' kishin mba-
ruar akoma fjalet kur, qé, trokelliti déra. É hapen é,
mé shum gezim é çudie, paan Barin é mire mé uje
djale te vogel mbi shpine, i cili ishté akoma i gjall;
90
ishté hédhun i mjéri mbi kurris te Barit te mire, é é
kishté rrokun per gafé qe te mbahéj é te ngrohéj.
Bari i mire si é shpuni te gjall é é la perpara
kellogjérevét, nisi t' i higté ketà mé dhâmbe per
pétkash qe te dilnin é te vénin pas 'tij sé kishté édhè
tjater ujéri te mbétun ne bore. Kellogjéret i shkuan
inbrapa dhé arrijten nde uje vent ku gjéten mâmen é
djalit gjymse te vdékune; é muaren, é sollen ne mo-
nastir, é ngrohen é ferkuan mé konjak é mé rakie
gjér sa érdhi ne véhté. Kur hapi syt pyéti é varfera
sé a rronté djali i 'saj é, kur i a tréguan te gjall é
shendosh i u-fal me nxéhtesie te Madhit Zot qe é
shpetoi nga vdékja bashke mé te- biriu, é hireshtoi
édhè kellogjéret per sherbimin ge i bâan.
Ajò grua é varfere donté te vénté mé panun pe-
rindet é 'saj qe rrinin n' ane tjatre te malit. Kur ishté
nisune koha ishté ê mire po, duké u-ngjitun, é zuni
bora ge po binté mé ére. Umundua te shpetonté, po
s'é kapercéu dot malin; mbéti é bora é mbuloi. Duké
pritun vdékjén, ganté é mjéra é thoshté : «Ditezéza
une, u-mbyta mé gjith djale! Léshprémja une qe paska
qene thane per mua te me vdése djali ne gji préj te
ftohtit ! Pérendie, o Perendia i im, tha, shpetò-me! ..»
È duké thâne keshtù lidhi duart é po pristé vdékjén.
Po, ja, kur ndegjoi te léhunit é nje geni, é pas nje
çiké pau perpara Barin é mire, qe é shpetoi mé gjith
te birin.
Dyzèt njéres kishté shpetuare keshtu Bari i mire ;
pandaj kishté marre emen te math.
ishté hédhun i mjéri mbi kurris te Barit te mire, é é
kishté rrokun per gafé qe te mbahéj é te ngrohéj.
Bari i mire si é shpuni te gjall é é la perpara
kellogjérevét, nisi t' i higté ketà mé dhâmbe per
pétkash qe te dilnin é te vénin pas 'tij sé kishté édhè
tjater ujéri te mbétun ne bore. Kellogjéret i shkuan
inbrapa dhé arrijten nde uje vent ku gjéten mâmen é
djalit gjymse te vdékune; é muaren, é sollen ne mo-
nastir, é ngrohen é ferkuan mé konjak é mé rakie
gjér sa érdhi ne véhté. Kur hapi syt pyéti é varfera
sé a rronté djali i 'saj é, kur i a tréguan te gjall é
shendosh i u-fal me nxéhtesie te Madhit Zot qe é
shpetoi nga vdékja bashke mé te- biriu, é hireshtoi
édhè kellogjéret per sherbimin ge i bâan.
Ajò grua é varfere donté te vénté mé panun pe-
rindet é 'saj qe rrinin n' ane tjatre te malit. Kur ishté
nisune koha ishté ê mire po, duké u-ngjitun, é zuni
bora ge po binté mé ére. Umundua te shpetonté, po
s'é kapercéu dot malin; mbéti é bora é mbuloi. Duké
pritun vdékjén, ganté é mjéra é thoshté : «Ditezéza
une, u-mbyta mé gjith djale! Léshprémja une qe paska
qene thane per mua te me vdése djali ne gji préj te
ftohtit ! Pérendie, o Perendia i im, tha, shpetò-me! ..»
È duké thâne keshtù lidhi duart é po pristé vdékjén.
Po, ja, kur ndegjoi te léhunit é nje geni, é pas nje
çiké pau perpara Barin é mire, qe é shpetoi mé gjith
te birin.
Dyzèt njéres kishté shpetuare keshtu Bari i mire ;
pandaj kishté marre emen te math.
91
Kur cofi Bari i mire, te gjithe sa é kishin njohune
a i dinin te mirat, gajtin per 'tê.
Kellogjéret, nga dashunia é madhé, è ballshemuan
é é kane ruajtun gjér me sot si te gjall; é kushdò ge
shkon andèj é véshtròn Barin é mire mé shporte ne
gafe.
Prape per kujtim te tij, fshataret é aferme kane
bâmun nje varr, mbi rrasen é te cilit kane shkruar
ketò fjale :
Kete varr é ndertuan gjithe fshataret é qytétit te
Vérnes per te mirat qe bâni Bari
68.
BÉSA É QENIT
Nje dite uje tshatar mori te dy genjt qe kish é
vajti ne pyll te bânté drûe ; kishté vene mjéshtrat é po
ndertonté shtepien é pra i duhéshin brêza é tréna te
gjate. Si arrini ne pyll, gjéti nje lis te math qe kishté
nje dége te dréjte si duhéj atij; hypi ne lis é zuni t'
a pristé mé supate. Po s' kishté mbaruar akoma pune,
kur i rreshqiti kâmba é ra. Ne te râne, i u-ngatrruan
rrobat, u-mbajt nga nje bige é mbéti varun mé kryé
téposhte. Ndodhéj dérziu nde nje rrézik te math, pé-
zull n' ajer é s'kishté si te shpetonté.
Qenjt, kur véshtruan te zotin n' ate gjendjé te
lige, nisen te léhnin é t' ulerinin qe t' i jipnin zâ
botes; é si paan sé njéri s' po vinté, njeni préj 'tyné
Kur cofi Bari i mire, te gjithe sa é kishin njohune
a i dinin te mirat, gajtin per 'tê.
Kellogjéret, nga dashunia é madhé, è ballshemuan
é é kane ruajtun gjér me sot si te gjall; é kushdò ge
shkon andèj é véshtròn Barin é mire mé shporte ne
gafe.
Prape per kujtim te tij, fshataret é aferme kane
bâmun nje varr, mbi rrasen é te cilit kane shkruar
ketò fjale :
Kete varr é ndertuan gjithe fshataret é qytétit te
Vérnes per te mirat qe bâni Bari
68.
BÉSA É QENIT
Nje dite uje tshatar mori te dy genjt qe kish é
vajti ne pyll te bânté drûe ; kishté vene mjéshtrat é po
ndertonté shtepien é pra i duhéshin brêza é tréna te
gjate. Si arrini ne pyll, gjéti nje lis te math qe kishté
nje dége te dréjte si duhéj atij; hypi ne lis é zuni t'
a pristé mé supate. Po s' kishté mbaruar akoma pune,
kur i rreshqiti kâmba é ra. Ne te râne, i u-ngatrruan
rrobat, u-mbajt nga nje bige é mbéti varun mé kryé
téposhte. Ndodhéj dérziu nde nje rrézik te math, pé-
zull n' ajer é s'kishté si te shpetonté.
Qenjt, kur véshtruan te zotin n' ate gjendjé te
lige, nisen te léhnin é t' ulerinin qe t' i jipnin zâ
botes; é si paan sé njéri s' po vinté, njeni préj 'tyné
92
u-leshua vrap é shkoi ne shtepie. Atjè, duké léhun é
duké uleritun kundre zakonit, hoqi verréjtjén é ujéres-
vét te shpies te cilet é muaren mé ment sé do te
kishté ndodhun gj' a gjâ ne pyll. U-nisen pra per
ne pyll; geni atehéré pushoi te lehunit é u prini para
plot gas é duké rendun qe t' arrinin sa mâ shpejt
atjê ku varéj i zoti. Kur é gjéten fatzin n' ate rrézik,
u-çuditen shum mé mendjén é mé bésen é génit é,
pa humbun kohe, u-ngjıten ne is, e rroken per kam-
besh é per duarsh dhé é sbriten gjymse te vdékun nga
frika. Qenjt é dashune é te mentshme é shpetuan.
69-
DÉLJA
Délja âsht katshe shtepiaké qumeshtoré, nga atò
qe é pertypin te ngrânet per se dyti.
Délja é ka koken shum te ngushte perpara, syt é
véshet as te medhânj as te végjele, s' ka lésh ne turî
as mjékerre ne nofulla. Trupi i saj âsht i mathe,
kâmbet te shkurta é te holla é pa lésh, qe mbarojen
ude thundre te çamé dysh. Trupin é tâne é ka te
mbuluam mé lésh te dendun te bute é rut. Má te
shumen léshi i délés âsht i bardhe, po ka édhè délé
mé lésh te zi. Ketyné u thémi llaja. Délja ka zâ te
bute, ge thohét blégerim.
Ne kohe shum te vjétera dhenet kane gene edhè
atô t' égra ude pyjé é nde malé; pastaj i shuti njériu
u-leshua vrap é shkoi ne shtepie. Atjè, duké léhun é
duké uleritun kundre zakonit, hoqi verréjtjén é ujéres-
vét te shpies te cilet é muaren mé ment sé do te
kishté ndodhun gj' a gjâ ne pyll. U-nisen pra per
ne pyll; geni atehéré pushoi te lehunit é u prini para
plot gas é duké rendun qe t' arrinin sa mâ shpejt
atjê ku varéj i zoti. Kur é gjéten fatzin n' ate rrézik,
u-çuditen shum mé mendjén é mé bésen é génit é,
pa humbun kohe, u-ngjıten ne is, e rroken per kam-
besh é per duarsh dhé é sbriten gjymse te vdékun nga
frika. Qenjt é dashune é te mentshme é shpetuan.
69-
DÉLJA
Délja âsht katshe shtepiaké qumeshtoré, nga atò
qe é pertypin te ngrânet per se dyti.
Délja é ka koken shum te ngushte perpara, syt é
véshet as te medhânj as te végjele, s' ka lésh ne turî
as mjékerre ne nofulla. Trupi i saj âsht i mathe,
kâmbet te shkurta é te holla é pa lésh, qe mbarojen
ude thundre te çamé dysh. Trupin é tâne é ka te
mbuluam mé lésh te dendun te bute é rut. Má te
shumen léshi i délés âsht i bardhe, po ka édhè délé
mé lésh te zi. Ketyné u thémi llaja. Délja ka zâ te
bute, ge thohét blégerim.
Ne kohe shum te vjétera dhenet kane gene edhè
atô t' égra ude pyjé é nde malé; pastaj i shuti njériu
é i solli ne verri. Délja gjendét kudô ; po ca jane te
medha, ca te vogla; ca kane bisht te gjate, te trashe é
plot mé lésh, ca é kane te shkurtun é te holle; mâ te
shumat nuke kane brina, po jane disa te paka qe kane
é ketyné u thémi kerruta.
Délés, sa âsht é vogle, i thone genq ; mashkulli
kur rritét quhét dash; tema, sa âsht pa pjélle, tho-
hét gengjé; kur piélle, quhét délé. Délévét, kur jane
shume, u thémi mâ mire dhene; é gengjavét u thémi
shgérra a shtjérra. Dashi ka ne koke dye brina te
forta. Délja rron gjer ne dhéte vjéte;, dashi munt te
rronje édhè pêsemedhéte.
Délja han bar, krundé, sâne te bute; ujin é don
te paster é nuke é pin kur âsht turbull. Âsht shum
hamesé kur gjen mé ngrâne ; kur s' ka prape géshe
medha, ca te vogla; ca kane bisht te gjate, te trashe é
plot mé lésh, ca é kane te shkurtun é te holle; mâ te
shumat nuke kane brina, po jane disa te paka qe kane
é ketyné u thémi kerruta.
Délés, sa âsht é vogle, i thone genq ; mashkulli
kur rritét quhét dash; tema, sa âsht pa pjélle, tho-
hét gengjé; kur piélle, quhét délé. Délévét, kur jane
shume, u thémi mâ mire dhene; é gengjavét u thémi
shgérra a shtjérra. Dashi ka ne koke dye brina te
forta. Délja rron gjer ne dhéte vjéte;, dashi munt te
rronje édhè pêsemedhéte.
Délja han bar, krundé, sâne te bute; ujin é don
te paster é nuke é pin kur âsht turbull. Âsht shum
hamesé kur gjen mé ngrâne ; kur s' ka prape géshe
94
véhtén duké gjéllitun. Délja mérr shpejt shume se-
mundjé, nga te cilat mâ é kéqja âsht kelbaza; i se-
muhét mushkenia dhé é zen kolla. Délja rritét tort
shpéjt; pas nje motmoti piéll é bâhét mâme. Piéll gjér
me téte vjéte uje qenq a dy ne mot; nga nje hére
mbétét shtérpe. Mbétét barse vétem ujezet e nje jave,
perandaj munt te pjéile édhe dye hére ne mot kur i
zoti t' a véshtronje mire, t 1 jape me ngrane mijait
mos t' a mundonje mé t' écuu, é sidomos kur rron ne
visé te ngrohta. Ne kohe te prentvéres é te véres dhe-
nevét u vêen kripe mbi rrasa qe t' a lepijen é t' i
marre étja, psé kur dhenet pijen uje é hâan bar é déga
te njoma mahén é forcohén. Duké kullotun délja nuke
kercèn andéj é ketèj, po mbétét shume kohe nde nje
vent mé koke unjun; Kur âsht vétem blégeròn. Ne
dimen dhenet kullosin ne verri, ne vére malévét te
larta.
Kur jane shume dhene bashke u themi tufe, grigje
a kopée. Ç' do tufe dhenash ka nje dash ge u shkon
perpara dhenevét; nje a dy genj, ge mprojen nga ujku
é nga bishet é égra; é uje a dy barinj qe i ruajen, i
kullosin, i mjélin. Pa bari é pa genj kopéja s' mbétét
é gjalle, psé dhenet i mbyte bisha é u pin gjakun,
pas ge atô s kane as arme as ment ge te mprohén
nga armiqț é 'tyné. Zoti i math u dha gjithe kafshevét
arme per mprojjé; cavé brina, ca dhâmbe, cavé
thonj, cavé kâmbe te shpéjta. Délés i kishté dhâne
brina, te cilat i kish kur rronté malévét; po ç' ate dite
qe ra ne dore te njériut u-sbut faré é tani s' bân tjater
véç sè miélét, qéthét, len t' a thérin. Brinat i harroi sé
véhtén duké gjéllitun. Délja mérr shpejt shume se-
mundjé, nga te cilat mâ é kéqja âsht kelbaza; i se-
muhét mushkenia dhé é zen kolla. Délja rritét tort
shpéjt; pas nje motmoti piéll é bâhét mâme. Piéll gjér
me téte vjéte uje qenq a dy ne mot; nga nje hére
mbétét shtérpe. Mbétét barse vétem ujezet e nje jave,
perandaj munt te pjéile édhe dye hére ne mot kur i
zoti t' a véshtronje mire, t 1 jape me ngrane mijait
mos t' a mundonje mé t' écuu, é sidomos kur rron ne
visé te ngrohta. Ne kohe te prentvéres é te véres dhe-
nevét u vêen kripe mbi rrasa qe t' a lepijen é t' i
marre étja, psé kur dhenet pijen uje é hâan bar é déga
te njoma mahén é forcohén. Duké kullotun délja nuke
kercèn andéj é ketèj, po mbétét shume kohe nde nje
vent mé koke unjun; Kur âsht vétem blégeròn. Ne
dimen dhenet kullosin ne verri, ne vére malévét te
larta.
Kur jane shume dhene bashke u themi tufe, grigje
a kopée. Ç' do tufe dhenash ka nje dash ge u shkon
perpara dhenevét; nje a dy genj, ge mprojen nga ujku
é nga bishet é égra; é uje a dy barinj qe i ruajen, i
kullosin, i mjélin. Pa bari é pa genj kopéja s' mbétét
é gjalle, psé dhenet i mbyte bisha é u pin gjakun,
pas ge atô s kane as arme as ment ge te mprohén
nga armiqț é 'tyné. Zoti i math u dha gjithe kafshevét
arme per mprojjé; cavé brina, ca dhâmbe, cavé
thonj, cavé kâmbe te shpéjta. Délés i kishté dhâne
brina, te cilat i kish kur rronté malévét; po ç' ate dite
qe ra ne dore te njériut u-sbut faré é tani s' bân tjater
véç sè miélét, qéthét, len t' a thérin. Brinat i harroi sé
mâ s' i duhéshin, é mbêti si fosnjé é vogle, é cila uje-
çike po t' a lâje é âma humbét; ashtù édhè délja nje
çike po te largonét nga qenjt é nga bariu bié me nje
hére ne goje t' ujkut.
Délja âsht katshe é bute, é mire é ge s' bân kurre
te lige; po s' ka tjatre kafshe mâ te pamentshmé é mâ
te frigeshmé sé ajô. Trupin é ka te dobet, mendjén é
fjétune; mberthèn syt mbe, uje vent é i mban per
shume kohe pa tuntune. S' âsht faré é sgjuare, nuke
din te méjtonét é te kéte kujdes per véhtén é 'saj.
Atjè ték kulloten trembét é arratisét pa ditun sé psé,
pa menduar ku vété, pa pasun ndouje rrézik perpara
syvét. Kur pastaj ndodhét ne rrézik, délja nuke din te
trembét si geni é si kali, po rrin pa tundun é mban
koken perpjéte pa é kethyém as ne te djathte as ne te
majte é, ne vent qe t' ikuje a te mprohét, shkon pa
menduar kundre rrézikut. Kesht ge ka mbétun fjala
é vjétre: «Vajti si délja ne goje t' ujkut !» Kur jane
tufe é ndegjojen ndonje rrézik é vétmja pune qe dijen
te bâjen âsht ge mblidhén é shtypén shogé mé shoqé
duké blégeritun. Krisma é flaka é pushkes, vétetima é
gjemimi i trembin kéq dhenet. Kur ndodhe ge mérr
zjarr kesolla ku jane dhenet, duhét t' i uxjérrin andèj
mé shum mundim psé ato véte, jo vétem qe s' dijen
te dalin é te shpetojen, po, si te vérbera, kethéhén
perseri mbrenda édhè pas qe i nxjérrin, é ndonje hére
pervelonén é digjén faré.
Dhenet tundén é écin pa ditun sé ku véne; s' kane
udonje méjtim, s' kane vullnét. Véne si te vérbta pas
dashit, pas bariut, pas genit. Atê ge don dashi é bâjen
çike po t' a lâje é âma humbét; ashtù édhè délja nje
çike po te largonét nga qenjt é nga bariu bié me nje
hére ne goje t' ujkut.
Délja âsht katshe é bute, é mire é ge s' bân kurre
te lige; po s' ka tjatre kafshe mâ te pamentshmé é mâ
te frigeshmé sé ajô. Trupin é ka te dobet, mendjén é
fjétune; mberthèn syt mbe, uje vent é i mban per
shume kohe pa tuntune. S' âsht faré é sgjuare, nuke
din te méjtonét é te kéte kujdes per véhtén é 'saj.
Atjè ték kulloten trembét é arratisét pa ditun sé psé,
pa menduar ku vété, pa pasun ndouje rrézik perpara
syvét. Kur pastaj ndodhét ne rrézik, délja nuke din te
trembét si geni é si kali, po rrin pa tundun é mban
koken perpjéte pa é kethyém as ne te djathte as ne te
majte é, ne vent qe t' ikuje a te mprohét, shkon pa
menduar kundre rrézikut. Kesht ge ka mbétun fjala
é vjétre: «Vajti si délja ne goje t' ujkut !» Kur jane
tufe é ndegjojen ndonje rrézik é vétmja pune qe dijen
te bâjen âsht ge mblidhén é shtypén shogé mé shoqé
duké blégeritun. Krisma é flaka é pushkes, vétetima é
gjemimi i trembin kéq dhenet. Kur ndodhe ge mérr
zjarr kesolla ku jane dhenet, duhét t' i uxjérrin andèj
mé shum mundim psé ato véte, jo vétem qe s' dijen
te dalin é te shpetojen, po, si te vérbera, kethéhén
perseri mbrenda édhè pas qe i nxjérrin, é ndonje hére
pervelonén é digjén faré.
Dhenet tundén é écin pa ditun sé ku véne; s' kane
udonje méjtim, s' kane vullnét. Véne si te vérbta pas
dashit, pas bariut, pas genit. Atê ge don dashi é bâjen
96
pa dashun édhè atô. Hidhét é kercèn dashi, hidhén é
kercéjen édhè dhenet; len kulloten dashi é leshohét
ne vrap, édhè atô présin te ngranet é ngasin pas 'tij;
hidhét dashi, duké shkuar uren, ne lum, dhenet zhy-
tén mbrenda édhè atô, é jo per t' i ndihun dashit, po
psé nuke dijen ç' te bâjen tjater.
Délja s' kupetòn faré. S' ka tjatre kafshe si délja
qe mos te dije t' a mpronje véhtén é 'saj as nga ujé-
riu as nga égersinat. Kur é zen njériu t' a thérnje,
ajô nuke ndihét aspak; i ven thiken ne fyt, por ajô s
hape gojen ; é thérin é ndegjòn é mjéra shume dhem-
bjé, po delja nuke nxiér zânin vétem tunde nje çike
kâmbet. Ç' do gjâ qe t' i bâje njériu, dêlja nuke zê-
merohét kurre; munt ujériu t' a shtynje, t' a rrahe, t'
a ugréhe per kâmbé a per bishti é ajô s' ndihét.
Vétem ndonje hére kur i marrin gengjin blégerin
uga pak; por édhè atehéré s' tundét uga vendi nuke
ashperohét ê nuke therrét si bâjen kafshet é tjéra kur
i marrin gengjin blégerin nga pak; por édhè atehéré
s' tundét nga vendi, nuke ashperohét é nuke therret
si bâjen kafshet é tjéra kur u marrin te végjelit.
Shume hére délja ne kohe te dimenit del nga
kesolla é iken é mérr fushat plot mé bore é gendrôn
ude mést te bores si é marre mé koke perpjéte. Ndonje
hére i zen bora duké kullotun jashte, é dhenet mbétén
ne vent te patunduna; nuke kujtohén te futén ne
ndonje shpélle a nen ndonje drû, po unjén é rrijen é
mbulohén mé bore.
Délja kurre s' mesonét; vétem barin ujeh dhé
stanin é kesollen é 'saj. Dye gjâna qe i mbétén ma
pa dashun édhè atô. Hidhét é kercèn dashi, hidhén é
kercéjen édhè dhenet; len kulloten dashi é leshohét
ne vrap, édhè atô présin te ngranet é ngasin pas 'tij;
hidhét dashi, duké shkuar uren, ne lum, dhenet zhy-
tén mbrenda édhè atô, é jo per t' i ndihun dashit, po
psé nuke dijen ç' te bâjen tjater.
Délja s' kupetòn faré. S' ka tjatre kafshe si délja
qe mos te dije t' a mpronje véhtén é 'saj as nga ujé-
riu as nga égersinat. Kur é zen njériu t' a thérnje,
ajô nuke ndihét aspak; i ven thiken ne fyt, por ajô s
hape gojen ; é thérin é ndegjòn é mjéra shume dhem-
bjé, po delja nuke nxiér zânin vétem tunde nje çike
kâmbet. Ç' do gjâ qe t' i bâje njériu, dêlja nuke zê-
merohét kurre; munt ujériu t' a shtynje, t' a rrahe, t'
a ugréhe per kâmbé a per bishti é ajô s' ndihét.
Vétem ndonje hére kur i marrin gengjin blégerin
uga pak; por édhè atehéré s' tundét uga vendi nuke
ashperohét ê nuke therrét si bâjen kafshet é tjéra kur
i marrin gengjin blégerin nga pak; por édhè atehéré
s' tundét nga vendi, nuke ashperohét é nuke therret
si bâjen kafshet é tjéra kur u marrin te végjelit.
Shume hére délja ne kohe te dimenit del nga
kesolla é iken é mérr fushat plot mé bore é gendrôn
ude mést te bores si é marre mé koke perpjéte. Ndonje
hére i zen bora duké kullotun jashte, é dhenet mbétén
ne vent te patunduna; nuke kujtohén te futén ne
ndonje shpélle a nen ndonje drû, po unjén é rrijen é
mbulohén mé bore.
Délja kurre s' mesonét; vétem barin ujeh dhé
stanin é kesollen é 'saj. Dye gjâna qe i mbétén ma
fort ne mendje jane drita é madhé é muzika. Dhene-
vét u pelgèn shum kur bariu i bié fyéllit duké nde-
njun ne majé te shkâmbit; duké é ndegjuar kullosin
mâ mire. Naten kur jane n' érresine, rrijen mé koke
unjun é s' ndihén, po kur ne mengjes sbardhét drita,
atehéré zâan é tundén é blégerojen. É âma é njéh
pjéllen é véte, por édhè shgérrat i ujohin t' âmat sadò
shume dhene qe te jéne.
Done mé thâne sé dhenet é ndegjojen mire udri-
min è kohes ; si kur do te zâje ére é madhé é do te
nise shiu si édhè kur do te kthiéllét prape koha dhe-
net é kupetojen shume ore perpara.
Shgérrat kur jane te végjele lozin gjithenje, hidhén
perpjéte, kercéjen, brédhin prane bariut, i cili i per-
kedhéle é i ferkon mé dore é u jép therrimé.
Dashi âsht shum i forte é mesonét é vrét mé brina.
Déshet zihén é vriten mé brina é nuke pushojen gjér
sa te thyhét njeni nga 'ta; ndonje hére i çajen koken
ujeni tjatrit.
Dhenet jane shum te névojeshmé per njérin. Po
te mos ishin dhenet do te na mengonin shume gjâna;
psé atô na japiu mishin, qumeshtin, léshin. Mé qu-
mesht bâjem djathin, gjalpin, dhallen, kosin, gjizen ;
mé lésh bâjem pélhuret mé te cilat vishémi, é mbulé-
sat é rânda per nétet é dimenit. Na japin prape leku-
ren, qe na duhét per kepuce, per opinga, per rripa é
per névoje te tjéra; mé éshterat é mé brinat bâjem
shume gjâna te duhuna ; mé zorret bâjem kordhezat é
muzikes, llastikat, é te tjéra. Dhenet ne funt na plé-
henojen arat, livadhét, kopshtinjét.
7
vét u pelgèn shum kur bariu i bié fyéllit duké nde-
njun ne majé te shkâmbit; duké é ndegjuar kullosin
mâ mire. Naten kur jane n' érresine, rrijen mé koke
unjun é s' ndihén, po kur ne mengjes sbardhét drita,
atehéré zâan é tundén é blégerojen. É âma é njéh
pjéllen é véte, por édhè shgérrat i ujohin t' âmat sadò
shume dhene qe te jéne.
Done mé thâne sé dhenet é ndegjojen mire udri-
min è kohes ; si kur do te zâje ére é madhé é do te
nise shiu si édhè kur do te kthiéllét prape koha dhe-
net é kupetojen shume ore perpara.
Shgérrat kur jane te végjele lozin gjithenje, hidhén
perpjéte, kercéjen, brédhin prane bariut, i cili i per-
kedhéle é i ferkon mé dore é u jép therrimé.
Dashi âsht shum i forte é mesonét é vrét mé brina.
Déshet zihén é vriten mé brina é nuke pushojen gjér
sa te thyhét njeni nga 'ta; ndonje hére i çajen koken
ujeni tjatrit.
Dhenet jane shum te névojeshmé per njérin. Po
te mos ishin dhenet do te na mengonin shume gjâna;
psé atô na japiu mishin, qumeshtin, léshin. Mé qu-
mesht bâjem djathin, gjalpin, dhallen, kosin, gjizen ;
mé lésh bâjem pélhuret mé te cilat vishémi, é mbulé-
sat é rânda per nétet é dimenit. Na japin prape leku-
ren, qe na duhét per kepuce, per opinga, per rripa é
per névoje te tjéra; mé éshterat é mé brinat bâjem
shume gjâna te duhuna ; mé zorret bâjem kordhezat é
muzikes, llastikat, é te tjéra. Dhenet ne funt na plé-
henojen arat, livadhét, kopshtinjét.
7
98
·O.
FYÉLLI I BARIUT
Bariu, shoke, bariu
Kur gjemôn é fryn vériu
Eshte perjashta fatziu
É rréh brésheri dhé shiu!
Barine, shoke, barine
Mos é harroni fatzine,
Sé le gruan é shtepine
T' ju kullose bagetine.
Kulloni, moj bageti,
Ti, ti, ti...
Kulloni, bir-o, kulloni...
Kur te vdés te me kujtoni
Ndjése paste te me thon!!
Shekoni barin' é gjore,
Ne diéll é ne debore,
Bariu mé shkop ne dore
Ruan déshet mé kembore.
Véshtroni barine mire
Mé te ngrene é mé te pire
T' ju marre dhent pa gdhire,
T' i kullose mé deshire;
·O.
FYÉLLI I BARIUT
Bariu, shoke, bariu
Kur gjemôn é fryn vériu
Eshte perjashta fatziu
É rréh brésheri dhé shiu!
Barine, shoke, barine
Mos é harroni fatzine,
Sé le gruan é shtepine
T' ju kullose bagetine.
Kulloni, moj bageti,
Ti, ti, ti...
Kulloni, bir-o, kulloni...
Kur te vdés te me kujtoni
Ndjése paste te me thon!!
Shekoni barin' é gjore,
Ne diéll é ne debore,
Bariu mé shkop ne dore
Ruan déshet mé kembore.
Véshtroni barine mire
Mé te ngrene é mé te pire
T' ju marre dhent pa gdhire,
T' i kullose mé deshire;
99
Te rrije bashke mé 'to
To, to, to...
Hani moj bageti, hani...
Kur té vdés do te me gani,
Per mua zi do te mbani!
(A. Z. ÇAJUP)
21.
MINI ÉDHÈ BRÉTKOSA
Mini bâni nje hére migesie mé brétkosen; mini
ish i mire, brétkosa siélléj kéq.
Nje dite brétkosa i tha minit: ›Ah! sa te dua!
Nuk' é din ti sé deshiri i im âsht te mos ndahémi
kurre? Lé te lith pra kâmben tândé mé t' imen qe te
jémi per jéte te ngjitune !»
Mini bésoi sé brétkosa é donté mé te vertéte é pra
é la t' i lithté kâmben mé kâmben é 'saj; é pastaj
duallen bashke per t' u-endun. Vajten aravét é atjè
luanin é kerkonin per te ngrâne; si hângren é u-ngo-
pen shkuan afer kenétes te pinin uje. Brétkosa u-fut
mbrenda é mini i varfer, i lidhun si ishté mé 'tê, u-
zhyt n' uje édhè ai é u-mbyt. Pas uje çiké brétkosa
dolli mbi uje é nisi te luanté é te géshéj per mbytjén
é minit; po m' ate çast shkoi andéj fluturimthi nje
shiftér, i cili, duké pamun minin é ngordhun te
mbushun mé uje, pandéhu sé mos ishté udonje kafshe
é madhé, é ra mbi 'tê si shegjéte é rrembéu mé kthé-
Te rrije bashke mé 'to
To, to, to...
Hani moj bageti, hani...
Kur té vdés do te me gani,
Per mua zi do te mbani!
(A. Z. ÇAJUP)
21.
MINI ÉDHÈ BRÉTKOSA
Mini bâni nje hére migesie mé brétkosen; mini
ish i mire, brétkosa siélléj kéq.
Nje dite brétkosa i tha minit: ›Ah! sa te dua!
Nuk' é din ti sé deshiri i im âsht te mos ndahémi
kurre? Lé te lith pra kâmben tândé mé t' imen qe te
jémi per jéte te ngjitune !»
Mini bésoi sé brétkosa é donté mé te vertéte é pra
é la t' i lithté kâmben mé kâmben é 'saj; é pastaj
duallen bashke per t' u-endun. Vajten aravét é atjè
luanin é kerkonin per te ngrâne; si hângren é u-ngo-
pen shkuan afer kenétes te pinin uje. Brétkosa u-fut
mbrenda é mini i varfer, i lidhun si ishté mé 'tê, u-
zhyt n' uje édhè ai é u-mbyt. Pas uje çiké brétkosa
dolli mbi uje é nisi te luanté é te géshéj per mbytjén
é minit; po m' ate çast shkoi andéj fluturimthi nje
shiftér, i cili, duké pamun minin é ngordhun te
mbushun mé uje, pandéhu sé mos ishté udonje kafshe
é madhé, é ra mbi 'tê si shegjéte é rrembéu mé kthé-
100
tra dhé shkoi. Po bashke mé minin ishté é lidhune
édhè brétkosa per kâmbé é édhè ajô pas nje çiké s'
rronté mâ sé sqiftéri i hângri te dy !
Minjt haan miéllin, por édhè macéja han minjt!
Kush bân te ligen tjatrit mbi koke é gjén !
NGJYNJESI DHÉ THENGJILLARI
Nje hére uje ngjynjes rrinté afer nje thengjillari.
Ky mendonéj uje dite é thoshté mé véhte: Sikur te
donté ugjynjesi te rrinin bashke, do te kishin qe te
dy titim, do te paguanim mâ pake é do te kishim te
prishuna mâ té vogla; pastaj ngjynjesi do te kishté
édhè nje shok te mire é t' urte si jam une! Vajti pra
te nésermén ne shtepie te ngjynjesit dhé i tha qe te
zinin uje shtepie te vétmé é te rrinin bashke. Aty
per aty i pelgéu édhè ngjynjesit kejò idhée, po, si u-
mendua mâ mire, é kupetoi fajin é i tha : Qysh munt
te rrijem bashke, kur kémi pune te ndryshmé?
Téshat, ge une i banj é i ngjynj mé shum mundim,
ti do te m'i felliqish é do te m' i uxinsh! É keshtù
mbéten véç é véç si perpara.
Miqt é shoket duhet t' i sgjédhim pas radhes é pas
zakonévét t' ona.
tra dhé shkoi. Po bashke mé minin ishté é lidhune
édhè brétkosa per kâmbé é édhè ajô pas nje çiké s'
rronté mâ sé sqiftéri i hângri te dy !
Minjt haan miéllin, por édhè macéja han minjt!
Kush bân te ligen tjatrit mbi koke é gjén !
NGJYNJESI DHÉ THENGJILLARI
Nje hére uje ngjynjes rrinté afer nje thengjillari.
Ky mendonéj uje dite é thoshté mé véhte: Sikur te
donté ugjynjesi te rrinin bashke, do te kishin qe te
dy titim, do te paguanim mâ pake é do te kishim te
prishuna mâ té vogla; pastaj ngjynjesi do te kishté
édhè nje shok te mire é t' urte si jam une! Vajti pra
te nésermén ne shtepie te ngjynjesit dhé i tha qe te
zinin uje shtepie te vétmé é te rrinin bashke. Aty
per aty i pelgéu édhè ngjynjesit kejò idhée, po, si u-
mendua mâ mire, é kupetoi fajin é i tha : Qysh munt
te rrijem bashke, kur kémi pune te ndryshmé?
Téshat, ge une i banj é i ngjynj mé shum mundim,
ti do te m'i felliqish é do te m' i uxinsh! É keshtù
mbéten véç é véç si perpara.
Miqt é shoket duhet t' i sgjédhim pas radhes é pas
zakonévét t' ona.
101
23.
PELLUMBAT
Pellumbi âsht zok ge shembellen me turtullin.
Trupi i tij âsht mã i vogel sé i pules, koka rrum-
bullaké, syt te végjele, sqepthi 1 holle dhe 1 bute,
gusha e shkurtune, krahet te vegjele, maje holle é
mé pende te denduna é te buta, bishti i shkurtun
kâmbet édhè atô te shkurtuna é pa pende. Kâmbet
kane katre gishta te rritune mire é jo ashtù si te
pules, ca te medhânj é ca te végjele. Pellumbat jane
shum te pastre, pendet é 'tyné shkelqéjen é atô te
gushes sidomôs te cilat i japin emnin nje ngjyré, ge
per kete shkak, quhét gushpellumbé.
Pellumbi âsht shum i bukur é i kandeshem; ka
syt é âmbele, t' ujet, te udritshme é te garkuare mé
pupla. Kur rrin mbi dége, mbétét si nusé, po kur
futuròn iken shum lehte é shpéjt.
Pendet é pellumbit jane te bardha, te zéza, ne
ngjyre te binit é udryshé.
23.
PELLUMBAT
Pellumbi âsht zok ge shembellen me turtullin.
Trupi i tij âsht mã i vogel sé i pules, koka rrum-
bullaké, syt te végjele, sqepthi 1 holle dhe 1 bute,
gusha e shkurtune, krahet te vegjele, maje holle é
mé pende te denduna é te buta, bishti i shkurtun
kâmbet édhè atô te shkurtuna é pa pende. Kâmbet
kane katre gishta te rritune mire é jo ashtù si te
pules, ca te medhânj é ca te végjele. Pellumbat jane
shum te pastre, pendet é 'tyné shkelqéjen é atô te
gushes sidomôs te cilat i japin emnin nje ngjyré, ge
per kete shkak, quhét gushpellumbé.
Pellumbi âsht shum i bukur é i kandeshem; ka
syt é âmbele, t' ujet, te udritshme é te garkuare mé
pupla. Kur rrin mbi dége, mbétét si nusé, po kur
futuròn iken shum lehte é shpéjt.
Pendet é pellumbit jane te bardha, te zéza, ne
ngjyre te binit é udryshé.
102
Pellumbat gjendén kudò t' égre é te bute ; rrojen
ndeper pyjé, udeper arz, ndeper katundé, ndeper gy-
tété. Bâjen foléen mbi dége te drunjevét, nde brima
te shpéllavét, ude germadha é ndeper shtepia. Rritén
shpéjt; pas gjashte muajsh jane te medhânj.
Pellumbat rrojen pale é pale, mashkull é têmene.
Fêmena bân, shume hére ne mot, nga dye véze te bar-
dha, uga te cilat dalin nje fêmene é uje mashkull.
Pellumbat i ugrohin vézet per shtatemedhéte dite, ne
krye te te cilavét vézet çélén é dalin te végjelit.
Pellumbat haau bar, bime, fléte, é mâ téper kogé
gruni é drithenash te tjéra; haan édhè kermij, rrajza,
krimba. Fluturojen dhé éciu mé kâmbe si pulat ; duké
écun mblédhin é sgjatin gafen. Kane shume anmiq:
shkabat, sqiftéret, gjarpinjt, maçoket; dhé s' kane si te
mbrohén.
Pellumbat kane shume zakoné te mira, perandaj
njérezit i duan fort. Kane zêmere te mire, é mé uje
hére i japin bésim njériut é i véne prane, psé s' pan-
déhin sé do t' u bâje ndonje te lige. Jane shume te
bute; u pelgèn te rrijen afer njéresvét; écin pas 'tyné,
u hypin mbi sup, u marrin uga duart dromsat é
bukes.
Pellumbat s' munt te rrojen vétem, po ne shoqerie
mé te tjéret. Mashkulli é fêmena nuke zihén kurre
as nuke dahén; mashkulli s' é len fêmenen é édhè
kejò s' é harron mashkullin gjér sa te jéte gjall; kur
cofe njeni préj 'tyné, tjatri mbétét i vétem é nuke ker-
kon shok tjater. Gjér sa te rrojen, mashkulli é têmena
rrijen gjithenje bashke; bashke fluturojen, bashke
Pellumbat gjendén kudò t' égre é te bute ; rrojen
ndeper pyjé, udeper arz, ndeper katundé, ndeper gy-
tété. Bâjen foléen mbi dége te drunjevét, nde brima
te shpéllavét, ude germadha é ndeper shtepia. Rritén
shpéjt; pas gjashte muajsh jane te medhânj.
Pellumbat rrojen pale é pale, mashkull é têmene.
Fêmena bân, shume hére ne mot, nga dye véze te bar-
dha, uga te cilat dalin nje fêmene é uje mashkull.
Pellumbat i ugrohin vézet per shtatemedhéte dite, ne
krye te te cilavét vézet çélén é dalin te végjelit.
Pellumbat haau bar, bime, fléte, é mâ téper kogé
gruni é drithenash te tjéra; haan édhè kermij, rrajza,
krimba. Fluturojen dhé éciu mé kâmbe si pulat ; duké
écun mblédhin é sgjatin gafen. Kane shume anmiq:
shkabat, sqiftéret, gjarpinjt, maçoket; dhé s' kane si te
mbrohén.
Pellumbat kane shume zakoné te mira, perandaj
njérezit i duan fort. Kane zêmere te mire, é mé uje
hére i japin bésim njériut é i véne prane, psé s' pan-
déhin sé do t' u bâje ndonje te lige. Jane shume te
bute; u pelgèn te rrijen afer njéresvét; écin pas 'tyné,
u hypin mbi sup, u marrin uga duart dromsat é
bukes.
Pellumbat s' munt te rrojen vétem, po ne shoqerie
mé te tjéret. Mashkulli é fêmena nuke zihén kurre
as nuke dahén; mashkulli s' é len fêmenen é édhè
kejò s' é harron mashkullin gjér sa te jéte gjall; kur
cofe njeni préj 'tyné, tjatri mbétét i vétem é nuke ker-
kon shok tjater. Gjér sa te rrojen, mashkulli é têmena
rrijen gjithenje bashke; bashke fluturojen, bashke
103
kullotin bashke sgjédhin vendin per foléen : mashkulli
mban balte, kashte é ç' do gjâ ge lipsét per çerdhé,
fêmena i ven ne vent é é nderdon. Kane dashunie te
madhé per femijen é 'tyné dhé é véshtrojen ge te dy ;
kur fêmena s' don mé râne mbi vézet mashkulli é
shtyn mé pahir, pastaj vété é i kerkòn ushqimin te se
shogés ; é kur lodhét kejô bié ai véte mbi véze. Si te
dalin zoqt é végjele, mashkulli u gjén ushgimin, u a
pertype é u a kon ne goje é fêmena i mbulòn gjér sa
jane lakuriq; por, édhè kur rritén é uxjérrin pupulat,
nuk' i debojen nga foléja, é u japin mé ngrâne gjér
sa te bâhén te zotet t' ushqéhén véte.
Pellumbat é ndiéjen per se largu rrézikun é peran-
daj ikin lark qe te mprohén; po nuke é harrojen fo-
léen sadò mije kute per tej ge te kéne vajtun. Nga
kejò vétie é mire é 'tyné, njérezit kane bere pellumbat
udhetare, te cilet i perdorin mâ fort ne kohe te luftes
per te shpune lajmé. Marrin pellumba nga nje qytèt i
larget é i sjéllin nde uje qytèt tjater; pastaj, kur duan
te dergojen lajmé ne qytétin nga i muaren, u lidhin
létra dhé i leshojen. Pellumbi fluturòn é ngjitét per-
pjéte, é, kur âsht ngritun téper lart, atehéré zen é flu-
turòn per gark é bân shume rrathe gjér sa é véshgòn
qytétin ku ka per te vajtun; leshohét si rrufée mbi
'tê é hyn mbrenda. Atjè é zâan, i marrin létren, é
kendojen, i lidhin prape pergjigjén é é leshojen te
kethéhét nga érdhi.
kullotin bashke sgjédhin vendin per foléen : mashkulli
mban balte, kashte é ç' do gjâ ge lipsét per çerdhé,
fêmena i ven ne vent é é nderdon. Kane dashunie te
madhé per femijen é 'tyné dhé é véshtrojen ge te dy ;
kur fêmena s' don mé râne mbi vézet mashkulli é
shtyn mé pahir, pastaj vété é i kerkòn ushqimin te se
shogés ; é kur lodhét kejô bié ai véte mbi véze. Si te
dalin zoqt é végjele, mashkulli u gjén ushgimin, u a
pertype é u a kon ne goje é fêmena i mbulòn gjér sa
jane lakuriq; por, édhè kur rritén é uxjérrin pupulat,
nuk' i debojen nga foléja, é u japin mé ngrâne gjér
sa te bâhén te zotet t' ushqéhén véte.
Pellumbat é ndiéjen per se largu rrézikun é peran-
daj ikin lark qe te mprohén; po nuke é harrojen fo-
léen sadò mije kute per tej ge te kéne vajtun. Nga
kejò vétie é mire é 'tyné, njérezit kane bere pellumbat
udhetare, te cilet i perdorin mâ fort ne kohe te luftes
per te shpune lajmé. Marrin pellumba nga nje qytèt i
larget é i sjéllin nde uje qytèt tjater; pastaj, kur duan
te dergojen lajmé ne qytétin nga i muaren, u lidhin
létra dhé i leshojen. Pellumbi fluturòn é ngjitét per-
pjéte, é, kur âsht ngritun téper lart, atehéré zen é flu-
turòn per gark é bân shume rrathe gjér sa é véshgòn
qytétin ku ka per te vajtun; leshohét si rrufée mbi
'tê é hyn mbrenda. Atjè é zâan, i marrin létren, é
kendojen, i lidhin prape pergjigjén é é leshojen te
kethéhét nga érdhi.
104
74.
TRÉGETARI É GOMARI
Nje trégetar kishté nigarkuar gomarin mé krype é
u-nis per ne qytèt per t' a shitun. Gomari, ték po
shkonté udhes, u-kethyé nde nje perrua mé pime uje,
por u-fut mbrenda é krypa u-njom é u-trét. Si dolli
nga uji, é udjéu sé barra ishté mâ é léhte, é kejò pune
i pelqéu téper é tha me véhté : te futém gjithenje n'
uje kur jam i ngarkuar.
Pas ca ditsh shkonté prape andèj gomari i ngar-
kuam mé krype é, kur i u-afrua perronit, u-fut perseri
mbrenda. Ah ! tha ahéré i zoti, kejò pune s' durohét
má! Me dukét sé gomari é bâu mé gellim, po dot' a
mesonj une qe te mos me géshuje nje tjatre hére.
Ashtù tha, dhé, te nésermén é ngarkoi gomarin
mé shpuza dhé shkoi asaj udhé. Gomari u-kethyé
prape ne perruta é u-fut mbrenda; po kur dolli barra
ishté mâ é rânde, psé shpûzat u-mbushen mé uje.
Gomari s' é çonté dot barren, é donté te mbétéj udhes,
por i zoti é rrihté é é bânté mé écun mé pahir; u-bâ
duké ngordhun i mijéri nga barra é rânde é nga te
rrahunat.
Ç' asò dite gomari mesoi ment é nuke ra mâ n"
uje kur ishté ngarkuar.
Mos bâni atò qe doni, sé pesoni atô qe s' doni !
74.
TRÉGETARI É GOMARI
Nje trégetar kishté nigarkuar gomarin mé krype é
u-nis per ne qytèt per t' a shitun. Gomari, ték po
shkonté udhes, u-kethyé nde nje perrua mé pime uje,
por u-fut mbrenda é krypa u-njom é u-trét. Si dolli
nga uji, é udjéu sé barra ishté mâ é léhte, é kejò pune
i pelqéu téper é tha me véhté : te futém gjithenje n'
uje kur jam i ngarkuar.
Pas ca ditsh shkonté prape andèj gomari i ngar-
kuam mé krype é, kur i u-afrua perronit, u-fut perseri
mbrenda. Ah ! tha ahéré i zoti, kejò pune s' durohét
má! Me dukét sé gomari é bâu mé gellim, po dot' a
mesonj une qe te mos me géshuje nje tjatre hére.
Ashtù tha, dhé, te nésermén é ngarkoi gomarin
mé shpuza dhé shkoi asaj udhé. Gomari u-kethyé
prape ne perruta é u-fut mbrenda; po kur dolli barra
ishté mâ é rânde, psé shpûzat u-mbushen mé uje.
Gomari s' é çonté dot barren, é donté te mbétéj udhes,
por i zoti é rrihté é é bânté mé écun mé pahir; u-bâ
duké ngordhun i mijéri nga barra é rânde é nga te
rrahunat.
Ç' asò dite gomari mesoi ment é nuke ra mâ n"
uje kur ishté ngarkuar.
Mos bâni atò qe doni, sé pesoni atô qe s' doni !
- 105
28.
DHIA
Dhia âsht aqe é madhé sa édhè délja, por âsht mâ.
é forte sé ajô. Si mashkulli si fêmena kane dye brina
ne koke; atô te mashkullit jane mâ te medha. Trupin
é ka te mbuluar mé lésh, po léshi i 'saj nuke âsht age i
vléfshem sa i délés.
Dhia ne kohe te vjétera ka qene édhè kejò é égre,
po pastaj é shuti njériu si te tjérat kafshe shtepiaké ;
po ka édhè sot dhie t' égra, qe gjendén édhè me ma-
lét é Shqiperies s'one, é gjahtaret i gjuajen é i vrasin
sé kane mish fort te mire.
Dhia âsht é léhte, kâmbeshpéjte, é nuke trembét
si délja. Kur âsht é vogele quhét kéth é kédhé, éth é
édhé,a édhé kéç é kéçé; Kur bâhét motaké é âsht akoma
pa pjélle i thone ftuja, é kur piéll quhét dhie. Mashku-
lit i thone sqap é âsht mâ i forte sé dhia. Dhia rron
édhé ajò si délja gjér me dhéte vjéte, po sqapi munt te
rronje édhé mâ téper.
Dhia han nga te gjitha bimet, po mâ fort i pelgéjen
gjéthet dométhâne flétet é njoma te drunjevét. Dhiet
nuke kullosin te tâna bashke kryé par kryé, po per-
hapén malit duké kerkuar ushqimin. Dhia mban ko-
ken perpjéte é véshtròn flétet, ugjitét ndeper shkâmbinj
é shkon udhavét te ngushta é te rrézikshmé. Dhia
piéll mot per mot nga uje a dy kèdha; udonje hére
mbétét shtérpe. Dhien nuke é zen kelbaza si délén, po-
28.
DHIA
Dhia âsht aqe é madhé sa édhè délja, por âsht mâ.
é forte sé ajô. Si mashkulli si fêmena kane dye brina
ne koke; atô te mashkullit jane mâ te medha. Trupin
é ka te mbuluar mé lésh, po léshi i 'saj nuke âsht age i
vléfshem sa i délés.
Dhia ne kohe te vjétera ka qene édhè kejò é égre,
po pastaj é shuti njériu si te tjérat kafshe shtepiaké ;
po ka édhè sot dhie t' égra, qe gjendén édhè me ma-
lét é Shqiperies s'one, é gjahtaret i gjuajen é i vrasin
sé kane mish fort te mire.
Dhia âsht é léhte, kâmbeshpéjte, é nuke trembét
si délja. Kur âsht é vogele quhét kéth é kédhé, éth é
édhé,a édhé kéç é kéçé; Kur bâhét motaké é âsht akoma
pa pjélle i thone ftuja, é kur piéll quhét dhie. Mashku-
lit i thone sqap é âsht mâ i forte sé dhia. Dhia rron
édhé ajò si délja gjér me dhéte vjéte, po sqapi munt te
rronje édhé mâ téper.
Dhia han nga te gjitha bimet, po mâ fort i pelgéjen
gjéthet dométhâne flétet é njoma te drunjevét. Dhiet
nuke kullosin te tâna bashke kryé par kryé, po per-
hapén malit duké kerkuar ushqimin. Dhia mban ko-
ken perpjéte é véshtròn flétet, ugjitét ndeper shkâmbinj
é shkon udhavét te ngushta é te rrézikshmé. Dhia
piéll mot per mot nga uje a dy kèdha; udonje hére
mbétét shtérpe. Dhien nuke é zen kelbaza si délén, po-
106
ndouje hére mérr sgjébén, é atehéré duhét t' a ndajem
nga te tjérat, psé kejò semundjé ngjitét é perhapét
shpéjt. Édhè dhies, si délés duhét t' i japim krype mé
ngrâne sé ashtù mahét mire. Shume dhie bashke tho-
hén prape tufe a kopée, mé uje sqap qe u héq
udhen, mé uje bari é mé qen. Po dhia nuke âsht
ashtù faré é pamendé si déléja; é, kur nuke é ruan ujé-
riu, bân dâm, é futét ndeper kopshtinjé, udeper vené-
shta, ndeper pyjé te vogla é han barishtét, lulét, majét
é hardhiavét, flétet é ujoma. Dhia ndahét shume hére
nga tufa per te kullotun, 's trembét si déléja nga vapa
é madhé, po rri é flen ne diéll é s' i ndjérsét véshi. As
préj shiut as nga éra s'ka frike; vétem préj s' ftohtit
hêq kéq é dridhét, sé é ka léshin é radhe é jo aqe te
ngrohte si te délés.
Dhia s' rrin kurre nde uje vent, po gjithenje ker-
kon gjâ é tundét, hidhét, kercèn, ngjitét lédhévét, hyn.
ndeper gardhinjé, ndeper driza é udeper férra. peran-
ndouje hére mérr sgjébén, é atehéré duhét t' a ndajem
nga te tjérat, psé kejò semundjé ngjitét é perhapét
shpéjt. Édhè dhies, si délés duhét t' i japim krype mé
ngrâne sé ashtù mahét mire. Shume dhie bashke tho-
hén prape tufe a kopée, mé uje sqap qe u héq
udhen, mé uje bari é mé qen. Po dhia nuke âsht
ashtù faré é pamendé si déléja; é, kur nuke é ruan ujé-
riu, bân dâm, é futét ndeper kopshtinjé, udeper vené-
shta, ndeper pyjé te vogla é han barishtét, lulét, majét
é hardhiavét, flétet é ujoma. Dhia ndahét shume hére
nga tufa per te kullotun, 's trembét si déléja nga vapa
é madhé, po rri é flen ne diéll é s' i ndjérsét véshi. As
préj shiut as nga éra s'ka frike; vétem préj s' ftohtit
hêq kéq é dridhét, sé é ka léshin é radhe é jo aqe te
ngrohte si te délés.
Dhia s' rrin kurre nde uje vent, po gjithenje ker-
kon gjâ é tundét, hidhét, kercèn, ngjitét lédhévét, hyn.
ndeper gardhinjé, ndeper driza é udeper férra. peran-
107
daj kur kémi ndonje dhie, é shpiém te lidhune mé
kullotun, sé ndryshé na bân dâm.
Po mé gjithe kerô, dhia âsht kafshe shume é né-
vojeshmé; qumeshti i 'saj âsht mâ i holle sé i délés po
mâ i mire per shendét. Edhé mishi i kédhit âsht mâ i
kândeshem sé i gengjit é hahét mire kur kugét thâna.
Ahéré i pjékim ne héll é i haam ne fushe.
LÉNA É VOGLE
Léna ishté nje vasheze tétevjéçaré dhé vénté nga
dita ne shkolle. Shkolla, ku vénté ajô, s' ishté né ka-
tunt te 'saj po nde nje fshat tjater atjè afer; n'ate fshat
rrinté édhè é émtia é 'saj, é motra s' âmes. Perandaj
Léna é vogle, qe te mos lodhéj shum hanté buke per
dréke ne shtepie te s'émtés dhé mbrâmjé kethénéj me
shtepie te véte; po, kur bânté mot i lik, mbétéj édhè
naten ték é émtja.
Nje dite te shtune ne mést te dimenit u-ngrit ne
mengjès é shkoi ne shkolle. Pas dréké donté te kethé-
héj ne shtepie, po koha ishté fort é vrânte, ché é émtia
s'é linté mé dale; Léna s'é ndegjoi é mori udhen é
shkoi. Koha prishéj mâ téper é pas nje çiké zuni édhè
nje bore kage é dendune sa nuke dallohéj njériu per-
para syvét ; fusha u-shtrua é u-mbulua me nje hére, é
Léna humbi udhen é u-arratis ndeper ara é s'dinté mâ
te kethéhéj ne shtepie.
daj kur kémi ndonje dhie, é shpiém te lidhune mé
kullotun, sé ndryshé na bân dâm.
Po mé gjithe kerô, dhia âsht kafshe shume é né-
vojeshmé; qumeshti i 'saj âsht mâ i holle sé i délés po
mâ i mire per shendét. Edhé mishi i kédhit âsht mâ i
kândeshem sé i gengjit é hahét mire kur kugét thâna.
Ahéré i pjékim ne héll é i haam ne fushe.
LÉNA É VOGLE
Léna ishté nje vasheze tétevjéçaré dhé vénté nga
dita ne shkolle. Shkolla, ku vénté ajô, s' ishté né ka-
tunt te 'saj po nde nje fshat tjater atjè afer; n'ate fshat
rrinté édhè é émtia é 'saj, é motra s' âmes. Perandaj
Léna é vogle, qe te mos lodhéj shum hanté buke per
dréke ne shtepie te s'émtés dhé mbrâmjé kethénéj me
shtepie te véte; po, kur bânté mot i lik, mbétéj édhè
naten ték é émtja.
Nje dite te shtune ne mést te dimenit u-ngrit ne
mengjès é shkoi ne shkolle. Pas dréké donté te kethé-
héj ne shtepie, po koha ishté fort é vrânte, ché é émtia
s'é linté mé dale; Léna s'é ndegjoi é mori udhen é
shkoi. Koha prishéj mâ téper é pas nje çiké zuni édhè
nje bore kage é dendune sa nuke dallohéj njériu per-
para syvét ; fusha u-shtrua é u-mbulua me nje hére, é
Léna humbi udhen é u-arratis ndeper ara é s'dinté mâ
te kethéhéj ne shtepie.
108
É âma é Lénes, duke pamun kohen é kégé thọshté
mé véhté sé é motra nuke do t' i a linté vajzen mé
dale nga shtepia; é ashtù u-mendua édhè i ati kur u-
kethyé mbrâmjé uga puna é nuke gjéti vajzen ne shte-
pie. Ate nate fjéten pra pa kujdês. Te nésrmén ishté é
diélle, é mâma é Lénes u-ngrit per te shkuar ték é mo-
tra qe t' i shpiénté Lénes téshat é lamé per t' u-ndrrua-
re; po, kur mori vésh sé nuke é kishté çupen atyj, u-bâ si
é çmendune, é, pa thâne tjater, u-hoth jashte é u-kethyé
mé vrap ne shtepie. I rreféu te shoqit rrézikun ge u
kishté râne mbi kryé, é é muar é duallen fushes te ker
konin vajzen. U-bashkuan mé 'ta édhê te gjithe njé-
rezit é katundin, po rrahen kâmbet me kot téposhte é
perpjéte, hapen udhen é larguan boren mé lopata, po
vajza nuke dukéj gjakundi. Hélmi é hidhenimi i s'
âmes é t' i atit nuke munt te rrefénéshin mé goje; qa-
nin te mjéret é i lutéshin Pérendies qe t' u gjendéj
vajza.
Ater drékes, kur te gjithe ishin te lodhune é te
keputune, i ati fatziu dolli édhé nje hére mé nje shok
tjater é nuar fushen duké kerkuar çupen. Atjè ték po
shkonin, miku i tij pau uje shamie te kugé majé uje
brégu, é, duké pshéretitun, therriti: Ah! i varferi !
Atjê mâ lark shoh nje koke te vogle te lyéné mé gjak;
do te jéte koka é Lénes se shkréte ; mbasè naten é ka
shqyém ndoje bishe !...›
Fatziu i ati, kur ndegjoi keto fjale, u-droth i gjith ;
i u-ngjéth mishi i trupit, i u-ngriten lésherat perpiéte.
U-hodhen mé vrap mbi brék, po, mé çudie te madhé,
paan sé nuke gé koke ujériu po shamia é kugé qe é
É âma é Lénes, duke pamun kohen é kégé thọshté
mé véhté sé é motra nuke do t' i a linté vajzen mé
dale nga shtepia; é ashtù u-mendua édhè i ati kur u-
kethyé mbrâmjé uga puna é nuke gjéti vajzen ne shte-
pie. Ate nate fjéten pra pa kujdês. Te nésrmén ishté é
diélle, é mâma é Lénes u-ngrit per te shkuar ték é mo-
tra qe t' i shpiénté Lénes téshat é lamé per t' u-ndrrua-
re; po, kur mori vésh sé nuke é kishté çupen atyj, u-bâ si
é çmendune, é, pa thâne tjater, u-hoth jashte é u-kethyé
mé vrap ne shtepie. I rreféu te shoqit rrézikun ge u
kishté râne mbi kryé, é é muar é duallen fushes te ker
konin vajzen. U-bashkuan mé 'ta édhê te gjithe njé-
rezit é katundin, po rrahen kâmbet me kot téposhte é
perpjéte, hapen udhen é larguan boren mé lopata, po
vajza nuke dukéj gjakundi. Hélmi é hidhenimi i s'
âmes é t' i atit nuke munt te rrefénéshin mé goje; qa-
nin te mjéret é i lutéshin Pérendies qe t' u gjendéj
vajza.
Ater drékes, kur te gjithe ishin te lodhune é te
keputune, i ati fatziu dolli édhé nje hére mé nje shok
tjater é nuar fushen duké kerkuar çupen. Atjè ték po
shkonin, miku i tij pau uje shamie te kugé majé uje
brégu, é, duké pshéretitun, therriti: Ah! i varferi !
Atjê mâ lark shoh nje koke te vogle te lyéné mé gjak;
do te jéte koka é Lénes se shkréte ; mbasè naten é ka
shqyém ndoje bishe !...›
Fatziu i ati, kur ndegjoi keto fjale, u-droth i gjith ;
i u-ngjéth mishi i trupit, i u-ngriten lésherat perpiéte.
U-hodhen mé vrap mbi brék, po, mé çudie te madhé,
paan sé nuke gé koke ujériu po shamia é kugé qe é
109
âma i kishté lidhun Lénes ne koke. Duké u-dridhun,
hoqen shamien nga bora é gjéten nen 'tê Lénen è u-
nisen per ne shtepie ; Léna dukéj é gjalle, bora e kishté
mbuluare é mbajtune ngrohte.
E âma kur pau vajzen é dashune, i u-fal ndéres
Zotit qe ia shpetoi; é vûun pastaj ue shtrat, é ferkuan
mire, é ugrohen é é sollen prape ue véhté.
Vajza, si i érdhi fryma é u-shloth pakez, nisi t'
u rrefénté sé si ngjau puna ; por é âma i préu fjalen
ne goje é i tha: «Bâné shum kéq qe nuke ndegjové
fjalen é s'at émté, psé vétem per uje çike shpetové
uga vdékja : munt te merdhinjé ne bore a munt te
hanin bishet é égra. Na çmendé né é te gjithe ka-
tundin ! Tjatre hére kurre mã te mos é bânsh kete
pune, po te ndegjonsh te medhânjt; psé ai qe s' nde-
gjôn, é punôn pas kokes se véte, pesòn ketô é mâ te
liga sé ketô.
Ndegjoni é ndéroni perindet é mâ te medhânjt,
po te duani te rroni gjate é fatbardhe ne kete jéte.
LUÂNI BÉSNIK
Nje udhetar, trim i mire, shkonté udhes kaluar
nde mest te nje pylli te dendun, kur ndegjoi disa gje-
mime te thélla. Pandéhu sé mos kishin zâne kusaret
ndonje udhetar tjater é po é çvéshnin a po é mbysnin,
perandaj i ra kalit é é dréjtoj andéj ugaha vinté
âma i kishté lidhun Lénes ne koke. Duké u-dridhun,
hoqen shamien nga bora é gjéten nen 'tê Lénen è u-
nisen per ne shtepie ; Léna dukéj é gjalle, bora e kishté
mbuluare é mbajtune ngrohte.
E âma kur pau vajzen é dashune, i u-fal ndéres
Zotit qe ia shpetoi; é vûun pastaj ue shtrat, é ferkuan
mire, é ugrohen é é sollen prape ue véhté.
Vajza, si i érdhi fryma é u-shloth pakez, nisi t'
u rrefénté sé si ngjau puna ; por é âma i préu fjalen
ne goje é i tha: «Bâné shum kéq qe nuke ndegjové
fjalen é s'at émté, psé vétem per uje çike shpetové
uga vdékja : munt te merdhinjé ne bore a munt te
hanin bishet é égra. Na çmendé né é te gjithe ka-
tundin ! Tjatre hére kurre mã te mos é bânsh kete
pune, po te ndegjonsh te medhânjt; psé ai qe s' nde-
gjôn, é punôn pas kokes se véte, pesòn ketô é mâ te
liga sé ketô.
Ndegjoni é ndéroni perindet é mâ te medhânjt,
po te duani te rroni gjate é fatbardhe ne kete jéte.
LUÂNI BÉSNIK
Nje udhetar, trim i mire, shkonté udhes kaluar
nde mest te nje pylli te dendun, kur ndegjoi disa gje-
mime te thélla. Pandéhu sé mos kishin zâne kusaret
ndonje udhetar tjater é po é çvéshnin a po é mbysnin,
perandaj i ra kalit é é dréjtoj andéj ugaha vinté
• 110
ulerima. Po, kur arrini nde nje shtek te ngushte, kali
u-tremp, dridhéj i tâne é s' donté te vénté perpara;
shihté n' ane tjatre uje luâ, te cilit i ndritnin syt si
maces n' érresine é i nxiérnin shkendia si gaca prushi;
po zihéj é po perléshéj mé uje gjarpen te math.
Gjarpeni i ishté perdredhun rréth gafes luânit é po é
shterngonté sa per t' a mbytun ; luâni perpigéj mé
sa mundéj, po s'i a dilté dot, perandaj therristé é ule-
rinté i tméreshem.
Kaloresi, kur é pau luânin ne rrézik, uxori, pa
humbun kohe, kordhen nga milli é, si trim ge ishté,
1 u-atrua gjarpenit é é préu é é ndau me dysh, é
ashtù é shpetoi luânin.
Luâni, si shpetoi nga ai armik i kéq, u-ngrit é u-
shkunt, tundi çépen é gafes, sgjati kâmbet u-shtrî,
pastaj i u-afrua udhetarit trim é, mé shume urtesie,
nisi t' i lepinté duart si t' ishté nje kafshe shtepiaké é
bute. É nuke i u-largua mâ, po ç' atehéré i venté
prapa atij ge é shpetoi, si qeni i vété te zotit.
Si udhetoi ndeper shume visé é qytété, kaloresi
déshi te kethénéj ne shtepie, po donté te mirrté udhen
é détit per mâ te pelqyéshmé é mâ te shkurtune.
Shkoi pra ne brék te détit é aty po kerkonté nje anie,
po nuke u-gjet kryédétar qe t' a mirrté n' anie ba-
shke mé luânin ndonsè udhetari ishté gati te paguanté
te holla mé te téper. U-shtrengua pra nga nevoja te
ndahéj luâni é t' a linté vétem anes se détit. Luâni
mbéti ne brék duké véshtruar mé sy te permallshme
anien qe po ikenté é largonéj; po kur kejò nuke u-
duk mã, luâni u-hélmua shum é u-bâ si i terbuar; s»
ulerima. Po, kur arrini nde nje shtek te ngushte, kali
u-tremp, dridhéj i tâne é s' donté te vénté perpara;
shihté n' ane tjatre uje luâ, te cilit i ndritnin syt si
maces n' érresine é i nxiérnin shkendia si gaca prushi;
po zihéj é po perléshéj mé uje gjarpen te math.
Gjarpeni i ishté perdredhun rréth gafes luânit é po é
shterngonté sa per t' a mbytun ; luâni perpigéj mé
sa mundéj, po s'i a dilté dot, perandaj therristé é ule-
rinté i tméreshem.
Kaloresi, kur é pau luânin ne rrézik, uxori, pa
humbun kohe, kordhen nga milli é, si trim ge ishté,
1 u-atrua gjarpenit é é préu é é ndau me dysh, é
ashtù é shpetoi luânin.
Luâni, si shpetoi nga ai armik i kéq, u-ngrit é u-
shkunt, tundi çépen é gafes, sgjati kâmbet u-shtrî,
pastaj i u-afrua udhetarit trim é, mé shume urtesie,
nisi t' i lepinté duart si t' ishté nje kafshe shtepiaké é
bute. É nuke i u-largua mâ, po ç' atehéré i venté
prapa atij ge é shpetoi, si qeni i vété te zotit.
Si udhetoi ndeper shume visé é qytété, kaloresi
déshi te kethénéj ne shtepie, po donté te mirrté udhen
é détit per mâ te pelqyéshmé é mâ te shkurtune.
Shkoi pra ne brék te détit é aty po kerkonté nje anie,
po nuke u-gjet kryédétar qe t' a mirrté n' anie ba-
shke mé luânin ndonsè udhetari ishté gati te paguanté
te holla mé te téper. U-shtrengua pra nga nevoja te
ndahéj luâni é t' a linté vétem anes se détit. Luâni
mbéti ne brék duké véshtruar mé sy te permallshme
anien qe po ikenté é largonéj; po kur kejò nuke u-
duk mã, luâni u-hélmua shum é u-bâ si i terbuar; s»
111
dinté sé ç' te bânté, po vinté rrotulle, hapté gojen,
ulerinté, é véshtronté uga déti i gjâne. Me ne funt
u-hoth n' uje é u-leshua me not mé rrembim te math
qe te munt t'arrinté anien, qe kishté mbrenda mikun
é 'tij. Njérezit, qe ishin n' anie, u-çuditen téper kuur
paan per se largu luânin, qe po u vénté pas, é te
gjithe per uje gojé thaan sé duhéj te gendronin é t' a
futnin mbrenda, mbassi po trégonéj bésnik é nuke
donté te ndahéj nga mirebânesi i 'tij. É mé te vertéte
é gendruan anien nde mést te détit; po luâni i mjére
arrini téper i lodhun, sé s kishté bâmuu tjatre hére
not; nuke mundi pra t' i afrohéj anies é te hynté
mbrenda, po mbéti nje çike permbi uje, solli édhè uje
hére nga ajô syt é permallshme é pastaj u-shduk nen
valet é thélla.
78.
GOMARI
Gomari âsht kafshe shtepiaké katrekâmbesé dhé
uga ató qe é rritin piéllen mé qumesht. Gomari ka
koke te madhé é te gjate; dy véshe te medhânj, qe i
mban gjithenje perpjéte, po vétem nga nje hére i va-
rén. Ka syt prape te medhânj é buzet é trasha. Qafen
é ka te trashe mé uje çépe te vogle persipri; bishtin
é shkurtun é pa shume qimé. Kambet é holla mé nje
gisht te rrumbullaket é te trashe te mbuluam mé thu-
dinté sé ç' te bânté, po vinté rrotulle, hapté gojen,
ulerinté, é véshtronté uga déti i gjâne. Me ne funt
u-hoth n' uje é u-leshua me not mé rrembim te math
qe te munt t'arrinté anien, qe kishté mbrenda mikun
é 'tij. Njérezit, qe ishin n' anie, u-çuditen téper kuur
paan per se largu luânin, qe po u vénté pas, é te
gjithe per uje gojé thaan sé duhéj te gendronin é t' a
futnin mbrenda, mbassi po trégonéj bésnik é nuke
donté te ndahéj nga mirebânesi i 'tij. É mé te vertéte
é gendruan anien nde mést te détit; po luâni i mjére
arrini téper i lodhun, sé s kishté bâmuu tjatre hére
not; nuke mundi pra t' i afrohéj anies é te hynté
mbrenda, po mbéti nje çike permbi uje, solli édhè uje
hére nga ajô syt é permallshme é pastaj u-shduk nen
valet é thélla.
78.
GOMARI
Gomari âsht kafshe shtepiaké katrekâmbesé dhé
uga ató qe é rritin piéllen mé qumesht. Gomari ka
koke te madhé é te gjate; dy véshe te medhânj, qe i
mban gjithenje perpjéte, po vétem nga nje hére i va-
rén. Ka syt prape te medhânj é buzet é trasha. Qafen
é ka te trashe mé uje çépe te vogle persipri; bishtin
é shkurtun é pa shume qimé. Kambet é holla mé nje
gisht te rrumbullaket é te trashe te mbuluam mé thu-
udre. Thundra mbathét mé patkua si ajò é kalit ge te
mos é haan guret. Lekuren gomari é ka te trashe te
mbuluamé mé qimé te cilat mâ shpésh jane ne ngjyre
te hinit.
Gomari rron gjér me tridhéte vjéte, por jane ca
qe arrijen te bâhén édhè pêsedhéte vjétesh. Fêmena é
gomarit mbétét barse dy qint é nândedhéte dite, pastaj
piell nje kerriç te vogel, te cilit i jép qumesht gjér sa
te bâhét gjashte muajsh. Gomari ha bar, sane, gjemba
te bute. nje lloj gjembi ge thohét gjemp gomari, elp,
tershâne; ujin nuke é pin turbull, é rron nde visé ku
nuke bân as shum te ttohte as shum te ugrohte.
Gomari nuke semuhét kurre; lekura é 'tij âsht
shum é trashe, é as semundja s'é shpon as te rralunat
s' i ndegjòn. N' ujena nuke futét fort léhte sé trem-
bét; écen shum mire é shtruar, é kur i hypim
nuke na tunde as na trazòn. Gomari pellèt; vâni i tij
âsht i math é i rânde. Per anmik mâ te math ka
ujkun, kundre te cilit mprohét mé shqélma.
Gomari, si édhè te gjitha kafshet shtepiaké, ishté
nje hére i égre é rronté ne fusha te shkréta; ujériu é
shuti é é mori ne shtepie per pune, po ka édhe sot
akoma gomare t' égre, te cilet jane mâ te medhânj sé
te butet é écin mâ shpéjt sé kali. Njérezit nuke é çmo-
jen, gomarin sé é pandéhin per nje kafshe te humbu-
ne é te fjétune; po gomari âsht fort i mentshem, fort
i urte, é ka shume vétia te mira. Asht véshçpuar,
mendjeholle sa édhè kali, é mâ mire sé ky gjen udhen
é nuke é humbét kurre. Nde uje vent, ugaha te mos
• kéte vajtun ndouje hére tjatre, kali nuke din te rre-
mos é haan guret. Lekuren gomari é ka te trashe te
mbuluamé mé qimé te cilat mâ shpésh jane ne ngjyre
te hinit.
Gomari rron gjér me tridhéte vjéte, por jane ca
qe arrijen te bâhén édhè pêsedhéte vjétesh. Fêmena é
gomarit mbétét barse dy qint é nândedhéte dite, pastaj
piell nje kerriç te vogel, te cilit i jép qumesht gjér sa
te bâhét gjashte muajsh. Gomari ha bar, sane, gjemba
te bute. nje lloj gjembi ge thohét gjemp gomari, elp,
tershâne; ujin nuke é pin turbull, é rron nde visé ku
nuke bân as shum te ttohte as shum te ugrohte.
Gomari nuke semuhét kurre; lekura é 'tij âsht
shum é trashe, é as semundja s'é shpon as te rralunat
s' i ndegjòn. N' ujena nuke futét fort léhte sé trem-
bét; écen shum mire é shtruar, é kur i hypim
nuke na tunde as na trazòn. Gomari pellèt; vâni i tij
âsht i math é i rânde. Per anmik mâ te math ka
ujkun, kundre te cilit mprohét mé shqélma.
Gomari, si édhè te gjitha kafshet shtepiaké, ishté
nje hére i égre é rronté ne fusha te shkréta; ujériu é
shuti é é mori ne shtepie per pune, po ka édhe sot
akoma gomare t' égre, te cilet jane mâ te medhânj sé
te butet é écin mâ shpéjt sé kali. Njérezit nuke é çmo-
jen, gomarin sé é pandéhin per nje kafshe te humbu-
ne é te fjétune; po gomari âsht fort i mentshem, fort
i urte, é ka shume vétia te mira. Asht véshçpuar,
mendjeholle sa édhè kali, é mâ mire sé ky gjen udhen
é nuke é humbét kurre. Nde uje vent, ugaha te mos
• kéte vajtun ndouje hére tjatre, kali nuke din te rre-
113
gullohét ; po gomari i mjére kerkòn é é gjen udhen
shpéjt per shpéjt.
Gomari é njéh mire te zotin édhè nde més te
njéresvét te tjére ; njéh é mban ment shtepien, é gen-
dròn perpara déres qe t' a shkarkojen kur âsht ngar-
kuar. N' udha te ngushta é te mbuluamé mé akull é
mé bore, gomari écen shum mire é nuke rreshgèt
kurre; udhen é kégé é mban ment mire é kur bié
andéjua é véshtròn mé shum kujdès. Kur écin shume
gomare te ngarkuare bashke véshtrojen te mos perpi-
qén é te mos shtyjen njeni tjatrin. Gomari, si édhè
kali é geni, é shekòn te zone ne sy é kupetòn sé ç' i
thote. Kur ndegjòn fershellimen a zânin é 'tij gen-
dròn é prét. Mesòn édhè shume lodra.
Gomari âsht shtâze mé durim te math é shum i
névojeshem. Ngarkonét mé barre te rânda, héq gérré
te vogla, siéll mullinjt é maqina te tjéra. Mé lekure te
gomarit bâhét shuall i shendoshe; qumeshti âsht fort
i vléfshem per te semunit; disa njéres i haan édhè
mishin é thone sé âsht i mire. Nuke zêmerohét kurre
gullohét ; po gomari i mjére kerkòn é é gjen udhen
shpéjt per shpéjt.
Gomari é njéh mire te zotin édhè nde més te
njéresvét te tjére ; njéh é mban ment shtepien, é gen-
dròn perpara déres qe t' a shkarkojen kur âsht ngar-
kuar. N' udha te ngushta é te mbuluamé mé akull é
mé bore, gomari écen shum mire é nuke rreshgèt
kurre; udhen é kégé é mban ment mire é kur bié
andéjua é véshtròn mé shum kujdès. Kur écin shume
gomare te ngarkuare bashke véshtrojen te mos perpi-
qén é te mos shtyjen njeni tjatrin. Gomari, si édhè
kali é geni, é shekòn te zone ne sy é kupetòn sé ç' i
thote. Kur ndegjòn fershellimen a zânin é 'tij gen-
dròn é prét. Mesòn édhè shume lodra.
Gomari âsht shtâze mé durim te math é shum i
névojeshem. Ngarkonét mé barre te rânda, héq gérré
te vogla, siéll mullinjt é maqina te tjéra. Mé lekure te
gomarit bâhét shuall i shendoshe; qumeshti âsht fort
i vléfshem per te semunit; disa njéres i haan édhè
mishin é thone sé âsht i mire. Nuke zêmerohét kurre
• 114
é nuke shtié mé shgélma édhè kur i hypim djémet é
é cysin é é rrahin mé shkop.
29.
GJITONI TRIM
Rronté nde nje katunt nje plak i mire, po shum
i vobet: te hollat i a kishin vjédhure, gruaja i kishté
vdékune, é ai i mjéri dirgjéj ne shtrat i semune. Fsha-
taret é 'tij é véshtronin é é kishin kujdês sé u vinté
kéq per 'tê; pra i dergonin per dite buke é gjélle é
késhtù plaku i shkrete é harronté pakez vobesien é tij.
Nje mbrâmjé ra zjarri nde uje shtepie afer shte-
pies se plakut. Te gjithe kercyén te shuanin ziarrin,
po nuke é shuanin dot ; zjarri perhapéj édhé mâ téper
é pas nje çiké flaka arrini édhé shtepien é plakut.
Fshataret mundonéshin é véshtronin seicili per shte-
pien é 'tij, é asnjenit s'i binté nder ment per te mjé-
rin plak. Ahéré po kethénéj nga puna édhé nje burre
qe é kishté shtepien ngjitune mé atê te plakut, é, kur
pau sé te dye shtepiat kishin marre zjarr, u-kujtua me
nje hére per te semunin é tha: O déreziu plak, qe do
te digjét mbrenda é do te bâhét shkrum ! Âsht mekat
i math t'a là n' ate rrezik! É, duké thâne keshtù,
u-hoth ne shepie te plakut é nuke véshtroi faré as rré-
zîkun é vét as te shtepies se 'tij.
Flaka é zjarri é kishin rréthuar shtratin é te
mjérit plak ; nje tra i math po digjéj mbi kryé te tij, é
é nuke shtié mé shgélma édhè kur i hypim djémet é
é cysin é é rrahin mé shkop.
29.
GJITONI TRIM
Rronté nde nje katunt nje plak i mire, po shum
i vobet: te hollat i a kishin vjédhure, gruaja i kishté
vdékune, é ai i mjéri dirgjéj ne shtrat i semune. Fsha-
taret é 'tij é véshtronin é é kishin kujdês sé u vinté
kéq per 'tê; pra i dergonin per dite buke é gjélle é
késhtù plaku i shkrete é harronté pakez vobesien é tij.
Nje mbrâmjé ra zjarri nde uje shtepie afer shte-
pies se plakut. Te gjithe kercyén te shuanin ziarrin,
po nuke é shuanin dot ; zjarri perhapéj édhé mâ téper
é pas nje çiké flaka arrini édhé shtepien é plakut.
Fshataret mundonéshin é véshtronin seicili per shte-
pien é 'tij, é asnjenit s'i binté nder ment per te mjé-
rin plak. Ahéré po kethénéj nga puna édhé nje burre
qe é kishté shtepien ngjitune mé atê te plakut, é, kur
pau sé te dye shtepiat kishin marre zjarr, u-kujtua me
nje hére per te semunin é tha: O déreziu plak, qe do
te digjét mbrenda é do te bâhét shkrum ! Âsht mekat
i math t'a là n' ate rrezik! É, duké thâne keshtù,
u-hoth ne shepie te plakut é nuke véshtroi faré as rré-
zîkun é vét as te shtepies se 'tij.
Flaka é zjarri é kishin rréthuar shtratin é te
mjérit plak ; nje tra i math po digjéj mbi kryé te tij, é
115
per nje çikê do te keputéj é do t' i binté sipri. Gjitoni
trim pa u-trembun faré hyni ne tym é ne flake rrem-
béu plakun me krah, é nxori jashôe é é shpetoi nga
vdékja é shigurte. Kercéu pastaj ne shtepie te véte qe
te munt te shpetonté rragét, por ishté vone: flaket é
zjarri ishin perhapune ne te katre anet é shtepies é
njéri s' munt te gaséj mâ aty. Shtepia é plaçkat é tâna
u-dogjen é u-baan hî, po burri trim kishté gezimin
qe i shpetoi jéten plakut.
80.
DÉTARI TRIM
Nje hére uje avulloré po çanté valet é détit nga
Éngletérra n' Amérike, é mbushun mé ujéres é é
ngarkuamé plot é per plot mé gjâna trégetié. Nje
nate naten u-ndegjua zâni i atij qe ruanté timonin
i cilí i thirri kryédétarit é i tha, sé po ndiénté, ére
zjarri po tym nuke shihté gjakundi. Édhè kruédé-
tari mori ére thélle é é dhè atij i u-duk sé diçka
po digjej, po, ndonsè kerkoi é véshtroi mire ne te
katre anet, nuke munt é pau sé ku ishé zjarri. Po
nuke shkoi shume kohe é avulloria u-mbush é tâne
mé tym. Kryédétari é kupetoi atehéré sé po digjéj
rrota é mé te shpéjte i dha zâ timoniérit, i cili tha
ge lypséj te kethénéj ania kundréjt buzes se détit
sé do te digjéshin te gjithe ; dhé, duké thâ-
ne keshtù, i ra kokes me grushta sé é kupetoi rré-
per nje çikê do te keputéj é do t' i binté sipri. Gjitoni
trim pa u-trembun faré hyni ne tym é ne flake rrem-
béu plakun me krah, é nxori jashôe é é shpetoi nga
vdékja é shigurte. Kercéu pastaj ne shtepie te véte qe
te munt te shpetonté rragét, por ishté vone: flaket é
zjarri ishin perhapune ne te katre anet é shtepies é
njéri s' munt te gaséj mâ aty. Shtepia é plaçkat é tâna
u-dogjen é u-baan hî, po burri trim kishté gezimin
qe i shpetoi jéten plakut.
80.
DÉTARI TRIM
Nje hére uje avulloré po çanté valet é détit nga
Éngletérra n' Amérike, é mbushun mé ujéres é é
ngarkuamé plot é per plot mé gjâna trégetié. Nje
nate naten u-ndegjua zâni i atij qe ruanté timonin
i cilí i thirri kryédétarit é i tha, sé po ndiénté, ére
zjarri po tym nuke shihté gjakundi. Édhè kruédé-
tari mori ére thélle é é dhè atij i u-duk sé diçka
po digjej, po, ndonsè kerkoi é véshtroi mire ne te
katre anet, nuke munt é pau sé ku ishé zjarri. Po
nuke shkoi shume kohe é avulloria u-mbush é tâne
mé tym. Kryédétari é kupetoi atehéré sé po digjéj
rrota é mé te shpéjte i dha zâ timoniérit, i cili tha
ge lypséj te kethénéj ania kundréjt buzes se détit
sé do te digjéshin te gjithe ; dhé, duké thâ-
ne keshtù, i ra kokes me grushta sé é kupetoi rré-
116
zikun é math. Po.si burre trim é gjakftohte qe ishté, é
pérmblodhi shpéjt mendjén, ngriti duart é syt nga
qiélli é nisi t' i lutéj Zotit mé keto fjale: «Ndihmò-me
o Pérendie, te bâj détyren t' imé si duhét é te vdés
mé udér, dhé kij kujdès per gruan é djémet é mij,
qe do te mbétén te varfere !» U-ngrit pastaj, mori
timonin ne dore dhé é kethéu avullorén nga brégu
mâ i aferme qe dukéj nga déti.
Ania çan détin mé uxitim te math é détaret gjithe
djérse mundohén te shuajen zjarriu, po flaket janet
te larta é kane peshtjéllun an' é kânt avullorén, ge
tundét sa mâ shpejt é shkét mbi tallazét é ndrituna.
Sa njéres jane mbrenda, te gjithe dridhén nga frika
é shtyjen ujeni tjatrin ne funt t' anies sé atjè s' arrin
akoma tynu.
Vétem timoniéri s' tundéj nga vendi ; rrinté aty si
t'ishté i mberthyém ndonsè tymi é afsha é zjarrit
po i mirrnin frymen. Ç' do mundim é détarevét per
te shuar zjarrin vénté me kot; nje ére é terbuare, qe
kishté zâne te frynté, é ndizté édhé mâ kéq, é perha-
pté é i a afroi édhè bishtit t' avullorés, aty ku ishté
timoniéri trim. Dhogat zûun mé u-djégune nen kâmbe
zikun é math. Po.si burre trim é gjakftohte qe ishté, é
pérmblodhi shpéjt mendjén, ngriti duart é syt nga
qiélli é nisi t' i lutéj Zotit mé keto fjale: «Ndihmò-me
o Pérendie, te bâj détyren t' imé si duhét é te vdés
mé udér, dhé kij kujdès per gruan é djémet é mij,
qe do te mbétén te varfere !» U-ngrit pastaj, mori
timonin ne dore dhé é kethéu avullorén nga brégu
mâ i aferme qe dukéj nga déti.
Ania çan détin mé uxitim te math é détaret gjithe
djérse mundohén te shuajen zjarriu, po flaket janet
te larta é kane peshtjéllun an' é kânt avullorén, ge
tundét sa mâ shpejt é shkét mbi tallazét é ndrituna.
Sa njéres jane mbrenda, te gjithe dridhén nga frika
é shtyjen ujeni tjatrin ne funt t' anies sé atjè s' arrin
akoma tynu.
Vétem timoniéri s' tundéj nga vendi ; rrinté aty si
t'ishté i mberthyém ndonsè tymi é afsha é zjarrit
po i mirrnin frymen. Ç' do mundim é détarevét per
te shuar zjarrin vénté me kot; nje ére é terbuare, qe
kishté zâne te frynté, é ndizté édhé mâ kéq, é perha-
pté é i a afroi édhè bishtit t' avullorés, aty ku ishté
timoniéri trim. Dhogat zûun mé u-djégune nen kâmbe
117
te 'tij por ai s' luanté, as duart s'i hiqté nga timoni,
sé nga duart é 'tija varéj jéta é atuné qe ishin mbrenda
n' avulloré. Po, ja, nisi te dukéj brégu, é atà, qe ndo-
dhéshin buzes se détit, kur paan anien qe po digjéj,
zuun t' i bânin shenjé qe te gaséj aty. Timomiéri é
mori vésh sé c' i thoshnin dhé é kethén avullorrén
per atje, pa u-tundun nga vendi ndonsè kâmbet po i
digjéshin. Po, ték po iknin mé uxitîm, u-ndegjua nje
krrrr... krrrr... dhé ania u-poq per dhé é mbéti mbi
râne.
Te gjithe shpetuan, é shpetoi édhè timoniéri, ge
bâni detyren é 'tij gjér ne funt. Po si shpetoi! ...
Rrobat é 'tija te perveluamé i binin nga trupi cop' é
cope, é kâmbet i kishté te perzhituna. Pérendies i érdhi
kéq per femijen é tij, é i dha fuqie per te
shpetuar te tjéret édhè véhtén. Ndenji i ziu disa kohe
ne shtrat sa i u-shendoshen kâmbet, pastaj zuni punen
perseri nde nje avulloré tjatre ; po ç'atehéré te gjithe
é ndéronin dhé é quanin: détari trîm.
Trimi i mire dukét ne dite, te zéze.
S1.
SHQIPONJA
Shqiponja âsht zok rrembenjes. Koka é 'saj âsht
é vogle dhé é mbuluamé mé pende ; syt i ka te ge-
zuarshme é te forte si shigjéta; sqépin te math te
shkurtun, te kethyém nje çike ne majé é fort té
te 'tij por ai s' luanté, as duart s'i hiqté nga timoni,
sé nga duart é 'tija varéj jéta é atuné qe ishin mbrenda
n' avulloré. Po, ja, nisi te dukéj brégu, é atà, qe ndo-
dhéshin buzes se détit, kur paan anien qe po digjéj,
zuun t' i bânin shenjé qe te gaséj aty. Timomiéri é
mori vésh sé c' i thoshnin dhé é kethén avullorrén
per atje, pa u-tundun nga vendi ndonsè kâmbet po i
digjéshin. Po, ték po iknin mé uxitîm, u-ndegjua nje
krrrr... krrrr... dhé ania u-poq per dhé é mbéti mbi
râne.
Te gjithe shpetuan, é shpetoi édhè timoniéri, ge
bâni detyren é 'tij gjér ne funt. Po si shpetoi! ...
Rrobat é 'tija te perveluamé i binin nga trupi cop' é
cope, é kâmbet i kishté te perzhituna. Pérendies i érdhi
kéq per femijen é tij, é i dha fuqie per te
shpetuar te tjéret édhè véhtén. Ndenji i ziu disa kohe
ne shtrat sa i u-shendoshen kâmbet, pastaj zuni punen
perseri nde nje avulloré tjatre ; po ç'atehéré te gjithe
é ndéronin dhé é quanin: détari trîm.
Trimi i mire dukét ne dite, te zéze.
S1.
SHQIPONJA
Shqiponja âsht zok rrembenjes. Koka é 'saj âsht
é vogle dhé é mbuluamé mé pende ; syt i ka te ge-
zuarshme é te forte si shigjéta; sqépin te math te
shkurtun, te kethyém nje çike ne majé é fort té
118
fugieshem ; gafen é forte, krahet é medhânj sa i arrijen
gjér te bishti, i cili âsht i gjate é i gjâne. Kâmbet gjér
te gishtat jane te mbuluamé mé pende qe i varén si
• tirqit; thonjt shum te forte é quhén çeponj a kethétra.
Lekuren é ka te trashe, te mbuluamé mé pende te
denduna ca te zéza é ca ne ngjuré hini. Shqiponja a
shqipéja âsht nje uga zoqt mâ te medhânj; krahet é
'saj kuur hapén jane te gjate sa trie hére trupi.
Shqiponja rron kudô, ka jéte te gjate é thone sé
arrin gjér té ujeqint vjétet. Ne prill fêmena, qe âsht
mâ é madhé é mâ é bukure sé mashkulli, piell dye a
trie véze te forta é rrumbullaké, te cilat i ngrohe katre
a pêse jave ; pastaj dalin zoqt te cilete lindén te mbu-
fugieshem ; gafen é forte, krahet é medhânj sa i arrijen
gjér te bishti, i cili âsht i gjate é i gjâne. Kâmbet gjér
te gishtat jane te mbuluamé mé pende qe i varén si
• tirqit; thonjt shum te forte é quhén çeponj a kethétra.
Lekuren é ka te trashe, te mbuluamé mé pende te
denduna ca te zéza é ca ne ngjuré hini. Shqiponja a
shqipéja âsht nje uga zoqt mâ te medhânj; krahet é
'saj kuur hapén jane te gjate sa trie hére trupi.
Shqiponja rron kudô, ka jéte te gjate é thone sé
arrin gjér té ujeqint vjétet. Ne prill fêmena, qe âsht
mâ é madhé é mâ é bukure sé mashkulli, piell dye a
trie véze te forta é rrumbullaké, te cilat i ngrohe katre
a pêse jave ; pastaj dalin zoqt te cilete lindén te mbu-
- 119
luare mé pende te holla é rritén shum shpéjt. Shqi-
ponjat rrojen nga dye nga dye, mashkull é femene
vétem, lark nga te tjérat ; é rrijen pyjévét é malévét te
larta, mbi shkâmbinj é me shkrétina.
Shqiponjat haan mish é rrembéjen shqérra, kédha,
lépuj, pata, rosa, gjarpinj, bréshka é kafshe te tjéra.
Shqiponjat nuke pijen uje. Fluturojen é gjuajen vétem
diten, naten flêjen.
Shiponjat fluturojen lart é ngjitén gjér mbi rêe.
andéj véshtrojen é gjêjen préen é 'tyné, sbrésin é le-
shohén si plumbi mbi tê é rrembéjen mé kethétra é
é marrin mé véhté.
Shpiponjat nuk munt te gendrojen mbi kâmbet ne
vent te shéshem sé kane thonjt é kthyére, perandaj
écin duké u-hedhun hop hopa. Zogt, ge kullosin lark
foléevét te 'tyné ne fusha, posa shohin shiponjen,
trembén é krisin é ikin. Shiponjat véne shum lark
nga toléja ge te kerkojen per te ngrâne. Kur bijen
mbi prée é ngréhin uje çike mé çeponj ge t' a shohin
a âsht é rânde pastaj é rrembéjen é é sjéllin ne çérdhé.
Atjè é shqyéjen mé sqép é mé kethétra é é haan akoma
te ngrohte bashke mé femijen é 'tyné. Duké ngrâne
nuke duan te shohin driten é diéllit é futén ndeper
shkâmbiuj te çame thélle. Munt te durojen nje jave pa
ugrâne, po kur haan duan te ngopén mire.
Shiponjavét, sa mâ téper plaken, age mâ fort sqépi
u kethéhét dhé u mbyllét, sa vjén uje kohe qe s'
munt te shqyéjen mâ gjâ mé 'tê, é s' munt te hapin
gojen sé pjésa é nalte mberthénét mé te poshtmén é
ashtù vdésin unit.
luare mé pende te holla é rritén shum shpéjt. Shqi-
ponjat rrojen nga dye nga dye, mashkull é femene
vétem, lark nga te tjérat ; é rrijen pyjévét é malévét te
larta, mbi shkâmbinj é me shkrétina.
Shqiponjat haan mish é rrembéjen shqérra, kédha,
lépuj, pata, rosa, gjarpinj, bréshka é kafshe te tjéra.
Shqiponjat nuke pijen uje. Fluturojen é gjuajen vétem
diten, naten flêjen.
Shiponjat fluturojen lart é ngjitén gjér mbi rêe.
andéj véshtrojen é gjêjen préen é 'tyné, sbrésin é le-
shohén si plumbi mbi tê é rrembéjen mé kethétra é
é marrin mé véhté.
Shpiponjat nuk munt te gendrojen mbi kâmbet ne
vent te shéshem sé kane thonjt é kthyére, perandaj
écin duké u-hedhun hop hopa. Zogt, ge kullosin lark
foléevét te 'tyné ne fusha, posa shohin shiponjen,
trembén é krisin é ikin. Shiponjat véne shum lark
nga toléja ge te kerkojen per te ngrâne. Kur bijen
mbi prée é ngréhin uje çike mé çeponj ge t' a shohin
a âsht é rânde pastaj é rrembéjen é é sjéllin ne çérdhé.
Atjè é shqyéjen mé sqép é mé kethétra é é haan akoma
te ngrohte bashke mé femijen é 'tyné. Duké ngrâne
nuke duan te shohin driten é diéllit é futén ndeper
shkâmbiuj te çame thélle. Munt te durojen nje jave pa
ugrâne, po kur haan duan te ngopén mire.
Shiponjavét, sa mâ téper plaken, age mâ fort sqépi
u kethéhét dhé u mbyllét, sa vjén uje kohe qe s'
munt te shqyéjen mâ gjâ mé 'tê, é s' munt te hapin
gojen sé pjésa é nalte mberthénét mé te poshtmén é
ashtù vdésin unit.
- 120
Shqiponja ndegjòn shum mire é shéh édhè mã
lark ; nuke ka katshe tjatre qe te kéte sy age te holle
si te 'sajet. Ngrihét gjér siper mbi rêet é andej âsht é
zonja te shohe gjarpenin ne férra, bié si vétetima mbi
tê, é rrembèn dhé u a siéll zoqvét.
Shqiponjat jane shum te sgjuara; kur u tepròn te
ngrânet é ruajen qe t' u a japin zoqvét ne ditet kur
nuke munt te gjuajen. Kur zâan bréshken, é marrin é
ngjitén shum nalt mé 'tê, pastaj é léshojen mbi gure
qe te çahét, hidhén édhè atô pas 'saj é sbrésin é é
haan. Kur rrembéjen gjarpinj ruhén téper ge te mos
i hélmonje gjarpeni; i bijen vétem mé krahe ge t' u a
hédhe hélmin mbi 'ta, pastaj é zầan me sgép é é rrahin
é é perplasin shume hére per dhé gjér sa t' a ngor-
dhin é ne funt ja é haan ja u a sjéllin zoqvét te végjele.
Shqiponjat jane shum te fugieshmé, guximtaré é
rrembénjesé; zâan édhe dhélpenen, qe âsht é mentshmé
é é rrembéjen mé çeponj. Nuke trembén té msyjen
édhé viçat, djémet é ndonje hére édhè njérezit ; po s' é-
ngasin kurre ushqimin é nje shqiponjé tjatre sa do
te kéne unie. Kur ndodhe ge i zâan te gjalla, nuke
trembén faré nga njériu é é véshtrojen dréjt é pa frike.
Duhén shum mashkulli mé fêmenen é rrojen é shkojen
fort mire; zoqt é 'tyné i duan fort é rrisin mashhulli é
tênene bashke. Sa jane akoma te végjele é jo te zotet
ť' à shqyéjen véte ushqimin, u a bâjen gati é âma é i
ati é u a kojen ne goje ; u sjéllin gjithenje per te nigrâ-
ne é i mprojen nga anmiqt é nga rréziku. Édhè pas
qe rritén é uxjérrin pende, nuke i perzâan nga foléja.
gjér, te largohén véte.
Shqiponja ndegjòn shum mire é shéh édhè mã
lark ; nuke ka katshe tjatre qe te kéte sy age te holle
si te 'sajet. Ngrihét gjér siper mbi rêet é andej âsht é
zonja te shohe gjarpenin ne férra, bié si vétetima mbi
tê, é rrembèn dhé u a siéll zoqvét.
Shqiponjat jane shum te sgjuara; kur u tepròn te
ngrânet é ruajen qe t' u a japin zoqvét ne ditet kur
nuke munt te gjuajen. Kur zâan bréshken, é marrin é
ngjitén shum nalt mé 'tê, pastaj é léshojen mbi gure
qe te çahét, hidhén édhè atô pas 'saj é sbrésin é é
haan. Kur rrembéjen gjarpinj ruhén téper ge te mos
i hélmonje gjarpeni; i bijen vétem mé krahe ge t' u a
hédhe hélmin mbi 'ta, pastaj é zầan me sgép é é rrahin
é é perplasin shume hére per dhé gjér sa t' a ngor-
dhin é ne funt ja é haan ja u a sjéllin zoqvét te végjele.
Shqiponjat jane shum te fugieshmé, guximtaré é
rrembénjesé; zâan édhe dhélpenen, qe âsht é mentshmé
é é rrembéjen mé çeponj. Nuke trembén té msyjen
édhé viçat, djémet é ndonje hére édhè njérezit ; po s' é-
ngasin kurre ushqimin é nje shqiponjé tjatre sa do
te kéne unie. Kur ndodhe ge i zâan te gjalla, nuke
trembén faré nga njériu é é véshtrojen dréjt é pa frike.
Duhén shum mashkulli mé fêmenen é rrojen é shkojen
fort mire; zoqt é 'tyné i duan fort é rrisin mashhulli é
tênene bashke. Sa jane akoma te végjele é jo te zotet
ť' à shqyéjen véte ushqimin, u a bâjen gati é âma é i
ati é u a kojen ne goje ; u sjéllin gjithenje per te nigrâ-
ne é i mprojen nga anmiqt é nga rréziku. Édhè pas
qe rritén é uxjérrin pende, nuke i perzâan nga foléja.
gjér, te largohén véte.
121
Shiponja quhét mbréterésha é shpêzavét, psé âsht
mâ é shendosha, mâ é forta, mâ guximtaréja nga 'to.
Nde visé t' ona shiponja âsht fort é njohune ;
barrinjt bâjen fyéllin mé pendet é nga kerciu ! kâmbes.
se 'saj.
82.
PULA É GJÉLI
Gjeli é pula jane shpêza shtepiaké qe rrojen per
dhé, é shembelléjen shum mé thellânzen, mé turtullin
é mé zoq te tjére. Trupin é kane te mésem kryét te
vogel é te mbuluam mé pupula; mbi 'tê kane nje
lafshe te mishte te kugé é nen gushe dye tjéra te vogla.
Sqépin é kane te vogel, po te torte; krahet é shkur-
tune, bishtin é math é te ngritun gjithmone perpjéte.
Kâmbet é holla po te shendosha, mé katre gishta, nga
te cilet tré mbeshtétén mbi dhé, é uje rrin perpjéte é
varét. Thonjt jane te shkurtune, po te trashe é te mire
per mé gervishun dhéun é pléhin. Pendet é pupulat
é pules jane te bardha, te zéza, te vérdha, shume
ngjyrash.
Pulat ishin édhè atô t' égra, po pastaj i sbuti ujé-
riu é sot rrojen ndeper shtepia, é gjendén é rrojen
kudô ; jétojen gjér mé dhéte vjéte. Diten dalin aravét
é tushavét, ndeper oborré é ndeper venéshta é kerko-
jen mé ngrâne; haan bar te njome, élp, grune, ter-
shâne, krundé, buke, miza, krimba, é pijen uje te
Shiponja quhét mbréterésha é shpêzavét, psé âsht
mâ é shendosha, mâ é forta, mâ guximtaréja nga 'to.
Nde visé t' ona shiponja âsht fort é njohune ;
barrinjt bâjen fyéllin mé pendet é nga kerciu ! kâmbes.
se 'saj.
82.
PULA É GJÉLI
Gjeli é pula jane shpêza shtepiaké qe rrojen per
dhé, é shembelléjen shum mé thellânzen, mé turtullin
é mé zoq te tjére. Trupin é kane te mésem kryét te
vogel é te mbuluam mé pupula; mbi 'tê kane nje
lafshe te mishte te kugé é nen gushe dye tjéra te vogla.
Sqépin é kane te vogel, po te torte; krahet é shkur-
tune, bishtin é math é te ngritun gjithmone perpjéte.
Kâmbet é holla po te shendosha, mé katre gishta, nga
te cilet tré mbeshtétén mbi dhé, é uje rrin perpjéte é
varét. Thonjt jane te shkurtune, po te trashe é te mire
per mé gervishun dhéun é pléhin. Pendet é pupulat
é pules jane te bardha, te zéza, te vérdha, shume
ngjyrash.
Pulat ishin édhè atô t' égra, po pastaj i sbuti ujé-
riu é sot rrojen ndeper shtepia, é gjendén é rrojen
kudô ; jétojen gjér mé dhéte vjéte. Diten dalin aravét
é tushavét, ndeper oborré é ndeper venéshta é kerko-
jen mé ngrâne; haan bar te njome, élp, grune, ter-
shâne, krundé, buke, miza, krimba, é pijen uje te
122
paster. Pula kur bân véen kakarizét nga gezimi é
keshtû u trégòn édhè njéresvét. Mashkulli i pules tho-
hét gjél, kendés, kaposh ; gjéli kendòn. Ne mengjes
pulat ngrihén fort shpéjt nga gjumi, po thua mé nate;
po mbrâinjé bién shpéjt sa pérendòn diélli, é perandaj
thémi : njéri qe flê mé pula per atà qe têjen shpéjt.
As pula as gjéli s' munt te fluturojen as shum lark
as shum nalt. Pendet i ndrrojen mot per mot ne vjé-
shte. Pulat rrojen ne kesolle ge u nderdojen njérezit,
é véet i bâjen ne furrik. Bâjen dâm ndeper kopshtinje
é ndeper lulishta sé germojen token mé thonj é mé
sqép qe te gjêjen krimba é gjâ tjéra per te ngrâne.
Rrokullizén ne râne te holle, ne pluhun é ne pléh. Te
ftohtin s' é durojen dot é perandaj ruhén nga bora é
lagesina. E kupetojen édhè sé kur do te prishét koha;
perpjékin krahet é fshihén é ryjen mbrenda. Rrojen
bashke me kuaj, mé lope, mé gé, é hyjen é kullosin
paster. Pula kur bân véen kakarizét nga gezimi é
keshtû u trégòn édhè njéresvét. Mashkulli i pules tho-
hét gjél, kendés, kaposh ; gjéli kendòn. Ne mengjes
pulat ngrihén fort shpéjt nga gjumi, po thua mé nate;
po mbrâinjé bién shpéjt sa pérendòn diélli, é perandaj
thémi : njéri qe flê mé pula per atà qe têjen shpéjt.
As pula as gjéli s' munt te fluturojen as shum lark
as shum nalt. Pendet i ndrrojen mot per mot ne vjé-
shte. Pulat rrojen ne kesolle ge u nderdojen njérezit,
é véet i bâjen ne furrik. Bâjen dâm ndeper kopshtinje
é ndeper lulishta sé germojen token mé thonj é mé
sqép qe te gjêjen krimba é gjâ tjéra per te ngrâne.
Rrokullizén ne râne te holle, ne pluhun é ne pléh. Te
ftohtin s' é durojen dot é perandaj ruhén nga bora é
lagesina. E kupetojen édhè sé kur do te prishét koha;
perpjékin krahet é fshihén é ryjen mbrenda. Rrojen
bashke me kuaj, mé lope, mé gé, é hyjen é kullosin
- 123
ndeper grazhdé te 'tyné. Rrijen bashke mé rosa, mé
pata, mé gjéla déti; po trembén nga macéja, nga bu-
kurza a nusja é lalés, é mâ téper nga dhélpena é nga
sqiftéri.
Pula zen te bâje vée pas nje motmoti, gjér atehéré
quhét zoge. Bân vée gjith motin, vétem ne vjéshte,
kur ndrron pendet, é kur bjé mi vée pushòn ; atehéré
i thone klluke a sqoke. Véet i mbulòn é i ngrohe
nate é dite nga dye é gjér me trie javé ; pastaj dalin
zoqt é végjele, te cilet i mbulòn, i ushgèn é i mpron
é âma nen krahet é 'saj. Klluka rriu gjithenje nde
mést te 'tyné, u gjen per te ngrâne, i ruan, i véshtròn
é nuke i len te trazohén mé te tjére. Por édhè zoqt é
njohin t' amen é, sadò klluka te jéne prane, atà véne
té mâma é 'tyné, é ujohin mire é i véne pas kur i
therrèt.
Kur shéh klluka ndonje gen a ndonje macé, ge u
gasén zoqvét, égersonét é bâhét si é terbuamé ; i mbu-
lou zogt mé krahe, lutton trimenisht mé armiqt, u hi-
dhét ne sy é i çpon mé sqép; âsht mâme é dashune é
ka kujdès per te bijt.
Gjéli âsht mã i math, mâ i nalte, mã i bukur sè
pula. Kâmbet i ka mâ te gjata, thonjt mã te medhânj,
ne kerci ka nje çepua mé te cilin lefton kur zihét é
hahét mé gjéla te tjére. Lafshen éka mâ te bukure é
mâte kugé é i varét mbi sy; pendet é bishtit i ka te
kethyémé si drapeni; ngjyrat é pendevét é te pupulavét
jane mâ te bukura é mâ te shkelqyéshmé sé te pu-
les. Gjéli kendon gjithenje; ne mengjès na sgjon hé-
rét mé kângen é 'tij.
ndeper grazhdé te 'tyné. Rrijen bashke mé rosa, mé
pata, mé gjéla déti; po trembén nga macéja, nga bu-
kurza a nusja é lalés, é mâ téper nga dhélpena é nga
sqiftéri.
Pula zen te bâje vée pas nje motmoti, gjér atehéré
quhét zoge. Bân vée gjith motin, vétem ne vjéshte,
kur ndrron pendet, é kur bjé mi vée pushòn ; atehéré
i thone klluke a sqoke. Véet i mbulòn é i ngrohe
nate é dite nga dye é gjér me trie javé ; pastaj dalin
zoqt é végjele, te cilet i mbulòn, i ushgèn é i mpron
é âma nen krahet é 'saj. Klluka rriu gjithenje nde
mést te 'tyné, u gjen per te ngrâne, i ruan, i véshtròn
é nuke i len te trazohén mé te tjére. Por édhè zoqt é
njohin t' amen é, sadò klluka te jéne prane, atà véne
té mâma é 'tyné, é ujohin mire é i véne pas kur i
therrèt.
Kur shéh klluka ndonje gen a ndonje macé, ge u
gasén zoqvét, égersonét é bâhét si é terbuamé ; i mbu-
lou zogt mé krahe, lutton trimenisht mé armiqt, u hi-
dhét ne sy é i çpon mé sqép; âsht mâme é dashune é
ka kujdès per te bijt.
Gjéli âsht mã i math, mâ i nalte, mã i bukur sè
pula. Kâmbet i ka mâ te gjata, thonjt mã te medhânj,
ne kerci ka nje çepua mé te cilin lefton kur zihét é
hahét mé gjéla te tjére. Lafshen éka mâ te bukure é
mâte kugé é i varét mbi sy; pendet é bishtit i ka te
kethyémé si drapeni; ngjyrat é pendevét é te pupulavét
jane mâ te bukura é mâ te shkelqyéshmé sé te pu-
les. Gjéli kendon gjithenje; ne mengjès na sgjon hé-
rét mé kângen é 'tij.
124
Gjélat zihén kéq njeni mé tjatrin é lahén mé
gjah é nuk pushojen gjér sa njeni te thyhét; atehéré
mundesi madheshtohét hipen murit é zen é kendòn
nga gezimi. Gjélat kur kendojen ne mengjès i per-
gjigjén njeni tjatrit.
Kendézi âsht fort kryélarte é madheshtuar, âsht
guximtar i math é trim i forte; Kur shkon nga déra é
shtepies, unje koken ge te mos perpigét ne 'tê, sadô
é larte qe te jéte déra. I mpron mire pulat, i uxiér jashte
per te kullotun é, kur gjen gjâ mé ngrâne, i ndiêll é i
therrèt.
N' oborr te 'tij nuke duròn gjél te huaj; Kur shéh
ndonje mbrenda, vêmerohét é égersonét fort i sku-
gét latsha, syt i xixillojen é i versulét te huajit é
nuke é len gjér te mos é nxjérre jashta. Ahéré zâan
nje lufte te rrébte; godidén mé krahe é çpohén mé
sgép é mé çeponj mesyhén é rrezohén per dhé é
nuke pushojen gjér sa te mos mposhtét njeni nga 'ta
é te mos largohèt é t' iknje.
Njérezit kane fitim te math nga pulat ; mbahén
mé pake gjâ, po na japin téper. Mishi i 'tymé âsht
shum i mire, é véet jane t' ushqimshmé é te shen-
dosha. Pupulat i perdorim per mé mbushun nenkry-
ésa, é pendet n' Europe i vêen mbi shapkat é gravét.
Gjélat zihén kéq njeni mé tjatrin é lahén mé
gjah é nuk pushojen gjér sa njeni te thyhét; atehéré
mundesi madheshtohét hipen murit é zen é kendòn
nga gezimi. Gjélat kur kendojen ne mengjès i per-
gjigjén njeni tjatrit.
Kendézi âsht fort kryélarte é madheshtuar, âsht
guximtar i math é trim i forte; Kur shkon nga déra é
shtepies, unje koken ge te mos perpigét ne 'tê, sadô
é larte qe te jéte déra. I mpron mire pulat, i uxiér jashte
per te kullotun é, kur gjen gjâ mé ngrâne, i ndiêll é i
therrèt.
N' oborr te 'tij nuke duròn gjél te huaj; Kur shéh
ndonje mbrenda, vêmerohét é égersonét fort i sku-
gét latsha, syt i xixillojen é i versulét te huajit é
nuke é len gjér te mos é nxjérre jashta. Ahéré zâan
nje lufte te rrébte; godidén mé krahe é çpohén mé
sgép é mé çeponj mesyhén é rrezohén per dhé é
nuke pushojen gjér sa te mos mposhtét njeni nga 'ta
é te mos largohèt é t' iknje.
Njérezit kane fitim te math nga pulat ; mbahén
mé pake gjâ, po na japin téper. Mishi i 'tymé âsht
shum i mire, é véet jane t' ushqimshmé é te shen-
dosha. Pupulat i perdorim per mé mbushun nenkry-
ésa, é pendet n' Europe i vêen mbi shapkat é gravét.
12õ
83.
QOFKAT A MULLENJAT
Dye gofka rronin nde uje pyll, ku kishin foléen,
bashke mé zoq te tjére. Mashkulli kendonté per
mbrâmjé é per mengjés, fêmena ruanté folêen ;
ndonje hére diten dilnin bashke é kerkonin ush-
qim, Te gjithe zoqt i donin dye mullenjat, te ci-
lat ishin te buta é mire bânesé ne te tjérat. Kur ngjanté
te semuhéj ndonje zok, vénin gofkat prane 'tij é i
shpinin krimba é miza per te ngrâne é nuke é linin te
vdisté unit.
Pas ca ditesh érdhi koha é kllukesies; gofka fê-
mene polli pêse kogé véze te bukura é zuni t' i ngrohté.
Rrinin gjithe diten mbi 'to, hére ajo hére mashkulli,
é i ngrohnin mé kujdès é mé dashuniè te madhé gjér
sa duallen préj véevét pêse zoq te végjele lakuriq. Mu-
llenjat nuke mbahéshin mâ nga gazi; mashkulli u
rrinté afer é u kendonté mé mall fêmena i mbulonté
é i ngrohté sé ishiu lakuriq. Mashkulli dilté pastaj é
zinté krimba é miza u a siéllté zoqvét é u a konté ne
goje. Kishté shume dite ge po bâhéj gjithenje kejô
pune; zoqt rritéshin mâ te bukure, é perindevét te
'tyné u gezohéj zêmera kur i shihnin.
Nje dite, kur zogt ishin afer te fluturonin shkoi
nga pylli uje djale, i cili, si pau çérdhén é qofkavét,
u-ngjit majé shélgut, futi doren ne folée é nisi te
83.
QOFKAT A MULLENJAT
Dye gofka rronin nde uje pyll, ku kishin foléen,
bashke mé zoq te tjére. Mashkulli kendonté per
mbrâmjé é per mengjés, fêmena ruanté folêen ;
ndonje hére diten dilnin bashke é kerkonin ush-
qim, Te gjithe zoqt i donin dye mullenjat, te ci-
lat ishin te buta é mire bânesé ne te tjérat. Kur ngjanté
te semuhéj ndonje zok, vénin gofkat prane 'tij é i
shpinin krimba é miza per te ngrâne é nuke é linin te
vdisté unit.
Pas ca ditesh érdhi koha é kllukesies; gofka fê-
mene polli pêse kogé véze te bukura é zuni t' i ngrohté.
Rrinin gjithe diten mbi 'to, hére ajo hére mashkulli,
é i ngrohnin mé kujdès é mé dashuniè te madhé gjér
sa duallen préj véevét pêse zoq te végjele lakuriq. Mu-
llenjat nuke mbahéshin mâ nga gazi; mashkulli u
rrinté afer é u kendonté mé mall fêmena i mbulonté
é i ngrohté sé ishiu lakuriq. Mashkulli dilté pastaj é
zinté krimba é miza u a siéllté zoqvét é u a konté ne
goje. Kishté shume dite ge po bâhéj gjithenje kejô
pune; zoqt rritéshin mâ te bukure, é perindevét te
'tyné u gezohéj zêmera kur i shihnin.
Nje dite, kur zogt ishin afer te fluturonin shkoi
nga pylli uje djale, i cili, si pau çérdhén é qofkavét,
u-ngjit majé shélgut, futi doren ne folée é nisi te
126
mirrté zoqt é végjele. Ketà u-munduan t' iknin, po-
vétem nje fluturoi gjér nde nje dége aty afer; katre
te tjéret i mori djali, i shpuni ne shtepie é i mbylli ne
kuvlie. Aty i ushqéntè é i véshtronté mire. po zogt
kerkonin é deshironin gjithenje perindet é foléen é
'tyné é nuke ishin faré te kenaqune ndonsè djali u a
kishté kujdésin é u jipté te gjitha te mirat mé ngrâne.
Kur, pas nje çiké, u-kethyén é âma é i ati ne folée-
duké mbajtun krymba ne goje é nuke gjéten zogt é
dashune, u-hélmuan fort é u-pikelluan ne zêmere.
Véshtronin andej é kendej, fluturonin dége me dége,
po nuke i shihnin gjakundi. Ahéré mbéten te deshpe-
ruara véshtronin njena tjatren; Kur, qé, ndeper flétet
paan atê qe iku é shpetoi, é n'ate çast fluturuan é i
vajten afer. Po sa u-hélmuan te mjérat kur muaren
vésh sé katre zoqt é tjére u a kishté marre nje çun !
Qanin é pshéretinin é nuke gjinin paq.
Édhè zoqt é 'tyné, te mbyllune ne kuvlie, po te
hélmuare é gjith mé vaj é shkonin kohen. Tani ishin
mirrté zoqt é végjele. Ketà u-munduan t' iknin, po-
vétem nje fluturoi gjér nde nje dége aty afer; katre
te tjéret i mori djali, i shpuni ne shtepie é i mbylli ne
kuvlie. Aty i ushqéntè é i véshtronté mire. po zogt
kerkonin é deshironin gjithenje perindet é foléen é
'tyné é nuke ishin faré te kenaqune ndonsè djali u a
kishté kujdésin é u jipté te gjitha te mirat mé ngrâne.
Kur, pas nje çiké, u-kethyén é âma é i ati ne folée-
duké mbajtun krymba ne goje é nuke gjéten zogt é
dashune, u-hélmuan fort é u-pikelluan ne zêmere.
Véshtronin andej é kendej, fluturonin dége me dége,
po nuke i shihnin gjakundi. Ahéré mbéten te deshpe-
ruara véshtronin njena tjatren; Kur, qé, ndeper flétet
paan atê qe iku é shpetoi, é n'ate çast fluturuan é i
vajten afer. Po sa u-hélmuan te mjérat kur muaren
vésh sé katre zoqt é tjére u a kishté marre nje çun !
Qanin é pshéretinin é nuke gjinin paq.
Édhè zoqt é 'tyné, te mbyllune ne kuvlie, po te
hélmuare é gjith mé vaj é shkonin kohen. Tani ishin
127
rritune é kishin dale pendet é mé ngrâne kishin
gjithe te mirat, por atyné u ganté zêmera per foléen é
per perindet. Ah, sikur te hapéj déra é te fluturonim
te vénim ne shtepie t' one ! i thoshin njeni tjatrit. Un'
é mbanj ment udhen, pergjigjéj i tréti; atjè poshte
perpara kodres âsht pylli, thoshté i katerti. Ah, sikur
t' ishim afer mâmes é tates ! thoshin te gjithe mé uje zâ.
Nje dite afer mbrâmjés, vllai i vogel i atij çuni ge
kishté zâne gofkat ne pyll, u-afrua té kuvlia po vé-
shtronté sé déra é 'saj ngrihéj é sbritéj, pandaj zuni
é po hapté é po é mbyllté. Ajò lodre i pelgénté, por
é sgjati téper gjér sa déra u-prish é nuke mbylléj
mâ ; atehéré qe mos j' a gjinin aty é te mos é qerto-
nin qe prishi déren, iku é é la hapte. Te katre zoqt,
qe po rrinin gati, fluturuan jashte mé nje hére é u-
dréjtuan nga pylli é, pas nje çiké, arrijten te foléja é
'tyné ku gjéten perindet é te motren. Shum u-gezuan
te gjitha kur u-pogen, é nuke ngopéshin duké u-rro-
kun é duké u-puthun. Kurre s' kishin kenduar
age âmbel é mé age mâll si kendonin ate nate.
É ç' atehéré rrojtin gjithmone bashke é nuke u-
ndaan mâ.
Perrala na trégòn dashunien qe duhét te kémi per
perindet te cilet na dhaan jéten é na bâan aqe te mira.
rritune é kishin dale pendet é mé ngrâne kishin
gjithe te mirat, por atyné u ganté zêmera per foléen é
per perindet. Ah, sikur te hapéj déra é te fluturonim
te vénim ne shtepie t' one ! i thoshin njeni tjatrit. Un'
é mbanj ment udhen, pergjigjéj i tréti; atjè poshte
perpara kodres âsht pylli, thoshté i katerti. Ah, sikur
t' ishim afer mâmes é tates ! thoshin te gjithe mé uje zâ.
Nje dite afer mbrâmjés, vllai i vogel i atij çuni ge
kishté zâne gofkat ne pyll, u-afrua té kuvlia po vé-
shtronté sé déra é 'saj ngrihéj é sbritéj, pandaj zuni
é po hapté é po é mbyllté. Ajò lodre i pelgénté, por
é sgjati téper gjér sa déra u-prish é nuke mbylléj
mâ ; atehéré qe mos j' a gjinin aty é te mos é qerto-
nin qe prishi déren, iku é é la hapte. Te katre zoqt,
qe po rrinin gati, fluturuan jashte mé nje hére é u-
dréjtuan nga pylli é, pas nje çiké, arrijten te foléja é
'tyné ku gjéten perindet é te motren. Shum u-gezuan
te gjitha kur u-pogen, é nuke ngopéshin duké u-rro-
kun é duké u-puthun. Kurre s' kishin kenduar
age âmbel é mé age mâll si kendonin ate nate.
É ç' atehéré rrojtin gjithmone bashke é nuke u-
ndaan mâ.
Perrala na trégòn dashunien qe duhét te kémi per
perindet te cilet na dhaan jéten é na bâan aqe te mira.
129
84.
GRUAJA É VÉJE É VAJZA É 'SAJ
Nje grua é véje é varfere kishté tré bij; mâ i
madhi ishté téte vjétesh é i vogli dyesh. Rronin nde
uje shtepie te vogle é gjithe plaçkat é tyné ishin :
uje shtrat i vjéter, uje truvéze ner te ngrâne buke é
nje fron i kéq. Burri i kishté vdékun ca muaj mâ
pare; Kishté lenguar shume kohe é te gjitha rragét é
shtepies i kishin shitune nje nga nje per te mbajtun
te semunin. Keshtù pra gruaja é mjére kishté mbétune
shum kéq é ne vobesie te madhé mé te tré te bijt.
Punonté é mjéra çe ne mengjès é gjér mbrâmjé, por
atô ge fitonté s' i dilnin as per buke.
Nje nate, duké gamun i tha te bijvét: «Sonté
s' kam buke mé ju dhâne, o te dashunit é mij! Ate
çike, ge na téproi sot, duhét te ju a ruanj per néser.
Lutni-u Pérendies te na ndihin ge te mos vdésim
unié!» É duké thâne ketò fjale, lotet i derdhéshn.
çurk nga syt mâmes se varfere. Hâna vajza mâ é ma-
dhé, i tha ahéré s' âmes: «Mos u-hélmò, mâme?' o,
névé s' na ka marre unia sonté; mos u-trazô! E ashtù
ate nate raan te tenin pa buke.
Mâma é shkréte ndenji te punonté gjér naten
vone; gépté é é lante punen mé lote é, duké i u-lutun
mé ngasherim Pérendies, i thoshté: «O Zot i math !
Ép-me ndihme ne kete névoje, ne kete shtrengim ku
84.
GRUAJA É VÉJE É VAJZA É 'SAJ
Nje grua é véje é varfere kishté tré bij; mâ i
madhi ishté téte vjétesh é i vogli dyesh. Rronin nde
uje shtepie te vogle é gjithe plaçkat é tyné ishin :
uje shtrat i vjéter, uje truvéze ner te ngrâne buke é
nje fron i kéq. Burri i kishté vdékun ca muaj mâ
pare; Kishté lenguar shume kohe é te gjitha rragét é
shtepies i kishin shitune nje nga nje per te mbajtun
te semunin. Keshtù pra gruaja é mjére kishté mbétune
shum kéq é ne vobesie te madhé mé te tré te bijt.
Punonté é mjéra çe ne mengjès é gjér mbrâmjé, por
atô ge fitonté s' i dilnin as per buke.
Nje nate, duké gamun i tha te bijvét: «Sonté
s' kam buke mé ju dhâne, o te dashunit é mij! Ate
çike, ge na téproi sot, duhét te ju a ruanj per néser.
Lutni-u Pérendies te na ndihin ge te mos vdésim
unié!» É duké thâne ketò fjale, lotet i derdhéshn.
çurk nga syt mâmes se varfere. Hâna vajza mâ é ma-
dhé, i tha ahéré s' âmes: «Mos u-hélmò, mâme?' o,
névé s' na ka marre unia sonté; mos u-trazô! E ashtù
ate nate raan te tenin pa buke.
Mâma é shkréte ndenji te punonté gjér naten
vone; gépté é é lante punen mé lote é, duké i u-lutun
mé ngasherim Pérendies, i thoshté: «O Zot i math !
Ép-me ndihme ne kete névoje, ne kete shtrengim ku
129
gjendém. Une munt t' i héq é munt t' i duronj te gji-
tha te kegiat, po me çkulét zêmera kur shoh bijt é
mij te dashunit pa buke. Te lutém, mos me harrò, o
i Larti Pérendie!> Ra pastaj édhè ajò, sé nata kishté
shkuare vone, po nuke é zinté dot gjumi; mendonéj
é ganté gjithenje. Ne mengjès kur u-gdhi é diélli
hyni mbrenda te gezonté édhè ate shtepie te mjére,
te bijt u-sgjuan é u-ngriten plot mé gas é rroken é
puthen mâmen mé dashunie mâ te madhé sé perpara.
Asaj i érdhi uje çikę zêmera; mori ate çike buke qe
kishté, é ndau é duké u a dhâne, u tha: i Hani, bijt
é mij te dashunit édhè kete cope buke ; tjatre má s'
kam, po Pérendia âsht i math é mirebânes é nuke do
te na lâje te vdésim unit!»
Hâna nuke é hângri thélen é 'saj é i a dha s' âmes
duké i thâne: «Mbâj-é ti, o mâma é imé, sé une s'
kam deshir te ha; dua te dal é te vété ne pyll te
mbléth lulé, sé prâme ne shtrat kam menduar sé,
duké shitun lulé, munt te fitonj ca te holla per mé
blémun buke! Éc mé uraten é Pérendies, i tha é
âma; édhè une po hynj ne pune qe te munt t',a uxjé-
rrim buken é dites.
Hâna plot mé gas mori sporteu é vajti ne pyll.
Ishté duké mblédhun lulé kur upoq mé uje zoteni te
véshun mé te zéza i cili dukéj shum i hélmuar. Kur
pau Hânen mbéti si i mahnitun é tha: «O Péren-
die, sa fort i shembellèn kejò vajzuké çupes s' imé, qe
me vdiq ca dite perpara!» É duké thâne keshtù i u-
, afrua Hânes é pyéti sé cila ishté é qysh é quanin.
Hâna i rretéu te gjitha, é ashtù ai i huaji mesoi
gjendém. Une munt t' i héq é munt t' i duronj te gji-
tha te kegiat, po me çkulét zêmera kur shoh bijt é
mij te dashunit pa buke. Te lutém, mos me harrò, o
i Larti Pérendie!> Ra pastaj édhè ajò, sé nata kishté
shkuare vone, po nuke é zinté dot gjumi; mendonéj
é ganté gjithenje. Ne mengjès kur u-gdhi é diélli
hyni mbrenda te gezonté édhè ate shtepie te mjére,
te bijt u-sgjuan é u-ngriten plot mé gas é rroken é
puthen mâmen mé dashunie mâ te madhé sé perpara.
Asaj i érdhi uje çikę zêmera; mori ate çike buke qe
kishté, é ndau é duké u a dhâne, u tha: i Hani, bijt
é mij te dashunit édhè kete cope buke ; tjatre má s'
kam, po Pérendia âsht i math é mirebânes é nuke do
te na lâje te vdésim unit!»
Hâna nuke é hângri thélen é 'saj é i a dha s' âmes
duké i thâne: «Mbâj-é ti, o mâma é imé, sé une s'
kam deshir te ha; dua te dal é te vété ne pyll te
mbléth lulé, sé prâme ne shtrat kam menduar sé,
duké shitun lulé, munt te fitonj ca te holla per mé
blémun buke! Éc mé uraten é Pérendies, i tha é
âma; édhè une po hynj ne pune qe te munt t',a uxjé-
rrim buken é dites.
Hâna plot mé gas mori sporteu é vajti ne pyll.
Ishté duké mblédhun lulé kur upoq mé uje zoteni te
véshun mé te zéza i cili dukéj shum i hélmuar. Kur
pau Hânen mbéti si i mahnitun é tha: «O Péren-
die, sa fort i shembellèn kejò vajzuké çupes s' imé, qe
me vdiq ca dite perpara!» É duké thâne keshtù i u-
, afrua Hânes é pyéti sé cila ishté é qysh é quanin.
Hâna i rretéu te gjitha, é ashtù ai i huaji mesoi
130
gjithe vobesien é shtepies se 'saj. U-mendua pra te
ndihté ate temije te shkréte, é i tha Hânes qe t' i
printé perpara é t' i defténté shtepien sé ku rrinin.
Kur arrijten atjè, é âma é Hânes u-çudit téper kur
pau te bijen qe po vinté mé nje zotenî te véshun
mire; po ky, pa tjatre, i u-sull é i tha : «Mos u-çudit,
o zonje, po udegjo-me pakez te lutém. Perpara ca
ditesh me ka vdékun çupa é imé é vétmja é, c' asò
dité, as une as gruaja é imé nuke munt te ngushllo-
hémi. Hâna é joté i ngjan shum vajzes qe me vdiq;
ep-m' a mua pra Hânen qe t' i a shpié s' imé shoqé
qe te ugushllohét mé 'tê Ep-m' a t' a mbanj ne shte-
pie Hânen, sé une édhè gruaja é imé do t' a kémi si
vajzen t' one. Jam i pasun; atjè pas pyllit kam shte-
pien. Hâna prane névé do te kéte te gjitha te mirat,
é édhè ju do te ju véshtronj ue gofte sé m' a jipui.»
Gruas se varfere aty per aty nuke i pelqyen ketô
tjale, po pastaj i u-mbush mendja é i dha fjalen sé
kishté per t' i a dhâne. Po, mé gjithe kete, mé zêmere
thyémé é dha vajzen é dashune; vétem é ngushllonté
pak mendimi sé Hâna n' ate shtepie te pasune do t'
ishté fatbardhe.
E zonja é shtepies é priti Hânen mé gas te math ;
é pushtoi é é puthi si vajzen é 'saj, é véshi mé rroba
te réja é i fali shume lodra per te shkuar kohen. Po,
si shkuan ca dite, Hâna zuni te mendohéj per t' âmen
te vllaun, per te motren, per shtepien é vjétre.
Gjéllet é mira é pétkat é bukura s' i pelqénin lark
'tyné. Nisi pra te ganté per hére kur ishté vétem é nga
malli i math u-prish, u-trét, u-hollua é u-svérth. Burri
gjithe vobesien é shtepies se 'saj. U-mendua pra te
ndihté ate temije te shkréte, é i tha Hânes qe t' i
printé perpara é t' i defténté shtepien sé ku rrinin.
Kur arrijten atjè, é âma é Hânes u-çudit téper kur
pau te bijen qe po vinté mé nje zotenî te véshun
mire; po ky, pa tjatre, i u-sull é i tha : «Mos u-çudit,
o zonje, po udegjo-me pakez te lutém. Perpara ca
ditesh me ka vdékun çupa é imé é vétmja é, c' asò
dité, as une as gruaja é imé nuke munt te ngushllo-
hémi. Hâna é joté i ngjan shum vajzes qe me vdiq;
ep-m' a mua pra Hânen qe t' i a shpié s' imé shoqé
qe te ugushllohét mé 'tê Ep-m' a t' a mbanj ne shte-
pie Hânen, sé une édhè gruaja é imé do t' a kémi si
vajzen t' one. Jam i pasun; atjè pas pyllit kam shte-
pien. Hâna prane névé do te kéte te gjitha te mirat,
é édhè ju do te ju véshtronj ue gofte sé m' a jipui.»
Gruas se varfere aty per aty nuke i pelqyen ketô
tjale, po pastaj i u-mbush mendja é i dha fjalen sé
kishté per t' i a dhâne. Po, mé gjithe kete, mé zêmere
thyémé é dha vajzen é dashune; vétem é ngushllonté
pak mendimi sé Hâna n' ate shtepie te pasune do t'
ishté fatbardhe.
E zonja é shtepies é priti Hânen mé gas te math ;
é pushtoi é é puthi si vajzen é 'saj, é véshi mé rroba
te réja é i fali shume lodra per te shkuar kohen. Po,
si shkuan ca dite, Hâna zuni te mendohéj per t' âmen
te vllaun, per te motren, per shtepien é vjétre.
Gjéllet é mira é pétkat é bukura s' i pelqénin lark
'tyné. Nisi pra te ganté per hére kur ishté vétem é nga
malli i math u-prish, u-trét, u-hollua é u-svérth. Burri
131
é gruaja, qe é donin Hânen si syt mé hélm te math
é shihnin duké u-trétun si dylle, é uje dite pyéten
mos ishté é semune. «Ah ! pshéretini Hâna, zêmeren
kam te semune sé trupin jo! Me ka marre malli per
mâmen é per shtepien é kam humbun pagin. Âsht é
vertéte sé ju dua fort édhè ju, po s' duronj dot te
rronj lark mâmes é gjinies s' émé! »
Atehéré zonja é mire i tha: -Nuke me vjén faré
kéq per ketô fjale ge me thua. Ndonsé édhè na te
duam si te kishim vajzen t' one, nuke munt te mba-
jem dot mé pahir. Shko pra, bir-o, mé uraten é Pé-
rendies té te dashunit é tu! Po mos na harrô édhè né ;
éja é na shih per hére bashke mé vllaun é mé motren
tandé éja shpésh é na shih sé te kemi si vajzen t' one! »
Hâna u puthi doren zonjes é zotit te mire, u tha sé
nuke do t i harronté kurre é, duké gamun, u-nda
préj 'tyné é shkoi per ne shtepie. Nuke munt te rrefé-
hét gazi i asaj femijé te varfere kur Hâna u-kethyé
ne shtepie; putheshin, pushtonéshin, derthnin lote
nga gazi. É rrokune per gafe te s' âmes Hâna pastaj
fla: Kurre, kurre mâ nuke do te ndahém jush, o te
dashunit é mij! Mâ mire te vdés per buke, mâ mire te.
ngrihém akull uga te ftohtit sé te rronj lark jush !»
Zonja é mire nuke é harroi Hânen as femijen é
'saj é u bânté shume te mira. Vobesia u-shduk nga
shtepia é gruas se véje é cila perandaj i faléj nate per
nate Pérendies qe é shpetoi nga te zézat.
é gruaja, qe é donin Hânen si syt mé hélm te math
é shihnin duké u-trétun si dylle, é uje dite pyéten
mos ishté é semune. «Ah ! pshéretini Hâna, zêmeren
kam te semune sé trupin jo! Me ka marre malli per
mâmen é per shtepien é kam humbun pagin. Âsht é
vertéte sé ju dua fort édhè ju, po s' duronj dot te
rronj lark mâmes é gjinies s' émé! »
Atehéré zonja é mire i tha: -Nuke me vjén faré
kéq per ketô fjale ge me thua. Ndonsé édhè na te
duam si te kishim vajzen t' one, nuke munt te mba-
jem dot mé pahir. Shko pra, bir-o, mé uraten é Pé-
rendies té te dashunit é tu! Po mos na harrô édhè né ;
éja é na shih per hére bashke mé vllaun é mé motren
tandé éja shpésh é na shih sé te kemi si vajzen t' one! »
Hâna u puthi doren zonjes é zotit te mire, u tha sé
nuke do t i harronté kurre é, duké gamun, u-nda
préj 'tyné é shkoi per ne shtepie. Nuke munt te rrefé-
hét gazi i asaj femijé te varfere kur Hâna u-kethyé
ne shtepie; putheshin, pushtonéshin, derthnin lote
nga gazi. É rrokune per gafe te s' âmes Hâna pastaj
fla: Kurre, kurre mâ nuke do te ndahém jush, o te
dashunit é mij! Mâ mire te vdés per buke, mâ mire te.
ngrihém akull uga te ftohtit sé te rronj lark jush !»
Zonja é mire nuke é harroi Hânen as femijen é
'saj é u bânté shume te mira. Vobesia u-shduk nga
shtepia é gruas se véje é cila perandaj i faléj nate per
nate Pérendies qe é shpetoi nga te zézat.
132
85.
KUTIA É ARTE
Luftonin nje hére nde nje kohe dye kombé ; u-
shtriet kishin zâue vent mballa-mballa ude nje fushe te
gjâne é aty ndéshéshin é luftonin ; te dye palet gen-
dronin mé trimerie te madhé. Si u-dérth shum gjak
nga te dye anet, dukéj sikur do te thyhéj njena uga
'to, psé anmiku é kishté msyme mé rrembim te math
sa kurre. É mé te vertéte nuke shkoi shume é ushtaret
é anes dobte u-thyén é u-vûun ne t' ikun; por udhes
u érdhi ndihme, muaren zêmere é u-kethyén prape
kundre aumikut; po, udonse rrefyén trimeri te madhé,
nuke shkoi i mbare é u kethyén ne t'ikun perseri.
Nga mâ trimat é anes mundesé ishté ai qe
mbanté flamurin é ushteries. Ishté djalosh i ri njezèt
é pêse vjétesh, i shendosh, i bukur, i fuqieshem, mé
fytyren é zéshkune nga pluhuni é nga diélli. Gjithe
bota é dinté flamurtarin per trim é per te zotin, por
askush nuke bésonté as s'é pandéhté ge do te tré-
gonté age trimerie sa deftéu n' ate lufte. Duké mbaj-
tun flamurin mé doren é majte é shpaten mé te dja-
thten, hidhéi ték ishté anmiku mâ i dendun, lufta mâ
é rrébte, rréziku mâ i math. Nuke ndegjonté plum-
bat ge i fershellénin mbi koke, por i hapté udhen
ushteries mé kordhen é lyémé mé gjak; é i prini
trimerisht gjér n' oren é fitimit kur anmiqt u-thyén é
85.
KUTIA É ARTE
Luftonin nje hére nde nje kohe dye kombé ; u-
shtriet kishin zâue vent mballa-mballa ude nje fushe te
gjâne é aty ndéshéshin é luftonin ; te dye palet gen-
dronin mé trimerie te madhé. Si u-dérth shum gjak
nga te dye anet, dukéj sikur do te thyhéj njena uga
'to, psé anmiku é kishté msyme mé rrembim te math
sa kurre. É mé te vertéte nuke shkoi shume é ushtaret
é anes dobte u-thyén é u-vûun ne t' ikun; por udhes
u érdhi ndihme, muaren zêmere é u-kethyén prape
kundre aumikut; po, udonse rrefyén trimeri te madhé,
nuke shkoi i mbare é u kethyén ne t'ikun perseri.
Nga mâ trimat é anes mundesé ishté ai qe
mbanté flamurin é ushteries. Ishté djalosh i ri njezèt
é pêse vjétesh, i shendosh, i bukur, i fuqieshem, mé
fytyren é zéshkune nga pluhuni é nga diélli. Gjithe
bota é dinté flamurtarin per trim é per te zotin, por
askush nuke bésonté as s'é pandéhté ge do te tré-
gonté age trimerie sa deftéu n' ate lufte. Duké mbaj-
tun flamurin mé doren é majte é shpaten mé te dja-
thten, hidhéi ték ishté anmiku mâ i dendun, lufta mâ
é rrébte, rréziku mâ i math. Nuke ndegjonté plum-
bat ge i fershellénin mbi koke, por i hapté udhen
ushteries mé kordhen é lyémé mé gjak; é i prini
trimerisht gjér n' oren é fitimit kur anmiqt u-thyén é
138
u-vûun ne t' ikun, flamurtari fitoi ashtù emen te math
sa qe te gjithe donin t' a shihnin é t' a njihuin.
Si mundi anmikun ushtria u-kethyé ne mâmedhé,
é atje, kur mbréti mori vésh trimerien ge kishin
rrefyér ushtaret é 'tij, i lavduroi mé nder te gjithe, é
kryéushtarit i fali uje kutie ari per kujtim.
Édhè kryéushtari déshi t' u linté uje kujtim kena-
gesié luttetarevét é u bâni nje dréke te madhé. Si han-
gren é piin mire, ra fjala mbi luften é te gjithe mburr-
nin flamurtarin é trimerien é tij. Folen pastaj per
miresien é Mbrétit, é kryéushtari u-rreféu sé Mbréti
i kishté falun nje kutie t' arte; é déshi édhè t' u a
trégonté, po, sa do qe é kerkoi, nuke munt t' a gjéti
askunt. Luftetaret, kur paan kryéushtarin te hidhe-
nuar, mbéten pa fjale é véshtronin njeni tjatrin sikur
te donin te pyétnin shogi, shoqin sé mos é kishté marre
ndonje nga 'ta. U-ngriten ne kâmbe te gjithe é i thaan
te parit te vét sé do t'i a gjinin domosdò kutien, é, duké
thâne keshtù, séicili zuni te véshtronté mbi véhtén é
'tij qe t' i jipté te kuptonté kryéushtarit sé ai s'é kishté
marre. Vétem flamurtari nuke véshtroi; é te tjéret
nisen pra mé u-çuditun é mé pasun dyshim permbi
tê. Kryéushtarit i ra édhè atij ne sy kejò pune, é, pa
u-menduar mire si duhéj, gjikoi flamurtarin trim per
vjédhes, é dha urdhen qe t' a zinin é t' a dergonin ne
burk. Te nésermén kur zyrtaret é ushtaret é tjére mua-
ren vésh ngjarjén é rrézikun qe i ndodhi flamurtarit
mbéten te gjithe si te mahnitune; mâ te shumet nuke é
bésonin psé é njihnin per trim é per te ndéreshen, por
édhè atyné, qe é bésuan, u érdhi shum keq, psé nuke
u-vûun ne t' ikun, flamurtari fitoi ashtù emen te math
sa qe te gjithe donin t' a shihnin é t' a njihuin.
Si mundi anmikun ushtria u-kethyé ne mâmedhé,
é atje, kur mbréti mori vésh trimerien ge kishin
rrefyér ushtaret é 'tij, i lavduroi mé nder te gjithe, é
kryéushtarit i fali uje kutie ari per kujtim.
Édhè kryéushtari déshi t' u linté uje kujtim kena-
gesié luttetarevét é u bâni nje dréke te madhé. Si han-
gren é piin mire, ra fjala mbi luften é te gjithe mburr-
nin flamurtarin é trimerien é tij. Folen pastaj per
miresien é Mbrétit, é kryéushtari u-rreféu sé Mbréti
i kishté falun nje kutie t' arte; é déshi édhè t' u a
trégonté, po, sa do qe é kerkoi, nuke munt t' a gjéti
askunt. Luftetaret, kur paan kryéushtarin te hidhe-
nuar, mbéten pa fjale é véshtronin njeni tjatrin sikur
te donin te pyétnin shogi, shoqin sé mos é kishté marre
ndonje nga 'ta. U-ngriten ne kâmbe te gjithe é i thaan
te parit te vét sé do t'i a gjinin domosdò kutien, é, duké
thâne keshtù, séicili zuni te véshtronté mbi véhtén é
'tij qe t' i jipté te kuptonté kryéushtarit sé ai s'é kishté
marre. Vétem flamurtari nuke véshtroi; é te tjéret
nisen pra mé u-çuditun é mé pasun dyshim permbi
tê. Kryéushtarit i ra édhè atij ne sy kejò pune, é, pa
u-menduar mire si duhéj, gjikoi flamurtarin trim per
vjédhes, é dha urdhen qe t' a zinin é t' a dergonin ne
burk. Te nésermén kur zyrtaret é ushtaret é tjére mua-
ren vésh ngjarjén é rrézikun qe i ndodhi flamurtarit
mbéten te gjithe si te mahnitune; mâ te shumet nuke é
bésonin psé é njihnin per trim é per te ndéreshen, por
édhè atyné, qe é bésuan, u érdhi shum keq, psé nuke
134
kishté njéri qe te mos é douté mé zêmere ate djalosh te
- patrembun.
Vétem ai, ndonse i burgosun, nuke frikesonéj é
nuke deshperéhéj faré. Pérendia é din, thoshté véhté
mé véhté, sé une nuke kam faj, é din sé une nukę é
kam felliqun véhtén mé nje vépre te tille; é Ai i
lumi pra do t' a nxjérre te dréjten ne shésh. Njérezit
genjéhén, po Pérendia do t' u a rreféje te vertéten.
Nuke kishté mbaruar akoma se thânun keto
fjale, kur qe, u-hap déra é burgut é hyni mbrenda
kryéushtari, i cili é pergafoi flamurtarin trim é mé
lote nder sy i tha: « Me fal fajin qe te bésova per vjé-
ches é te burgosa me kot! Kutien é kisha pasun ne
xhép te gunes, te cilen prâme é pata, uxjérre é é pata
varune ude nje dhome tjatre. Po tani me thuaj: Psé
nuke kerkové édhè ti prâme uder petka te tua sikur
kerkuan ushtaret é tjére? .
Nuke e shihuja mé udhe te ju ipuja uje prove
te tille, u-pergjeq flamurtari, pas qe nuke é dinja véh-
tén fajtuar; po kisha édhé nje arsyé tjatre, te cilen
s' munt te ju a rrefénj !-Po kryéushtari é shtrengoi
t' i a thoshté, é atehéré djaloshi trim zuni é tha: « Im'
at ishté kryégindes é u-vra nde uje lufte kur ishté édhè
i ri é la mâmen t' imé te véje é te varfere mé katre
foshnjé. Mâma é shkrète na duanté téper é punonté dite
é nate qe te na ushqénté, é mé shum mundim arrinté
te fitonté buken é dites per véhté é per né. Une, ge
jam mâ i madhi, tani qe u-rrita u-bâna ushtar, po
kam page te vogle é nuke munt t' i ndihe si duhét
shtepies s' imé. Mbrâmje per mbramje ha vétem nga
kishté njéri qe te mos é douté mé zêmere ate djalosh te
- patrembun.
Vétem ai, ndonse i burgosun, nuke frikesonéj é
nuke deshperéhéj faré. Pérendia é din, thoshté véhté
mé véhté, sé une nuke kam faj, é din sé une nukę é
kam felliqun véhtén mé nje vépre te tille; é Ai i
lumi pra do t' a nxjérre te dréjten ne shésh. Njérezit
genjéhén, po Pérendia do t' u a rreféje te vertéten.
Nuke kishté mbaruar akoma se thânun keto
fjale, kur qe, u-hap déra é burgut é hyni mbrenda
kryéushtari, i cili é pergafoi flamurtarin trim é mé
lote nder sy i tha: « Me fal fajin qe te bésova per vjé-
ches é te burgosa me kot! Kutien é kisha pasun ne
xhép te gunes, te cilen prâme é pata, uxjérre é é pata
varune ude nje dhome tjatre. Po tani me thuaj: Psé
nuke kerkové édhè ti prâme uder petka te tua sikur
kerkuan ushtaret é tjére? .
Nuke e shihuja mé udhe te ju ipuja uje prove
te tille, u-pergjeq flamurtari, pas qe nuke é dinja véh-
tén fajtuar; po kisha édhé nje arsyé tjatre, te cilen
s' munt te ju a rrefénj !-Po kryéushtari é shtrengoi
t' i a thoshté, é atehéré djaloshi trim zuni é tha: « Im'
at ishté kryégindes é u-vra nde uje lufte kur ishté édhè
i ri é la mâmen t' imé te véje é te varfere mé katre
foshnjé. Mâma é shkrète na duanté téper é punonté dite
é nate qe te na ushqénté, é mé shum mundim arrinté
te fitonté buken é dites per véhté é per né. Une, ge
jam mâ i madhi, tani qe u-rrita u-bâna ushtar, po
kam page te vogle é nuke munt t' i ndihe si duhét
shtepies s' imé. Mbrâmje per mbramje ha vétem nga
185
pakez buke é djathe, qe te me téprojen ca te holla qe
t' i a dergonj mâmes. Edhè prâme é kisha blémun
buken é djathin é é kisha ne gji, perandaj me vinté
turp t' a nxiérnja perpara te tjérevét, é nuke munt te
véshtronja dot!»
Kryéushtarit i érth atehéré édhè mà kéq per laj-
thimin qe bâni, dhé i dérdhéshin lotet nga syt si gurra;
pastaj mori flamurtarin ne shtepie é i tha qe te vénté
é te hanté per nate atjè.
Kur ushtaret é muaren vésh sé si kishté gene puna
é kuties, u-gezuan téper mé flamurtarin ge dolli faqé-
bardhe, é c' asò ditè é ndéruan édhe mâ fort !
Pas ca ditesh dolli édhè urdheni i Mbrétit mé te
cilin flamurtari hipéj é bâhéj kryégindes per trimerien,
qe rreféu ne lufte, é per ndérin é 'tij, te cilin é
mbajti kurdohére te larte é te panjolle. Mbréti i lidhi
édhè shtepies se 'tij nje page te permuajshmé mé te
cilen é âma é flamurtarit trim mundi pastaj te rristé é
te mesonté te bijt é 'saj pa pasun mâ névoje me u-
shprishun ne pune dite é nate.
Mbani é ruani ndérin é mos kini frike nga te ke-
quat, sé tjala é motshmé thote :
Qielli i kthjéllet nuke i trembét vétetimes !
в6.
KATRE STINET É MOTIT
Nde uje dite te dimenit ra shume bore; malét,
fushat, arat, kopshtinjet, udhat u-mbuluan mé shtrojen
pakez buke é djathe, qe te me téprojen ca te holla qe
t' i a dergonj mâmes. Edhè prâme é kisha blémun
buken é djathin é é kisha ne gji, perandaj me vinté
turp t' a nxiérnja perpara te tjérevét, é nuke munt te
véshtronja dot!»
Kryéushtarit i érth atehéré édhè mà kéq per laj-
thimin qe bâni, dhé i dérdhéshin lotet nga syt si gurra;
pastaj mori flamurtarin ne shtepie é i tha qe te vénté
é te hanté per nate atjè.
Kur ushtaret é muaren vésh sé si kishté gene puna
é kuties, u-gezuan téper mé flamurtarin ge dolli faqé-
bardhe, é c' asò ditè é ndéruan édhe mâ fort !
Pas ca ditesh dolli édhè urdheni i Mbrétit mé te
cilin flamurtari hipéj é bâhéj kryégindes per trimerien,
qe rreféu ne lufte, é per ndérin é 'tij, te cilin é
mbajti kurdohére te larte é te panjolle. Mbréti i lidhi
édhè shtepies se 'tij nje page te permuajshmé mé te
cilen é âma é flamurtarit trim mundi pastaj te rristé é
te mesonté te bijt é 'saj pa pasun mâ névoje me u-
shprishun ne pune dite é nate.
Mbani é ruani ndérin é mos kini frike nga te ke-
quat, sé tjala é motshmé thote :
Qielli i kthjéllet nuke i trembét vétetimes !
в6.
KATRE STINET É MOTIT
Nde uje dite te dimenit ra shume bore; malét,
fushat, arat, kopshtinjet, udhat u-mbuluan mé shtrojen
- 136
é bardhe te 'saj; uga do ge siéllté synin ujériu nuke-
shihté tjatre véç bore.
Udhavét é ndeper oborré djémet luanin mé bore,
bânin topa é i a hithnin njeni tjatrit. Bashke mé te
tjéret ishté édhè uje djale i vogel mé emen Démir, i
cili, si luajti mire, unis é vajti i kenaqun ne shtepie.
Atjè i tha t' i atit sé i kishté, pelqyém shum lodra ne
bore é sé deshirohté t' ishté gjithmone dimen. I ati
ndêjti é é ndegjoi pastaj i tha ge l' i shkruanté mbi
nje cope karte fjalet qe kishté thâne; é Démiri bâni
ashtû si i urdhenoi i ati.
Pas ca kohé iku dimeni é érdhi prentvéra, é Dé--
miri i vogel u-ndoth nje dite mé t' i atin afer kopshtit
plot mé lulé te bukura é t' éreshmé. Démiri u-kenaq
é u-gezua téper nga éra é nga bukuria é lulévét édhè
tha: Ah ! sikur t'ishté gjithmone prentvére! -Shkruaj-.
é, i tha ahéré i ati, édhè kete deshir mbi kete fléte; é
Démiri bâni si i urdhenoi i ati.
Ne kohe te véres Démiri vajti nje dite mé t' i
atin ne katunt, ku ndêjtin gjithe diten mé ca miq te
'tyné. Fusha qe gjélberonté arat plot mé grune, liva-
dhét é shtruamé mé bar te njome, kullotnin duké
brédhun shqérrat, viçat, mâzet, pemet é pjékuna é t'
âmbela qe varéshin nga déget, i dhaan Démirit uje gas
é nje kenaqesie te madhé, é, kur u-kethyé mbrâmje ne
shtepie, i tha perseri t' i atit: Sa shum do te me pel-
génté po te sgjatéj véra per gjithmone! I ati i urdhe-.
noi prape ge t' a shkruanté mbi karte édhè ate déshir,
é Démiri ashtù punoi.
Diten é te vjélavét Démiri vajti ne venéshte mé
é bardhe te 'saj; uga do ge siéllté synin ujériu nuke-
shihté tjatre véç bore.
Udhavét é ndeper oborré djémet luanin mé bore,
bânin topa é i a hithnin njeni tjatrit. Bashke mé te
tjéret ishté édhè uje djale i vogel mé emen Démir, i
cili, si luajti mire, unis é vajti i kenaqun ne shtepie.
Atjè i tha t' i atit sé i kishté, pelqyém shum lodra ne
bore é sé deshirohté t' ishté gjithmone dimen. I ati
ndêjti é é ndegjoi pastaj i tha ge l' i shkruanté mbi
nje cope karte fjalet qe kishté thâne; é Démiri bâni
ashtû si i urdhenoi i ati.
Pas ca kohé iku dimeni é érdhi prentvéra, é Dé--
miri i vogel u-ndoth nje dite mé t' i atin afer kopshtit
plot mé lulé te bukura é t' éreshmé. Démiri u-kenaq
é u-gezua téper nga éra é nga bukuria é lulévét édhè
tha: Ah ! sikur t'ishté gjithmone prentvére! -Shkruaj-.
é, i tha ahéré i ati, édhè kete deshir mbi kete fléte; é
Démiri bâni si i urdhenoi i ati.
Ne kohe te véres Démiri vajti nje dite mé t' i
atin ne katunt, ku ndêjtin gjithe diten mé ca miq te
'tyné. Fusha qe gjélberonté arat plot mé grune, liva-
dhét é shtruamé mé bar te njome, kullotnin duké
brédhun shqérrat, viçat, mâzet, pemet é pjékuna é t'
âmbela qe varéshin nga déget, i dhaan Démirit uje gas
é nje kenaqesie te madhé, é, kur u-kethyé mbrâmje ne
shtepie, i tha perseri t' i atit: Sa shum do te me pel-
génté po te sgjatéj véra per gjithmone! I ati i urdhe-.
noi prape ge t' a shkruanté mbi karte édhè ate déshir,
é Démiri ashtù punoi.
Diten é te vjélavét Démiri vajti ne venéshte mé
137
gjithe femijen é 'tij. Vapa kishté shkuar koha ishté é
bute, diélli nuke diqté, nje ére é léhte i kenaqté
shpirtin. Venéshti ishté plot mé rrush, déget é ngar-
kuara mé peme gjithe faresh ; Démiri viélté é hanté
rrush, hidhéj é brithté mé gas ndeper venéshte. Shum
me pelgèn kejò kohe, i tha pastaj t' i atit ; donja mos
te mbaronté kurre, do t' ishté mire te kishim gjith
motin vjéshte! I ati i urdhenoi t' a shkruanté mbi
karte édhè kete deshir, é Démiri é ndegjoi.
Mbrâmjé, kur u-kethyén ne stepie, Démiri po lav-
duronté gjithenje te mirat ô bukurien é vjéshtes, é i
ati vuni perpara copat é kartes é i tha qe te shihté sé
ç' ishté shkruar mbi 'to. Démiri kendonté:
Donja t' ishté gjithenje dimen !
Donja t' ishté gjithenje prentvére
Douja t' ishté gjithenje vére!
Donja t' ishté gjithenje vjéshte!
I ati pastaj zuni: E njéh doren ge i ka shkruar ke-
tò ; Une i kam shkruar u-pergjéq Démiri po tani
deshironja t' ishté vjéshte gjithenje!-«Kejô rrefèn,
i tha ahéré i ati, sé te gjitha stinet é motit jane te
mira é na pelgéjen; te gjitha kane bukurien é 'tyné,
te gjitha kane ândjén é shijén é tyné. Ajò mendjé é
larte, qe beri gjithesien, nuke lajthitét kurre; Péren-
dia i dha séiciles kohe bukurien é 'saj, é duhét pra te
jémi gjithmone te kenaqune é t' i falémi dite per dite
atij ge na dhuroi kage te mira!»
gjithe femijen é 'tij. Vapa kishté shkuar koha ishté é
bute, diélli nuke diqté, nje ére é léhte i kenaqté
shpirtin. Venéshti ishté plot mé rrush, déget é ngar-
kuara mé peme gjithe faresh ; Démiri viélté é hanté
rrush, hidhéj é brithté mé gas ndeper venéshte. Shum
me pelgèn kejò kohe, i tha pastaj t' i atit ; donja mos
te mbaronté kurre, do t' ishté mire te kishim gjith
motin vjéshte! I ati i urdhenoi t' a shkruanté mbi
karte édhè kete deshir, é Démiri é ndegjoi.
Mbrâmjé, kur u-kethyén ne stepie, Démiri po lav-
duronté gjithenje te mirat ô bukurien é vjéshtes, é i
ati vuni perpara copat é kartes é i tha qe te shihté sé
ç' ishté shkruar mbi 'to. Démiri kendonté:
Donja t' ishté gjithenje dimen !
Donja t' ishté gjithenje prentvére
Douja t' ishté gjithenje vére!
Donja t' ishté gjithenje vjéshte!
I ati pastaj zuni: E njéh doren ge i ka shkruar ke-
tò ; Une i kam shkruar u-pergjéq Démiri po tani
deshironja t' ishté vjéshte gjithenje!-«Kejô rrefèn,
i tha ahéré i ati, sé te gjitha stinet é motit jane te
mira é na pelgéjen; te gjitha kane bukurien é 'tyné,
te gjitha kane ândjén é shijén é tyné. Ajò mendjé é
larte, qe beri gjithesien, nuke lajthitét kurre; Péren-
dia i dha séiciles kohe bukurien é 'saj, é duhét pra te
jémi gjithmone te kenaqune é t' i falémi dite per dite
atij ge na dhuroi kage te mira!»
138
87-
PÉRENDIA ÉDHE GJITHESIA
I ati i Ymérit mori nje dite djalin per doré é dolli
mé 'tê jashte ne fushe.
Ishin ditet é para te Shkurtit. Malét ishin gjithe-
uje te mbuluara mé bore, é arat é fushat te sbardhu-
na uga bryma. As krimba, as miza, as bléte, as flu-
tura s' dukéshin gjakundi. Zoqt s' kéndonin akoma ;
gjith dhéu ishté ne gétesie.
Atehéré i ati i tha Ymérit: Sikur te mundonéshin
te gjithe njérezit t' a gerojen boren é akullin mé ter-
ploté é mé lopata nuke do t' arrinin kurre t' a bânin
kete pune! Ashtù édhè rêet é zéza nuke jane te zotet
t' i largojen nga qiélli! As nuke munt te shtrengojen
diéllin te leshonje rrézé te uxéhta si ne vére, as arat é
fushat nuke munt t'i bâjen te kéne bar é lulé édhe
ne kohe te dimenit !
Po si do te bâjem ? pyéti atehére Yméri i voge!
duké shekuar t' i atin. Keshtù malét do te mbétén prą
gjithenje te mbuluara mé bore, tushat é livadhét nukę
do te gésin bar é lulé, aravét nuke do te rritén dri-
thenat, é na s' do te ndegjojem mâ kângen é zoqvét!....
«Ah ! jo, u-pergjéq i ati. Asht é vertéte qe na ujé-
rezit nuke munt te trétim boren malévét, nuke munt
te kthtéllim qiéllin, s' mundim t' u japim ugrohtesie
rrézévét te diéllit, as aravét é fushavét bar é lulé é dri-
87-
PÉRENDIA ÉDHE GJITHESIA
I ati i Ymérit mori nje dite djalin per doré é dolli
mé 'tê jashte ne fushe.
Ishin ditet é para te Shkurtit. Malét ishin gjithe-
uje te mbuluara mé bore, é arat é fushat te sbardhu-
na uga bryma. As krimba, as miza, as bléte, as flu-
tura s' dukéshin gjakundi. Zoqt s' kéndonin akoma ;
gjith dhéu ishté ne gétesie.
Atehéré i ati i tha Ymérit: Sikur te mundonéshin
te gjithe njérezit t' a gerojen boren é akullin mé ter-
ploté é mé lopata nuke do t' arrinin kurre t' a bânin
kete pune! Ashtù édhè rêet é zéza nuke jane te zotet
t' i largojen nga qiélli! As nuke munt te shtrengojen
diéllin te leshonje rrézé te uxéhta si ne vére, as arat é
fushat nuke munt t'i bâjen te kéne bar é lulé édhe
ne kohe te dimenit !
Po si do te bâjem ? pyéti atehére Yméri i voge!
duké shekuar t' i atin. Keshtù malét do te mbétén prą
gjithenje te mbuluara mé bore, tushat é livadhét nukę
do te gésin bar é lulé, aravét nuke do te rritén dri-
thenat, é na s' do te ndegjojem mâ kângen é zoqvét!....
«Ah ! jo, u-pergjéq i ati. Asht é vertéte qe na ujé-
rezit nuke munt te trétim boren malévét, nuke munt
te kthtéllim qiéllin, s' mundim t' u japim ugrohtesie
rrézévét te diéllit, as aravét é fushavét bar é lulé é dri-
139
theua; por âsht uje Tjater mâ i math qe munt t' i
bâje te gjitha ketô !›
Cili âsht ai, ge âsht i zoti per ketò pune?
pyéti mé deshir Yméri i vogel.
Atehéré i ati zuni t' i flisté per Pérendien é
Math, qe bâni qiéllin, token, é te gjitha sa jane ne
qiell é mbi dhé é mbrenda ne dét ; qe bâni é vendosi
te katre stinet é motit é te gjitha sa japin atò. Yméri
udegjonté mé shune verréjtjé é i mbanté ment te tâna
sa i thoshté i ati.
Pas ca ditesh u-nisen prape bashke per t' i u-ngji-
tun uje mali, por atehéré punet ishin ndrruare shum.
Bora kishté zâne é po trétéj dite per dite, bryma é
kishté liruar fagén é dhéut, gjithesia po sgjohéj dite per
dite sa ge Yméri nuke i njihté mâ fshatrat é fushat
rrâze malit, qe gjélberonin é lulezonin. Yméri u-çudit
shum é u-suall é i that' i atit: A âsht é vertéte, o
ati i im, qe Pérendia i bâni te gjitha ketò é é ndryshoi
keshtù fagén é dhéut ?
- Po, bir-o, Pérendia i bâni te gjitha; po prit
uje çike é do te shohish édhè te tjéra, qe do te te tré-
gojen mâ mire mendjén é larte é doren é plotfuqieshmé
te Pérendies!
Shkuan édhé ca jave é akulli é bora u-tréten faré ;
ajri u-sbut, déget u-mbuluan mé fléte, arat é fushat
mé bar, kopshtinjét mé lakua é mé lulé. I ati é mori
Vmérin é duallen fushes.
Vmérit i u- gezua zèmera duké pamun gjithe ate
bukurie. Nga mali ku hypen, hodhen mé gezim syt
mbi fushat é mbi livadhét é arat ge ishin per qark, é
theua; por âsht uje Tjater mâ i math qe munt t' i
bâje te gjitha ketô !›
Cili âsht ai, ge âsht i zoti per ketò pune?
pyéti mé deshir Yméri i vogel.
Atehéré i ati zuni t' i flisté per Pérendien é
Math, qe bâni qiéllin, token, é te gjitha sa jane ne
qiell é mbi dhé é mbrenda ne dét ; qe bâni é vendosi
te katre stinet é motit é te gjitha sa japin atò. Yméri
udegjonté mé shune verréjtjé é i mbanté ment te tâna
sa i thoshté i ati.
Pas ca ditesh u-nisen prape bashke per t' i u-ngji-
tun uje mali, por atehéré punet ishin ndrruare shum.
Bora kishté zâne é po trétéj dite per dite, bryma é
kishté liruar fagén é dhéut, gjithesia po sgjohéj dite per
dite sa ge Yméri nuke i njihté mâ fshatrat é fushat
rrâze malit, qe gjélberonin é lulezonin. Yméri u-çudit
shum é u-suall é i that' i atit: A âsht é vertéte, o
ati i im, qe Pérendia i bâni te gjitha ketò é é ndryshoi
keshtù fagén é dhéut ?
- Po, bir-o, Pérendia i bâni te gjitha; po prit
uje çike é do te shohish édhè te tjéra, qe do te te tré-
gojen mâ mire mendjén é larte é doren é plotfuqieshmé
te Pérendies!
Shkuan édhé ca jave é akulli é bora u-tréten faré ;
ajri u-sbut, déget u-mbuluan mé fléte, arat é fushat
mé bar, kopshtinjét mé lakua é mé lulé. I ati é mori
Vmérin é duallen fushes.
Vmérit i u- gezua zèmera duké pamun gjithe ate
bukurie. Nga mali ku hypen, hodhen mé gezim syt
mbi fushat é mbi livadhét é arat ge ishin per qark, é
140
mbéten si te mahnitune. Te gjitha gjélberonin, te gjitha.
lulezonin. Barinjt kullotnin bagetiet, bujgit, çanin
dhéun é lavronin arat, blétet é fluturat shkonin lulé
me lulé, zoqt kendonin mé mall mbi dége é ndeper
driza. Nga do çe siéllté syt, Yméri nuke shihté tja-
ter véç bukurie; gjithesia ishé ngjallune, kishté ndruar
fagén é 'saj, gjélberonté é lulezonté é tâne. I gezuar é
i kenaqun Yméri u- suall nga i ati é i tha: Oh sa i
math, sa i ditun, sa i mire âsht Pérendia ge i bâni te
gjitha keto gjâna te mira é te bukura per njérezit!
Lé t'a duam pra mé gjithe zêmere Pérendien ! T' a
adhurojem é t i falémi per dite! T' a kémi gjithenje
mendjén ték Ai, sé Pérendia na dha jéten, na mban
è na ruan, é na fali te gjitha te mirat!
FUNT
mbéten si te mahnitune. Te gjitha gjélberonin, te gjitha.
lulezonin. Barinjt kullotnin bagetiet, bujgit, çanin
dhéun é lavronin arat, blétet é fluturat shkonin lulé
me lulé, zoqt kendonin mé mall mbi dége é ndeper
driza. Nga do çe siéllté syt, Yméri nuke shihté tja-
ter véç bukurie; gjithesia ishé ngjallune, kishté ndruar
fagén é 'saj, gjélberonté é lulezonté é tâne. I gezuar é
i kenaqun Yméri u- suall nga i ati é i tha: Oh sa i
math, sa i ditun, sa i mire âsht Pérendia ge i bâni te
gjitha keto gjâna te mira é te bukura per njérezit!
Lé t'a duam pra mé gjithe zêmere Pérendien ! T' a
adhurojem é t i falémi per dite! T' a kémi gjithenje
mendjén ték Ai, sé Pérendia na dha jéten, na mban
è na ruan, é na fali te gjitha te mirat!
FUNT
TRÉGONJÉSI I LÂNDEVÉT
Nr
I.
2.
3-
4 .
5-
7
9-
IO.
II.
I2.
I3-
15•
I6.
- 7•
I8.
19.
20.
21.
22.
23-
24-
Kujtimét é djélmenies
Te lémit é diéllit .
Lulét .
Drunjet qe s' bâjen peme
Mesimét é shétitjés
Faqét é kuqé.
Zépi dhé kuspulli i pasun
Ajri i delire
Pastertia.
Mâ te mjaftat dhanetie
Porosie te mira per shendèt.
Mos rrin pa pune édhè i pasun ne jé »
Ujenat ge gélbén .
Thnég lat
Thuégla é gjingalla .
Lypesi
Pétri i math farketar .
Perparimi i Éngletérres .
Fjale te vléfshmé per ushqimin
Te dejtunit .
Hazréti Muhaméti kundre te
déjtunit .
Zêmerimi
I urti é i marri.
Fuqia é ditunies
Fagé
3
5
7
8
9
IO
I 2
I 3
I4
15
18
19
21
22
24
25
26
27
29
30
Nr
I.
2.
3-
4 .
5-
7
9-
IO.
II.
I2.
I3-
15•
I6.
- 7•
I8.
19.
20.
21.
22.
23-
24-
Kujtimét é djélmenies
Te lémit é diéllit .
Lulét .
Drunjet qe s' bâjen peme
Mesimét é shétitjés
Faqét é kuqé.
Zépi dhé kuspulli i pasun
Ajri i delire
Pastertia.
Mâ te mjaftat dhanetie
Porosie te mira per shendèt.
Mos rrin pa pune édhè i pasun ne jé »
Ujenat ge gélbén .
Thnég lat
Thuégla é gjingalla .
Lypesi
Pétri i math farketar .
Perparimi i Éngletérres .
Fjale te vléfshmé per ushqimin
Te dejtunit .
Hazréti Muhaméti kundre te
déjtunit .
Zêmerimi
I urti é i marri.
Fuqia é ditunies
Fagé
3
5
7
8
9
IO
I 2
I 3
I4
15
18
19
21
22
24
25
26
27
29
30
Nr 25.
26.
27-
28.
42.
43-
44-
45-
46.
47
48.
49.
50.
5I.
52.
53-
54-
142
Kali pa trê
Genjéshtari .
Gjyshi, i biri é Thoma i vogel.
Vashingtoni dhè é âma
Déga é duajt
Dy miq te végjele.
Mirebânesja.
Prifti mirebânes
Katundari mirebânes
Mbrêti é fshatari
Luâni é shkllavi
Faqé
3I
32
33
35
36
37
38
39
40
42
44
46
47
48
5°
Ujku é luâni
Gjélat.
Kallinjt é grunit.
Vjéshta
Qeni bésnik.
Shiu
Qérréja
Foléet é zoqvét.
Molla é vogle
Dimeni
Viçi é mâzi .
Brétkosat
Luâni é dhelpena .
Bora
53
53
54
54
56
57
58
60
6 I
65
66
67
67
26.
27-
28.
42.
43-
44-
45-
46.
47
48.
49.
50.
5I.
52.
53-
54-
142
Kali pa trê
Genjéshtari .
Gjyshi, i biri é Thoma i vogel.
Vashingtoni dhè é âma
Déga é duajt
Dy miq te végjele.
Mirebânesja.
Prifti mirebânes
Katundari mirebânes
Mbrêti é fshatari
Luâni é shkllavi
Faqé
3I
32
33
35
36
37
38
39
40
42
44
46
47
48
5°
Ujku é luâni
Gjélat.
Kallinjt é grunit.
Vjéshta
Qeni bésnik.
Shiu
Qérréja
Foléet é zoqvét.
Molla é vogle
Dimeni
Viçi é mâzi .
Brétkosat
Luâni é dhelpena .
Bora
53
53
54
54
56
57
58
60
6 I
65
66
67
67
Nr
>
55-
56.
57-
58.
59-
60.
61.
62-
63.
64-
65.
66.
67.
68.
69.
70.
71.
72.
73-
74.
75-
76.
77-
78.
79.
80.
8I-
82.
83.
84-
85.
86.
87.
143
Vajza pertacé
Qérrétari pertonjes
Bréshka dhé lépuri
Pétkat.
Shportebânesi
Dy ploret
Mâ é mira pasjé
Djali i mire
Mjéshtri i vobet
Prentvéra
Kédhi dhé ujku
Majmuni dhé péshkatoret
Qeni shpetimtar
Bésa é genit
Délja
Fyelli i bariut
Mini édhè brétkosa
Ngjynjesi dhé théngjillari.
Pellumbat
Trégetari é gomari
Dhia
Léna é vogle
Luâni bésnik
Gomari :
Gjitoni trim
Détari trim
Shiponja
Pula é gjéli
Qotkat a mullenjat
Gruaja é véje é vajza é 'saj
Kutia é arte
Katre stinet é motit
Pérendia édhé gjithesia
Fapé
69
7°
73
74
75
76
78
79
82
84.
86
87
92
98
99
100
IOI
104
105
I07
109
III
114
115
117
121
125
128
132
I 35
I38
>
55-
56.
57-
58.
59-
60.
61.
62-
63.
64-
65.
66.
67.
68.
69.
70.
71.
72.
73-
74.
75-
76.
77-
78.
79.
80.
8I-
82.
83.
84-
85.
86.
87.
143
Vajza pertacé
Qérrétari pertonjes
Bréshka dhé lépuri
Pétkat.
Shportebânesi
Dy ploret
Mâ é mira pasjé
Djali i mire
Mjéshtri i vobet
Prentvéra
Kédhi dhé ujku
Majmuni dhé péshkatoret
Qeni shpetimtar
Bésa é genit
Délja
Fyelli i bariut
Mini édhè brétkosa
Ngjynjesi dhé théngjillari.
Pellumbat
Trégetari é gomari
Dhia
Léna é vogle
Luâni bésnik
Gomari :
Gjitoni trim
Détari trim
Shiponja
Pula é gjéli
Qotkat a mullenjat
Gruaja é véje é vajza é 'saj
Kutia é arte
Katre stinet é motit
Pérendia édhé gjithesia
Fapé
69
7°
73
74
75
76
78
79
82
84.
86
87
92
98
99
100
IOI
104
105
I07
109
III
114
115
117
121
125
128
132
I 35
I38
So co
BKSH
BKSH
BKSH
Shitét 3 grosh